افسانه «پوریم» و «جشن ایرانی کُشی یهودیان» بی اساس است

پوریم یکی از عید های یهودیان است که همه ساله در روز های چهاردهم و پانزدهم ماه «آدار» یعنی دوازدهمین ماه سال قمری یهودیان برگزار می‌گردد (پژند، 1345:ص163).

جشن پوریم که به معنای (قرعه) است، بر پایه داستان «سفر استر» در کتاب عهد عتیق یکی از کتاب‌های یهودیان شکل گرفته است. شکل خلاصه و کلی داستان پیرامون اتفاقاتی است که برای دختری به نام «استر» در دربار پادشاهی می‌افتد، به نظر می‌رسد که داستان در دربار یکی از شاهان هخامنشی در حال روایت است.

اگر از برخی جزئیات داستانی صرف نظر کنیم به طور کلی می‌توان داستان را چنین روایت کرد که: هامان وزیر اعظم اخشورش به دلیل کینه شخصی که با مُردخای یهودی داشت مقدمات اعدام یهودیان را فراهم کرد. هامان به وسیله قرعه انداختن روز 13 ماه ادار را برای اعدام یهودیان انتخاب کرد. استر ملکه یهودی اخشورش، که فرزند خوانده مُردخای نیز بود پادشاه را مجاب کرد تا هامان را به دار آویزد و مردخای را به عنوان وزیر اعظم خود برگزیند. پادشاه طی فرمانی به یهودیان اجازه داد تا در سراسر امپراتوری در روز 13 ماه ادار به دشمنانشان حمله کنند و آنها را بکشند. شمار دشمنان یهود در سراسر امپراتوری را 77 هزار نفر عنوان شده است. از آن پس یهودیان این پیروزی بر دشمنان خود را «عید مقدس پوریم» اعلام کردند (علی زاده، 1386: ص259 و 260).

در داستان استر و مردخای اشاره‌ای به نام‌های شناخته شده شاهنشاهان هخامنشی نمی‌شود، صرفا از آنجایی که داستان در محیطی شبیه به محیط دربار هخامنشی رخ می‌دهد برخی خشایارشای هخامنشی را با «اخشورش» داستان یکی گرفته‌اند و در بعضی روایت‌های تحریف شده داستان پوریم بدون توجه به نام اصلی پادشاه در داستان از نام خشایارشا استفاده شده است.

گاهی نیز وزیر اعظم یعنی هامان را «وزیر ایرانی» خطاب می‌کنند در حالی که داستان هامان را مردی غیر ایرانی و از قوم «عمالقه» یکی از قوم‌های دشمن یهودیان معرفی می‌کند (پژند، 1345: ص 163).

این روزها که داستان جشن پوریم باعث بهره برداری‌های سیاسی و جناحی (چه خارج از ایران و چه داخل ایران) شده است، صورت‌های متفاوت و اشتباهی از این داستان در فضای مجازی پراکنده شده. داستان پوریم که گهگاهی با عنوان جشن ایرانی کشی یهودیان تبلیغ می‌شود دارای اشکالات اساسی تاریخی بوده و نمی‌توان آن را یک رویداد در تاریخ ایران نامید.

ویژگی‌های اساطیری و افسانه‌ای این داستان در کنار حجم زیاد مغایرت‌های داده‌های این داستان با تاریخ مستند هخامنشیان باعث شده تا بسیاری از متخصصین آن را نه سندی تاریخی بلکه صرفا «رمان تاریخی» قلمداد کنند.

در یک نوشتار دیگر به صورت مفصل به بررسی منابع درباره کتاب استر و تناقضاتی که با منابع معتبر دوران هخامنشیان دارد پرداخته‌ایم.

نگاه کنید به:

بررسی تاریخی داستان استر و جشن پوریم یهودیان