استرابو در بحث جغرافیای آریانا، مطالبی را از جغرافی‌دان دیگری به نام اراتوستن نقل می‌کند و در ادامه متن صراحتا آمده که آریانا تا پارس و ماد نیز گسترش داشته است. استرابو به‌صراحت می‌گوید که ضلع غربی آریانا را نمی‌توان با نقاط ریاضی دقیق مشخص کرد. بنابراین، نوشته‌های اراتوستن و استرابو به هیچ وجه دلیلی برای محدود کردن آریایی‌ها به شرق جهان ایرانی نیست و ربطی به فرضیه مهاجرت آریایی‌ها ندارد.

به راستی در سده ۲۱ ما باید نوشته‌هایی درباره جاودگری را باور کنیم؟! ایران‌ستیزان به منابعی استناد می‌کنند که نویسنده‌های آنها به جادو و جادوگری اعتقاد داشته‌اند! از طرفی این نویسنده‌ها گویا آشنایی چندانی با تاریخ و جغرافیای ایران نداشته‌اند. یک احتمال این است که برخی از غیر ایرانیان وقتی سطح بالای علم و دانش ایرانیان و کارهایی مانند کیمیاگری را درک نمی‌کردند، آن را به جادو مرتبط می‌ساختند.

سینسیوسِ کورِنایی صراحتا تاثیرپذیری دموکریت، فیلسوف یونانی، از اوستن، دانشمند ایرانی را گزارش می‌دهد. او می‌نویسد دموکریت با برگرفتن اصول از اوستن، چهار کتاب درباره رنگ‌آمیزی تألیف کرد: درباره طلا و نقره، درباره سنگ‌ها و درباره ارغوان. ویژگی‌های شخصیتی دموکریت یادآور برخی آموزه‌های ایرانی و زرتشتی است. دموکریت را «فیلسوف خندان» می‌خواندند، چراکه برای شادمانی انسان بهای زیادی قائل بود.

آیا ممکن است تصویری که در منابع یونانی و رومی از «حکیم ایرانی» شکل گرفت، با برخی شخصیت‌های خردمند در متون ایرانی ارتباطی پیدا کرده باشد؟ یا حتی برخی روایت‌های ایرانی درباره حکیمان باستانی مانند اوشنر دانا از اوستن تاثیر گرفته باشد؟ در حال حاضر تنها طرح یک پرسش و یک فرضیه پژوهشی است؛ نه ادعای پیوند قطعی این دو شخصیت.

میترا در روم، شکل متفاوتی از نمونه‌های ایرانی و هندی داشت. این آیین در محیط فرهنگی گسترده‌ای شکل گرفت که عناصر ایرانی، آناتولیایی، یونانی، رومی و نجومی در آن با یکدیگر ترکیب شده بودند. آیین میترائیسم نمونه‌ای روشن از تبدیل یک ایزد باستانی خاوری به یک نظام دینی جدید در جهان رومی است. همین فرایند، میترائیسم را به یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها برای مطالعه تعامل ایران، هلنیسم و روم در تاریخ ادیان باستان تبدیل می‌کند.

کشور ایران تهاجم‌های بزرگی را به خود دیده است، از جمله آنها می‌توان به تهاجم بزرگ الکساندر مقدونی و تهاجم خلفا اشاره کرد. از این بابت طبیعی است که نام بسیاری از دانشمندان  از یاد برود. البته با توجه به فراگیری دانش و وجود دانشمندان زیاد، نام‌های زیادی از ایران باستان به جا مانده ولی آثار آنها ناقص و اندک به دست ما رسیده است. حتی می‌توان گفت یاد و خاطره بسیاری از دانشمندان ایران باستان محو شده است.

دانشمندان، اندیشمندان و هنرمندان ایران باستان که در حوزه‌های پزشکی، اخترشناسی، فلسفه، کیمیاگری، موسیقی، ادبیات و… تبحر داشتند و نامشان باقی مانده کم نیستند. این دانشمندان ارزش ویژه‌‌ای دارند چراکه با آن همه نابودی که توسط یورشگران و سلطه‌گران رخ داد، جایگاه والا و شهرت فراگیر داشتند که نام آن‌ها به دست ما رسیده است. سامانه‌های آموزشی، کتابخانه‌های بزرگ و مراکز علمی مانند دانشگاه گندی‌شاپور در ایران باستان قابل توجه بودند.

با بَرْخُنْبانِشْنْ [تقلید] از وارْنَچهرَه-ی [فونت] «تَنیهِسْتَه، Textura»، وارْنَچهرَه-ای اَوِسْتاییگ، با نام «وارْنَچهرَه-ی گَلینوش»، به یاد فْرَمانْدَه-ی بِژاخوُتْمَنْدِ [شهید] سْپاهِ ساسانیگ، «گَلینوش»، با پسوند ttf، ساخْتَه ایم. «گَلینوش»، سال ۵-اُم یَزَدْکِرْدَگان، هَنْگامِ جنگ میان سپاه ساسانیگ، اود بَژَرْجَسْتارانِ [متجاوزین] اَرَبْ، اندر سورستان [عراق] کُشیهِسْتْ [کشته شد].

درفش کاویانی ریشه در اسطوره‌های ایرانی دارد ولی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این درفش تحت تاثیر هنرهای تمدن‌های بسیار کهن در ایران است. در شهر سوخته و شوش آثاری بسیار شبیه به اختر کاویان به چشم می‌خورد. پس از آن در دوره هخامنشیان هم شمایلی مشابه در آثار دیده می‌شود. تاریخ‌نگاران درباره جایگاه قابل توجه درفش کاویانی در دوران اشکانیان و به ویژه ساسانیان نوشته‌اند.

از آنجایی که ایران کشوری تاریخی با پیشینه قابل توجه است، درفش‌ها و پرچم‌های گوناگونی را در طول تاریخ داشته است. با این حال درفش کاویانی مشهور ترین درفش ایران در طول تاریخ بوده و همواره در فرهنگ ایرانی جایگاه والایی داشته است. در این جستار تلاش کرده‌ایم نگاره‌هایی از درفش‌های ایران در دوره‌های گوناگون آماده کنیم.