گزنفون، فیلسوف و مورخ یونانی، بر پایه پژوهشها، شنیدهها و آشنایی خود با فرهنگ ایرانی، کتاب کوروپدیا را درباره زندگی کوروش بزرگ نگاشت. این اثر تنها به کشورداری و جنگاوری نمیپردازد، بلکه سخنان و اندرزهای فراوانی از کوروش را در زمینههای اخلاقی و انسانی در بر دارد. آنچه بیش از جنبههای تاریخی، ما را به گردآوری این سخنان برانگیخت، ارزش ادبی و اخلاقی آنهاست.
مهر بورزید دوستان را، و این مهرورزی شما را نیرویی خواهد داد که با آن دشمنانتان را بر اندازید.
کوروپدیا، دفتر ٨، بخش ٧، بند ۲۸
۲- توجه کوروش بزرگ به عشق پانتهآ و آبرادات؛ همسر در اولویت
هنگامی که آبرادات نزد کوروش بزرگ آمد تا بیان کند در خدمت کوروش است، کوروش بزرگ اینچنین گفت:
من پیش کشی شما خواهم پذیرفت، لیک در این دم باید از نزد من رفته با همسر خود شام خورش کنید
کوروپدیا، دفتر 6، بخش 1، بند 49
کوروش بزرگ به جای آنکه خود به عنوان فرمانده با آبرادات سخن بگوید، از او خواست نخست نزد همسرش پانتهآ برود چراکه پیوند همسران و خانواده بر بسیاری از امور دیگر اولویت دارد.
۳- نکوهش عشقی که انسان را گرفتار میکند
من مردان گرفتار مهر بسیار دیدهام، که گریستهاند از رنج مهرشان، و بندگان آن کسان بودهاند که بر ایشان مهر داشتهاند، گرچه پیش از آن که به مهری گرفتار آیند بندگی را زشتترین اهریمنیها میپنداشتند...
کوروپدیا، دفتر 5، بخش 1، بند 12
۴- نیکی به فرزندان به منظور آموزش و پرورش بهتر
اگر خواهیم که فرزندانمان نکو مردان باشند و آراسته به نیکیها، چارهییمان نیست جز آنکه نیکتر نمونه باشیم بهر ایشان. و چون فرزندان در برابر خویش جز نیکی نمیبینند، فرومایگی و پستی نمیشناسند و بسویاش گام نمینهند.
کوروپدیا، دفتر ۷، بخش ۵، بند ۸۶
۵- اندرز پایانی کوروش بزرگ به پسرانش
اگر شما دوستان میجویید که پشتیبان باشند شما را و پاس دارند اورنگتان را، چه کس بیش از برادر درخور دوستی، که با شمایاش یک پدر و یک مادر است؟