تاریخ و فرهنگ ایران زمین

رنگ و مشخصات درفش کاویانی

کلمات کلیدی:
درفش کاویانی-رنگ درفش کاویانی-جنس درفش کاویانی-درفش کاویانی کجاست؟

از آنجایی که درفش کاویانی ریشه در اسطوره‌های ایرانی دارد، در طول تاریخ با مشخصات گوناگونی تلاش کردند درفشی شبیه به آن چیزی که در اسطوره‌ها آمده به وجود بیاورند.

چنین می‌نماید برای آراستن این درفش از هنرهایی که ریشه در تمدن‌های هزاره‌های پیش از میلاد دارند، مانند تمدن‌های شهر سوخته و شوش بهره گرفته‌اند.

نشان‌هایی مانند اختر کاویان در دوران هخامنشیان بسیار مورد توجه بوده است و بعدها حتی در دوران سلطه بیگانگان، فرمانروایان محلی تلاش کردند درفش کاویانی را حفظ کنند.

بیشترین شهرت این درفش مربوط به دوره ساسانیان است. آنچه در منابع آمده است درفش کاویانی در این دوران بسیار بزرگ، شکوهمند و با ارزش بوده است.

اما این روزها درفش کاویانی را رنگ‌های گوناگون ترسیم می‌کنند. شاید به آن دلیل که در شاهنامه فردوسی این درفش ریشه در چرم کاوه آهنگر داشته است رنگ‌هایی مانند چرم برای این درفش در نظر می‌گیرند. در شاهنامه آمده است که فریدون این درفش را با دیبا و اختر آراست و در داستان‌ها این درفش به درفش فریدون هم مشهور است.

رنگ درفش کاویانی

در شاهنامه فردوسی بارها از درفش کاویانی با عنوان درفش بنفش یاد شده است.

برای نمونه در جایی اینچنین آمده است:

درفش فروزنده کاویان

بیفگنده باشند ایرانیان

 

گرامی بگیرد به دندان درفش

به دندان بدارد درفش بنفش

(شاهنامه: ج ۵، ص ۱۱۰)

همچنین در جای دیگر:

کشیدند گوپال و تیغ بنفش

به پیگار آن کاویانی‌درفش

 

چنین گفت هومان که آن اخترست

که نیروی ایران بدان اندرست

 

درفش بنفش ار به چنگ آوریم

جهان پیش کاوس تنگ آوریم

(همان: ج ۳، ص ۸۶)

فریدون پس از پیروزی بر ضحاک، چرم کاوه را با رنگ‌ها و زیورآلات آراست و تبدیل به درفش ایرانیان شد:

بیاراست آن را به دیبای روم

ز گوهر برو پیکر و زرّ و بوم

...

فروهشت ازو سرخ و زرد و بنفش

همی خواندش کاویانی درفش

(همان: ج ۱، صص ۶۹-۷۰)

این آراستگی‌ها با دیبا و گوهر باعث شد که درفش کاویانی رنگی بنفش به خود بگیرد. ستاره‌ درخشانی که در میان آن قرار گرفت مشهور به اختر کاویان شد.

ستاره درفش کاویان به چه شکل بوده است؟

آنچه از منابع و آثار باستانی به دست آمده اختر کاویان ستاره‌ای چهار پر بوده است که با نقطه‌هایی که احتمالا نماد درخشش ستاره بوده، ترسیم می‌شده است.

کهن‌ترین نشانی که چنین شمایلی دارد در شهر سوخته به دست آمده است (ن.ک: ریشه‌های درفش کاویانی در شهر سوخته و شوش).

بعدها در آثار هخامنشیان و همچنین درفش حاکمان محلی پارس در دوران اشکانیان و ساسانیان این ستاره با شباهت آشکار به همان نقش شهر سوخته دیده می‌شود.

اختر کاویانی یکی از ماندگارترین نشان‌ها در فرهنگ و تمدن ایرانی بوده است. این ستاره از هزاره‌های پیش از میلاد در آثار زیادی دیده می شود و هنوز هم محبوبیت در میان ایرانیان دارد.

درفشی که در یکی از سکه های فرترکه‌ها ترسیم شده است

جنس درفش کاویانی چه بوده است؟

در داستان‌های شاهنامه آمده است که درفش کاوه از جنس چرم بوده است؛ چرمی که آهنگران استفاده می‌کنند ولی در منابع دیگر روایاتی درباره جنس درفش نقل شده است، از جمله در تاریخ طبری گفته شده که درفش کاویانی از جنس پوست پلنگ بوده است (طبری، ج ۵، ص ۱۷۳۹).

بسیار مشهور است که درفش کاویانی را با گوهرها و زیورآلات می‌آراستند. بنابراین درفش کاویانی دوران ساسانیان درفشی بسیار گران قیمت بوده است. همواره تلاش می‌کردند درفش کاویانی را با بهترین پارچه‌ها و پوست‌ها و زیورآلات آماده کنند.

اندازه درفش کاویان چقدر بوده است

آنچه در منابع آماده است درفش کاویانی در دوران ساسانیان اندازه‌ای بزرگ داشته است که در جنگ‌ها همراه خود می‌بردند.

طبری نوشته است که درفش کاویانی هشت ذراع عرض و دوازده ذراع طول داشت (طبری، ج ۴، ص ۱۶۰۰).

اگر هر ذرغ را ۱۰۴ سانتی متر در نظر بگیریم می‌توان درفشی با بیش از ۸ متر عرض و طولی نزدیک به ۱۲.۵ متر متصور شد.

سرانجام درفش کاویانی چه شد؟

درفش کاویانی یک نماد است و هنوز در میان ایرانیان جایگاه قابل توجهی دارد. هرچند هنوز جایگاه باستانی خود را نیافته است.

ولی درفش کاویانی دوران ساسانیان که بسیار مشهور بوده است به دست سپاهیان خلفا افتاد. طبری نوشته است که ضرار بن خطاب درفشی که غنیمت گرفته بود را به قیمت سی هزار فروخت (طبری، ج ۵، ص ۱۷۳۹). طبری در ادامه نوشته است که قیمت واقعی آن یک میلیون دویست هزار بود (یک هزار هزار و دويست هزار).

امروز درفش کاویانی با طرح‌ها و رنگ‌های مختلف توسط هنرمندان به وجود می‌آید که نمادی از ایستادگی در برابر ستمگر و شکوه ایران است. بنابراین می‌توان گفت درفش کاویانی هنوز در میان ایرانیان زنده است.

کتاب‌نامه:

- تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک)، محمد بن جریر طبری. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: اساطیر. ١٣٧۵.

- شاهنامه. ابوالقاسم فردوسی و دقیقی توسی. تصحیح جلال خالقی مطلق. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی. ۱۳۸۶.

تماس با نویسنده:


دیدگاه خود را از راه رایانامه با نویسنده در میان بگذارید:

دیدگاه‌ها


دیدگاه خود را در اینستاگرام در میان بگذارید:

خِرَدگان در تلگرام و اینستاگرام

کانال تلگرام خردگانبرگه اینستاگرام خردگان

خط میخی

خط میخی پارسی باستان - سامانه بومیش

درباره بزرگان

درباره زرتشتدرباره کوروش بزرگ
درباره فردوسیدرباره دکتر مصدق
به کار گیری یا روگرفت از نوشته‌های این پایگاه تنها پس از پذیرش قوانین پایگاه امکان پذیر است: قوانین پایگاه خِرَدگان
توسعه نرم افزاری: مجید خالقیان
رنگ و مشخصات درفش کاویانی