9 مرداد 1405امرداد (بی مرگی و جاودانگی) دارای جایگاه ارزندهای است. امرداد در میان امشاسپندان جای دارد و واپسین آنها است. هفت در فرهنگ ایرانی یادآور طی کردن راههای کمال است و وجود جشن امردادگان در اوج گرمای تابستان یادآور پختگی و رسیدن به اوج میباشد (۱). در ماه امرداد روزهای ارزشمندی همچون بزرگداشت سهروردی، جشن چله تابستان، صدور فرمان مشروطیت و جشن بامی خواره هم جای دارند.
جشن امردادگان در امرداد روز (روز هفتم) از امرداد ماه و به پاس امرداد برگزار میشود.
بنا بر نوشتههای ابوریحان بیرونی امرداد به معنای بیمرگی و جاودانگی است. او ایزدی (فرشتهای) است که از گیتی و بهویژه گیاهان پاسداری میکند؛ گیاهانی که سرچشمه خوراک و دارو هستند و با برطرف کردن گرسنگی و درمان بیماریها، نقش مهمی در تداوم زندگی انسان دارند. بایید عینا نوشته های بیرونی را بخوانیم:
معنای مرداد آن است که مرگ و نیستی تداشته باشد و مرداد فرشتهای است که به حفظ گیتی و اقامه غذاها و دواهایی که اصل آن نبات است و مزیل جوع و ضرر و امراض هستند موکل است (2).
گل زنبق، نماد امرداد است.
شهابالدین یحیی سهروردی که به شیخ اشراق آوازه دارد (۵۴۹ – ۵۸۷ ه.ق). چنین مینماید که سهروردی با اندیشههای ایران باستان آشنایی خوبی داشته و از آنها بهرهها برده است؛ هرچند اندیشهاش محل تلاقی اندیشههای یونان، ایران و اسلام بوده است (3).
ایرانیان همواره دگرگونیهای آب و هوای زیستبوم خود را گرانمایه شمرده و برای آنها جشنهای گوناگون برگزار میکردند. جشن چله تابستان در هنگام افزایش گرمای هوا برگزار میشود و هنوز هم در برخی از بخشها مانند خراسان جنوبی چنین چشنی با نام «چله تموز» و… برگزار میشود (4).
در تاریخ معاصر ایران تلاش های زیادی برای سهیم کردن مردم در حکومت شده است. از جمله میتوان به مشروطیت اشاره کرد. مظفرالدین شاه قاجار در ۱۳ امرداد ۱۲۸۵ خورشیدی فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را امضا کرد و یک روز بعد در تاریخ ۱۴ امرداد ۱۲۸۵ فرمان مشروطیت صادر شد.
از جشنهای سغد باستان که یکی از سرزمینهای ایرانینشین بوده و همواره فرهنگ ایرانی در آن دیار از جایگاه چشمگیری برخوردار بوده است. سمرقند و بخارا از بخشهای برجسته سغد بوده اند که در دوران پس از اسلام بسیار پرآوازه شدند.
سغد باستان دارای گاهشماری ویژه خود بوده است که با گاهشماری ایرانی همگونی فراوان دارد. ابوریحان بیرونی نام ماه پنجم آن گاهشماری را «اشناخندا» نوشته و این ماه همزمانی با امرداد ماه داشته است. بیرونی درباره روز هجدهم این ماه مینویسد: «روز هجدهم آن بابهخوره است که بامیخواره گفته میشود یعنی آشامیدن عصیر خالص» (5).
به نظر میرسد این جشن ویژه خوردن افشردهها بوده است.
پانویس:
۱- نگاه کنید به: اَمُرداد؛ بی مرگی و جاودانگی، هرگز نمیرد آنکه...
۲- بیرونی، ابوریحان (۱۳۸۹). آثارالباقیه. ترجمه اکبر داناسرشت. تهران: امیر کبیر. ص ۳۳۶.
۳- دینانی، غلامحسین ابراهیمی (۹ مرداد ۱۳۸۶). سخنرانی در سالروز بزرگداشت شیخ شهابالدین سهروردی، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه با همکاری فرهنگستان. «اشراق یعنی سپیده صبحگاهی، طلیعه فجر». خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا).
۴- «آداب و رسوم خراسان جنوبی». به تور.
۵- بیرونی، ابوریحان (۱۳۸۹). آثارالباقیه. ترجمه اکبر داناسرشت. تهران: امیر کبیر. ص ۳۶۳.
