دین سکایان، نوشته‌ای به ایرانیگِ سَرَه

۳ نَغْزَگ [نکته] اندربارَه-ی نِوِشْتَگِ زیر

(1) اندر این نِوِشْتَگ، واژَگان سَرَه [خالص] را، از زُوانانِ-ای مانند پَهْلَویگ، پارتیگ، بلخیگ، سُغدیگ، کُردیگ، آسیگ، تاتیگ، لُریگ، دَریگِ یزد اود کرمان، اَوِستاییگ، سنسکریت، اود چند زُوان اود زُوانْوارَه-ی ایرانیگ دیگر وام سْتَدَه ایم. شاید بهتر باشد که گْروُهْواژَه-ی [عبارت] «پارسیگِ سَرَه» را، به «ایرانیگِ سَرَه» ویهیرانیم [تغییر دهیم]، تا این شیوَه-یِ سَرَه گِرایی، نِمایانندَه-یِ هَمه-یِ این زُوانان هندیگ-اروپاییگ باشَد.

(2) اندر پارسیگ باستان، برای نامیدَن یَک-ای از رامَگانِ [اقوام] ایرانیگ-نژاد، از واژه-ی سَکا بهره برده اند، اود تْرَسِسْتان «تراکی، Θράκη» اود مَسِدُنِسْتان «مَکِدُنییَه، Μακεδονία» را، شَهْرَپِ [ساتراپی] سکوُدْرَه نامیدَه اَنْدْ. اندر پِژوهِشْنانِ [تحقیقات] اروپاییگ، برای نامیدن رامَه-ی ایرانیگ-نژاد، هَم از واژه-ی Saka بهره برده اَنْدْ، هم از واژَه-ی Scythian. واژَه-ی سْکوُدْرَه، اود واژَه-ی Scythian، از ریشَه-یِ ایرانیگِ سْکوُدَه (Skuδa) اَنْدْ، که چِمِ [معنی] آن، «تیرانداز» است. شاید رایَنِ [دلیل] این که تْرَسِسْتان اود مَسِدُنِسْتان را اندر پارسیگ باستان، سکوُدْرَه نامیدَه اَنْدْ، این بودَه است که شمار مردم سَکاییگ (ایرانیگْ-نژاد) اندر آن نِسَنْگ [منطقه]، از شمار مردم تْرَسیگ [تراکیایی] اود مَسِدُنیگ [مقدونیه ای] (ناایرانیگْ-نژاد) بیشتر بوده است. شاید بهتر باشد که اندر پارسیگ سَرَه، نِسَنْگِ «تْراکی» را، «تْرَسِسْتان» نامیم، اود رامَه-ی ایرانیگ-نژاد را، که اندر نِسَنْگِ «تْراکی» میزیستند، رامَه-ی «سْکوُدْرَگان» نامیم. از سوُی دیگر، نِتَوانیم نام سْکوُدْرَه را، اندر پارسیگ باستان، برای تْرَسِسْتان اود مَسِدُنِسْتان نادرست دانستن، چون نیازناگ نیست که هَمَه-ی شهروندان یَک شَهْرَپْ، از یَک نژاد باشند. افزون بر این، برتری-ی بهره بردن از نام سْکوُدْرَه این است که نام-ای ایرانیگ است، اود آن نِسَنْگ، هَنگام-ای، پاره-ای از ایران بودَه است، بِژْ ریشَه-ی نامِ تْرَسِسْتان ایرانیگ نیست. به هر روُیْ، اندر این نِوِشْتَگ، بر پایَه-ی نامانِ پارسیگِ باستان، از واژَه-ی «سَکاییگ»، برای رامَه-ی ایرانیگْ-نژاد بهره برده ایم. همچنین، از واژَه-ی «سکوُدْرَگان»، برای همَه-ی مردم-ای که اندر تْرَسِسْتان اود مَسِدُنِسْتان میزیستند بهره برده ایم.

