می‌توان گفت کیخسرو در شاهنامه، بیش از هر شخصیت تاریخی دیگر با کوروش بزرگ آمیختگی دارد. بخش‌های قابل‌توجهی از روایت‌های شاهنامه حاصل در هم آمیختگی تاریخ و اسطوره است و در میان داستان‌های آن، به‌ویژه در روایت‌های مربوط به کیانیان، نمونه‌های متعددی از شباهت با تاریخ هخامنشیان دیده می‌شود. تعجب‌آور است که برخی پژوهشگران اسکندر، پسر داراب، را همان الکساندر مقدونی می‌دانند، اما در همان حال، از آمیختگی کیخسرو با کوروش بزرگ چشم می‌پوشند!

شواهد گوناگون نشان می‌دهند که در دوره‌های پس از مرگ اسکندر و پس از سلطه یونانیان بر ایرانیان، بسیاری از آثار و اطلاعات مربوط به گذشته دیگر در دسترس ایرانیان نبودند. خط‌های باستانی نیز جایگاه پیشین خود را از دست دادند و حتی برخی از آنها، مانند خط میخی پارسی باستان، به‌تدریج فراموش شدند. در نتیجه، کتیبه‌هایی که با خط‌های میخی نوشته می‌شدند، بسیار بسیار اندک بودند.

این دیدگاه که چون فرد یا افرادی در دوران کهن زندگی می‌کرده‌اند، پس اطلاعاتشان درباره تمدن سومر، جیرفت، کوروش بزرگ یا هخامنشیان از ما بیشتر بوده، نگاهی سطحی و نادرست است. تا همین چند دهه پیش، از وجود تمدن بزرگ جیرفت آگاهی چندانی نداشتیم. امروزه آثار و اسناد فراوانی از تمدن سومر در اختیار پژوهشگران قرار دارد که پژوهشگران و نویسندگان روزگار کهن اساساً با آنها آشنا نبودند.

واژه زروان در زبان اوستایی و ایرانی باستان با مفهوم زمان ارتباط دارد. در سنت زروانی، زمان نه فقط یک مفهوم انتزاعی، بلکه یک اصل کیهانی و الهی است. زروان موجودی است که پیش از پیدایش جهان و حتی پیش از اهورامزدا و اهریمن قرار دارد. زروانیسم را می‌توان یکی از تلاش‌های اندیشه ایرانی برای پاسخ دادن به یک پرسش بنیادین دانست: اگر جهان صحنه نبرد خیر و شر است، خودِ این دو نیروی متضاد از کجا آمده‌اند؟ پاسخ زروانی این بود که پیش از آنها، زروان (زمان) وجود داشته است.

نام اهورامزدا (خدای بزرگ آیین زرتشتی) در کتیبه‌های هخامنشی آمده است و مورخان یونانی عصر هخامنشی، تقریبا به صورت گسترده از زرتشت، پیامبر ایرانی یاد کرده اند. بنابراین حضور آیین زرتشتی حداقل از زمان هخامنشیان در ایران قابل ردیابی است. شناخت گات‌ها (سروده‌های زرتشت) می‌تواند به فهم بهتر آیین زرتشتی در نخستین روزگار شکل‌گیری آن کمک شایانی کند.

ما در این نوشته نمی‌خواهیم گرایش به ایران را از نظر تاریخی بررسی کنیم؛ بلکه هدف ما ارائه پیشنهادی برای تعریف و تدوین اندیشه ایران‌گرایی و معرفی عناصر مهم و بنیادین این اندیشه است. در ایران‌گرایی، اولویت با شناخت دستاوردهای تمدن ایرانی است ولی اندیشه ایران‌گرایی صرفاً مصرف‌کننده دستاوردهای کهن نیست، بلکه از ایده‌های نوین نیز استقبال می‌کند. خلق اندیشه‌های نوین در بستر ایران‌گرایی همان چیزی است که بسیاری از ایران‌گرایان آرزوی آن را دارند.

در داستان اردشیر بابکان در شاهنامه، زن جوانی با نام گلنار، گنجینه‌دار اردوان اشکانی است. از طرفی در دست‌نویسی یونانی از این داستان که احتمالا ریشه در منابع ارمنی دارد، آرتادخت معادل گلنار است، ولی نکته آنجاست که گنجینه‌دار نیست! بنابراین، برای اشاره به زن گنجینه‌دار دوران اشکانیان، نام گلنار مناسب‌تر است. البته عنوان اقتصاددان با منابع کهن درباره این شخصیت سازگار نیست.

با بررسی روایت پروکوپیوس نقش گوت‌ها، ارامنه و تحولات قفقاز در آغاز جنگ خسرو یکم و امپراتوری روم در سال ۵۴۰ میلادی قابل توجه است. اما با در نظر گرفتن روایت پروکوپیوس جنگ را نمی‌توان صرفاً نتیجه تحریک آنان دانست. خسرو دارای انگیزه‌های مستقل سیاسی و ژئوپلیتیکی بود. سیاست‌های بیزانس در قفقاز موجب نارضایتی بخشی از نیروهای محلی شد. بنابراین آنها وارد فضایی شدند که از قبل با رقابت و بی‌اعتمادی میان ایران و روم آماده شده بود.

مدتی به دلیل مشغله کاری، پایگاه خِرَدگان فعالیت در اینستاگرام را متوقف کرده بود. با این حال به منظور تقویت وبسایت تصمیم گرفتیم صرفا مطالب وبسایت را در اینستاگرام منتشر کنیم. شایعات بی اساس در حوزه تاریخ در فضای اینستاگرام بسیار دست به دست می‌شوند؛ همین باعث می‌شود که ما تلاش کنیم با این شرایط در همان فضای اینستاگرام مقابله کنیم.

منیژه گنجوی (مهستی گنجوی) نخستین بانوی رباعی‌سُرای شناخته شده ایران زمین است. او تنها یک شاعرِ دلبرانه نبود، ونکه آوای بانویی آگاه و پیشرو در روزگار خویش به شمار می‌رفت. مهستی را پایه‌گذار اَندیش‌گاه شهرِ آشوب در پیکرِ رباعی می‌دانند؛ چرا که با ویژه‌گویی پیشه‌ها و پیشه‌وران گوناگون، نگاره‌ای زنده از جامعه‌ی روزگار خویش نگاشته است.