تکرار تصویر کریم‌خان به‌عنوان فرمانروایی کم‌تجمل و نسبتاً منصف، خود بخشی مهم از تاریخ سیاسی و حافظه اجتماعی ایران است. حکومت کریم‌خان ترکیبی از اقتدار نظامی، عمل‌گرایی سیاسی و تلاش برای کاهش آشوب‌های داخلی بود. او می‌دانست که دوام حکومت تنها با پیروزی در میدان جنگ تأمین نمی‌شود و بازسازی اقتصاد، امنیت راه‌ها و رونق مراکز شهری نیز برای تثبیت قدرت ضروری است.

داستان لشکرکشی کاووس در شاهنامه شباهت‌هایی به روایت هرودوت درباره لشکرکشی کمبوجیه دارد. آغاز هر دو لشکرکشی با بی‌تدبیری همراه است و با دشواری و حتی فاجعه ادامه می‌یابد. ولی نهایتا سرزمین جدید فتح می‌شود و ایرانیان پیروز می‌شوند. این شباهت‌ها را می‌توان در راستای آمیختگی روایات هخامنشیان و کیانیان تحلیل کرد. البته باید توجه داشت که این شباهت‌ها دلیلی برای پذیرش تاریخی روایت افسانه‌ای هرودوت درباره کمبوجیه نیستند.

آهنگی در پاسداشتِ اشو زرتشت، پیامبر ایران‌زمین، و آموزه‌هایش که بر راستی و خرد استوارند. در این قطعه که به کوشش گروه فرهنگی ایران‌نامه آماده شده است، زرتشت خود به زبان اوستایی کهن می‌خواند و از «اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک»، گزینش میان نیکی و بدی، و امید به پیروزی روشنایی می‌گوید.

شباهت نام‌ها و داستان‌های کیانیان در شاهنامه با هخامنشیان قابل توجه است. کیانیان در شاهنامه بر قلمرویی گسترده فرمان می‌رانند، نشستگاه آنان در پارس قرار دارد و رفتار و تشکیلات فرمانروایی‌شان نیز شباهت‌هایی با هخامنشیان دارد. حتی نام برخی از پادشاهانی که کیانی خوانده شده‌اند، در اوستا نیامده است؛ از جمله داراب، بهمن‌اردشیر و دارا. این موضوع از آمیختگی روایت کیانیان با تاریخ هخامنشیان حکایت دارد.

نباید احتمال تاثیرات ژنتیکی و تمدنی ایلامیان بر جمعیت‌های کنونی خوزستان، از جمله لرها، را نادیده گرفت؛ ولی نمی‌توان ادعا کرد لرها بازمانده انحصاری ایلامیان باستان هستند. آنچه مشخص است، ایرانیان کنونی از نظر ژنتیکی شباهت بسیاری به یکدیگر دارند و تاثیرات تمدنی ایلام باستان در سراسر تمدن ایرانی دیده می‌شود. پیوند و همگرایی تدریجی تمدن‌ها و جمعیت‌های گوناگون به شکل‌گیری تمدن ایرانی انجامید.

بر اساس پژوهش‌های ژنتیکی، بیشتر جمعیت‌های ایران دست‌کم در طول ۵۰۰۰ سال گذشته، روندی از تداوم ژنتیکی بومی را طی کرده‌اند. این بازه زمانی بسیار کهن‌تر از دوره‌ای است که در فرضیه اثبات‌نشده مهاجرت آریایی‌ها به ایران مطرح می‌شود. در این پژوهش‌ها، شواهدی از مهاجرت گسترده، آن‌گونه که در فرضیه مهاجرت آریایی‌ها مطرح می‌شود، یافت نشده است.

برای مهاجرت قوم آریا به معنای یک رویداد تاریخی مشخص و با جزئیاتی که در فرضیه‌های جدید مطرح شده، منبع تاریخی دست‌اولی در اختیار نداریم. هیچ‌یک از استدلال‌ها و همچنین شواهدی که درباره این فرضیه مطرح می‌شوند، قطعی نیستند. گاهی در تاریخ‌پژوهی باید این شجاعت را داشته باشیم که بپذیریم اطلاعات ما درباره یک دوره کامل نیست.

آریستاگوراس با جلب حمایت آتنیان، نیروهای یونانی را در حمله به سارد، یکی از شهرهای مهم شاهنشاهی هخامنشی، همراه کرد؛ حمله‌ای که به آتش‌سوزی شهر انجامید. نهایتا خشایارشا معبد آتن را به تلافی سارد آتش زد. به راستی باید این پرسش را مطرح کرد که چرا آریستاگوراس تا این حد گمنام مانده است؟! 

ایلامیان از هزاره چهارم پیش از میلاد، هویتی سیاسی و فرهنگی مستقل در جنوب‌غرب ایران داشتند. از دوران هخامنشیان، مراکز باستانی ایلامی مانند انشان و شوش از اهمیت فراوانی برخوردار بودند. این جایگاه زمینه‌ساز شکل‌گیری بافتی چندفرهنگی و چندقومی در این مناطق بود. همچنین، شهرسازی و آبادانی گسترده در خوزستان طی دوران ساسانیان، زمینه حضور مردمانی از دیگر نواحی ایران را در این منطقه فراهم می‌کرد.

شواهد میان‌رودانی، یونانی و هندی و شباهت نام‌های جغرافیایی، فرضیه پیوند پَرَهشوم، پارسوا و پارس و پراکندگی جمعیت پرهشوم را مطرح می‌کند. گستردگی و تکرار نام‌های مشابه پارسوا، یادآور پراکندگی بازماندگان یک جمعیت گسترده و حضور آنان در مناطق مختلف است. شاید به دلایلی مانند خشکسالی، جمعیت‌هایی از پَرَهشوم پراکنده شده و به مناطق دیگری رفته باشند و بر روی نام‌های جغرافیایی تاثیر گذاشته باشند.