(3)‌ آغازِ زمان، اندر این نِوِشْتَگ، زایِشْنِ «یَشوُ» [عیسی] نیست. آغازِ زمان، بر پایَه-ی سالْنامَه-یِ یَزَدْکِرْدَگان [تقویم یزدگردی]، پادخشاهی-ی یَزَدْکِرْدَه-ی [یزدگرد] ۳-یُم، اندر ۶۳۲-یِ ترسا [میلادی] است.

دین سکایان

دین سَکایان، میتُخْت [اسطوره]، آیین، اود باور مردم سکاییگ است. سَکایان، مردمان ایرانیگِ اَنغوت [عصر] باستان بودند. این مردمان هَمْنِژاد بودند، اود اندر کُیانیگ آسیا [آسیای مرکزی]، رَوادِ سْیابونیگ-کاسپیگ [استپ‌ پونتیک-خزری]، اود اِسْکِکْرانیگ اروپا [اروپای شرقی]، میزیستَند. 

رَوادِ سْیابونیگ-کاسپیگ، از اِسْکِکْرانیگ اَپاخْترِ [شمال شرقی] بُلگََرِسْتان [بلغارستان]، اِسْکِکْرانیگ رَپیتْوایِ [جنوب شرقی] رُمَنِستان [رومانی]، میانِ مُلْدَوِسْتان [مولداوی]، رَپیتْوا اود اِسْکِکْرانِ یوکْرَیِستان [اوکراین]، اَپاختَریگْ کَپْکوُه [قفقاز شمالی] اندر رَپیتْوایِ روسِسْتان [روسیه]، نِسَنْگِ [منطقه] پایینِ رودِ رَها [وُلْگا، Волга]، مرز رَپیتْوایِ روسِسْتان، اود دوشَسْتَرِ کَزَخِستان [غرب قزاقستان]، تا اِسْکِکْرانِ کوهانِ اورَلْ [کوه های اورال] گُسْتَرْدَه است. این رَوادْ، از اپاختَرْ، به رَوادِ جنگلِ اروپایِ اِسْکِکْرانیگ اَنْجامَدْ [ختم میشود].

سَکایان، به زُوانان سَکاییگ، که زیرْرَدَه-یِ زُوانانِ اِسْکِکْرانیگ ایرانیگ اَنْدْ، میواخْتَنْدْ [حرف می‌زدند] (پَیْکَرَه-یِ [تصویر] ۱).

پهرست زیر، چند تیرَه-ی ارجمندِ [مهم] سکاییگ را فْرَوَنْدَدْ [شامل میشود]: 

۱. سَکایانِ تیزْ-خوُد، یا سکایان-ای که کُلاهْخوُدان یا کُلاهان نوک‌ تیز بر سر مینِهادَنْدْ. زیوِشْنْگاهِ سَکایانِ تیزْ-خوُد، آتایَنْدَه-ی [مطابق] مَرزانِ اکنونیگ، بَخشان-ای از تازیگستان [تاجیکستان]، کِرْگیزستان [قرقیزستان]، کَزَخِستان، اوزبِکستان، تُرکْمنستان اود بخشان-ای از اُستان گلستان ایران است (پَیْکَرَه-یِ ۲)

۲.۱. این پَهْنَه [مساحت]، هَمْپَیْوَنْدِشْنِ [اتحاد] میانِ نِسَنْگان-ای [مناطق] است که اندر بُنخانان [منابع] آیادانیدَه اَنْدْ [ذکر کرده اند]، اود نِسَنْگانِ زیر را فْرَوَنْدَدْ [شامل میشود]:

۲.۱.۱. از اِسْکِکْران: رود یَخْشَه اَرْتَه [ای-اِکْسَرْتیسْ، Ιαξάρτης یا سیر دریا]

۲.۱.۲. از دوشَسْتَرْ: دریای کاسپیگ [خزر]

