اَمُرداد؛ بی مرگی و جاودانگی، هرگز نمیرد آنکه...

امرداد واپسین امشاسپند و نمادِ بی‌مرگی، جاودانگی و کمال است. واژه «امرداد» در اصل به معنای «نامیرایی» است.

صورت رایج «مرداد» که امروزه در نام پنجمین ماه سال به کار می‌رود، در حقیقت بر اثر افتادن الفِ نفی، معنایی وارونه یافته است؛ درست در برابر آن «امرداد»، نشانه رسیدن به جاودانگی است.

در نگاه آیینی، امرداد ایزدی است که گیاهان را می‌رویاند و هموست که از گیاهان پشتیبانی می‌کند.

ولی در نگاهی دیگر جاودانگی در سخنگان (ادبیات) پارسی فراتر از ماندن تن است؛ جاودانگیِ جان، جاودانگیِ نام و جاودانگیِ حقیقت است. 

حافظ می‌گوید:

هرگز نمیرد آن‌که دلش زنده شد به عشق

ثبت است بر جریده عالم دوام ما

در اینجا، مراد از «نمردن»، بقای جسم نیست، بلکه رسیدن به مرتبه‌ای است که انسان در حقیقت، عشق و نیکی ماندگار می‌شود. این همان جاودانگی معنوی است که با مفهوم امرداد هم‌سویی دارد؛ جاودانگی‌ای که از راه پالایش درون و کمال روان حاصل می‌شود، نه از راه گریز از مرگ طبیعی.

در عرفان ایرانی نیز پایان راه، فنا نیست، بلکه بقایی دیگرگونه است؛ جایی که انسان از مرزهای ناپایداری عبور می‌کند و به ماندگاری معنوی دست می‌یابد.

شاید از همین روست که عدد هفت در فرهنگ ایرانی چنین جایگاهی یافته است. هفت، یادآور هفت منزل کمال و جاودانگی است. امرداد از امشاسپندان و نام هفتمین روز ماه است (1). 

بسیاری از نمودهای فرهنگی ایران، از هفت‌سین گرفته تا هفت شهر عشق، بازتاب همین نگاه‌اند.

عطار نیشابوری در منطق‌الطیر از هفت شهر عشق سخن می‌گوید؛ هفت منزل که پرندگان باید از آن بگذرند تا به سیمرغ برسند. پایان این سفر، رسیدن سی مرغ به مقصد است؛ جایی که درمی‌یابند آن حقیقتی که در پی آن بودند، در کمالِ جمعی و شناختِ خویشتن نهفته است. این پایان، گونه‌ای از جاودانگی معنوی است.

از این دیدگاه، امرداد که نام هفتمین روز از ماه است را می‌توان یادآور جاودانگی معنوی دانست؛ شکوفایی جانی که با راستی، خرد، عشق و نیکی، مرزهای مرگ را پشت سر می‌گذارد و در زمان جاودان می‌شود.