پیش از تاریخ

معماری پیش از تاریخ ایران یکی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ تمدن فلات ایران به شمار می‌آید. در این دوره، انسان از زندگی مبتنی بر شکار و گردآوری خوراک به سوی کشاورزی، دامداری و یکجانشینی حرکت کرد و در نتیجه نخستین سکونتگاه‌های دائمی را پدید آورد. این تحول نه تنها شیوه زندگی انسان را دگرگون ساخت، بلکه زمینه شکل‌گیری نخستین اندیشه‌های معماری را نیز فراهم کرد. در طول هزاره‌های هشتم تا چهارم پیش از میلاد، معماری ایران از سرپناه‌های ساده به مجموعه‌های سازمان‌یافته مسکونی و آیینی تکامل یافت. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی و معماری به بررسی روند شکل‌گیری معماری در ایران پیش از تاریخ پرداخته و مهم‌ترین محوطه‌های باستانی از جمله گنج‌دره، تپه زاغه، چغا بنوت و تپه سیلک را تحلیل می‌کند.

آنچه مشخص است ایرانیان کنونی از نظر نژادی و ژنتیکی بسیار به یکدیگر شبیه هستند و از نظر فرهنگی هم یک ناحیه فرهنگی را تشکیل می‌دهند. لرهای امروزی به یکی از زبان‌های آریایی و ایرانی سخن می‌گویند. در فرهنگ لرها عناصر فراوانی با ریشه‌های باستانی ایرانی دیده می‌شود. نمی‌توان فرضیه ایلامی بودن قوم لر را با قاطعیت پذیرفت چرا که شواهد و منابع کافی برای اثبات آن وجود ندارد.

گردونه مهر ماندگاری عجیبی در تمدن ایران داشته است. آثار یافته شده نشان می‌دهد که این نماد تنها در یک دوره خاص مورد توجه ایرانیان نبوده است. از دوران پیش از تاریخ تا دوران اسلامی این نماد در آثار دیده می‌شود و به آن به دیده احترام نگریسته می‌شده است. 

مهرورزی و مهربانی ریشه بسیار کهنی در سرزمین ایران دارد و از هزاران سال پیش آثار باستانی قابل توجهی بدست آمده است که مهرورزی را نشان می‌دهد. در این نوشتار کوتاه به چندی از آنها اشاره می‌کنیم؛ هرچند موارد بیشتری از این دست وجود دارند.