۲.۱.۳. از رَپیتْوا: رود وَخْشْ [اُکْسُسْ، Ὦξος یا آمو دریا]، کوهان هَرْبُرْزْ (البرز)، بیابان دَهِسْتان [قره قوم، Garagum]، بیابانِ سُغْدْ (فرایِ رودِ وَخْشْ) [قزل قوم، Qizilqum]

۲.۱.۴. از اَپاختَر: پُشْتَه-ی توران اندر دوشَسْتَرِ خْوارَزْمْ [فلات اوست‌ یورت، Үстірт]

۲.۲. این پَهْنَه، هَمْبازِشْنِ [اشتراک] میانِ نِسَنْگان-ای است که اندر بُنخانان آیادانیدَه اَنْدْ، اود نِسَنْگانِ زیر را فْرَوَنْدَدْ:

۲.۲.۱. از اِسْکِکْران: رود سُغْدْ (یا رود زَرْافشان) [پُلیتیمیتُسْ، Πολυτίμητος]

۲.۲.۲. از دوشَسْتَرْ اود رَپیتْوا: رود وَخْشْ

۲.۲.۳. از اَپاختَر: بیابانِ سُغْدْ (فرایِ رودِ وَخْشْ)، اود پُشْتَه-ی توران اندر دوشَسْتَرِ خْوارَزْمْ

۲. مردمِ سَرْمَتَگان، که شاهنامَه، آنان را، با نامِ سَرْمان، یا سَلْمان [سَلْم ها] آیادانیدَه است [ذکر کرده است]. زیوِشْنْگاهِ مردمِ سَرْمَتَگان، بر پایَه-ی مرزانِ اکنونیگ، کُیانِ [مرکز] یوکْرَیِستان، اِسْکِکْرانیگ رَپیتْوایِ یوکْرَیِستان، رَپیتْوایِ روسِسْتان، رودِ رَها، نِسَنْگانِ [مناطق] رَپیتْواییگِ کوهانِ اوُرَلْ، بَخشان-ای از بُلگََرِسْتان، مُلْدَوِسْتان، سِرْبِستان، اود بُسْنَیِستان [بسنی] است (پَیْکَرَه-یِ ۳)

این پَهْنَه، هَمْپَیْوَنْدِشْنِ میانِ نِسَنْگان-ای است که اندر بُنخانان آیادانیدَه اَنْدْ، اود نِسَنْگانِ زیر را فْرَوَنْدَدْ:

۳.۱. از اِسْکِکْران: نِسَنْگانِ رَپیتْواییگِ کوهانِ اوُرَلْ

۳.۲. از دوشَسْتَرْ: اَپاختَر آداکْوارَه-یِ «اِیْمُسْ، Αἷμος» [شبه جزیره بالکان]

۳.۳ از رَپیتْوا: دریای سیاه

۳.۴. از اَپاختَر: رودِ رَها، اود اَپاختَر پادخشاهی-ی سکاییگ (سدَه-ی ۱۳-اُم تا ۱۰-اُم پیش از یَزَدْکِرْدَه)

۳. سَکایانِ فرادریا، یا سَکایان-ای که اَپاخْتَرِ دریای سیاه، اود دریای کاسپیگ میزیستَنْدْ. 

۴. سَکایان سْتایَنْدَه-یِ هَئوُمَه، یا سَکایان نوُشَنْدَه-ی هَئوُمَه، یا سَکایان-ای که گیاه هَئوُمَه را کنار آتش مینهادند. زیوِشْنْگاهِ سَکایان سْتایَنْدَه-یِ هَئوُمَه، بر شالده-ی مرزانِ اکنونیگ، کوهانِ «هوُمِروُ، सुमेरु» (کوه های پامیر) اود دَررَه-ی پْرَگَنَه [فرغانه] بوده است. دَرَه-ی پْرَگَنَه، میان اِسْکِکْرانِ اوزبِکستان، اَپاختَرِ تازیگستان [تاجیکستان]، اود رَپیتْوایِ کِرْگیزستان [قرقیزستان] گسترده است. بر پایَه-ی پَهیکارِشْنِ [ادعا] برخ-ای پِژوهِشْنْگَران، نام کُهَنِ کوهانِ «پامیر»، اندر زُوانِ سنسکریت، «هوُمِروُ» است، که نام کوه-ای سْپَنْتَه [مقدس]، اندر آیین هندو است (پَیْکَرَه-یِ  ۴)

۵. سَکایان فراسُغْدْ، یا سَکایان-ای که فَراسوُیِ سُغْد میزیستَنْدْ. سَکایان فراسُغْدْ، نزدیگِ رود «ای-اِکْسَرْتیسْ، Ἰαξάρτης»، که مَرْزِ اَپاختَریگْ اِسْکِکْرانیگِ شاهانشاهی-ی هَخامَنِشْنیگ بود، میزیستند. بازسازی-ی نام رود «ای-اِکْسَرْتیسْ»، اندر زُوانِ ایرانیگ باستان، «یَخْشَه اَرْتَه» است، که چِمِ آن، آبانِ یَخینِ بزرگ [آبهای یخی بزرگ]، یا آبانِ وِژاریگِ [حقیقی] مُرْواریدْ-گوُن است. این رود امروزه اندر مرز کشوران کِرْگیزستان، اوزبِکستان، تازیگستان، اود کَزَخِستان است. آتایَنْدَه-ی [مطابق] نِوِشْتَگانِ «جانْ کوُک، John M. Cook»، باستانشناس بْریتَنیگ [بریتانیایی]، سَکایانِ سْتایَنْدَه-یِ هَئوُمَه، اود سَکایان فراسُغْدْ، ۲ نامِ گوناگون، برای ۱ تیرَه اَنْدْ.

بر سَنْگْنِوِشْتَه-یِ آرامگاه داریوش ۱-اُمْ، اندر شهرستان مَرْوْدشت، اُستانِ پارس، نامِ سَکایانِ تیزْ-خوُد، سَکایانِ سْتایَنْدَه-یِ هَئوُمَه، سَکایانِ فرادریا آیادیده است [خاطر نشان شده است]. بر ژْغَرْنِوِشْتَه-ای [نوشته بر روی فلز] دیگر از داریوش ۱-اُمْ، که آن را اندر کاخِ اَپَدانَه، اندر شهرستان مَرْوْدشت یافتَه اَنْدْ، نامِ سَکایان فراسُغْدْ آیادیده است.

بغستان [پانتئون] سکایان

گِهانْشْناسی-ی [کیهان شناسی] سَکایان، آتایَنْدَه-ی [مطابق] گِهانْشْناسی-ی ۳-سوُیِ [۳ جانبه] هندیگ-ایرانیگ است، اود توانیم آن را اندر پارَمْپَیْرَگان [سنت های] وِداییگ، اود اَوِستاییگ نیز یافتن. آتایَندَه-ی این گِهانشْناسی، گِهان ۳ گُستَرَه [قلمرو] را فْرَوَسْتَه است [شامل شده است]: ۱. سْپِهر [فلک] ۲. هَوا (یا سْپاشْ [فضا]) ۳. زَمین 

بر شالده-ی نِوِشتَگان «ایرُدُتُسْ، Ἡρόδοτος»، میژونِویس [مورخ] یونان باستان، سَکایان، بَغِستان-ای [پانتئون]، که ۷ خْوَدایْ [خدا]، اود ناریگْبَغْ [الهه] را فْرَوَسْتَه بود، مییَزیدَنْدْ [میپرستیدند]. آتایَندَه-ی [مطابق] نِوِشتَگان «ایرُدُتُسْ»، هر یَک از این ۷ خْوَدایْ، با یَک-ای از خْوَدایان یونان باستان برابر بود. «ایرُدُتُسْ» ۸ خْوَدایِ سَکاییگ را آیادانیده بود [خاطر نشان کرده بود]، که به ۳ رُچَنْ [رتبه] بَخشیدَه بودند [تقسیم شده بودند]. سازَنِ بَغِستانِ سَکاییگ، هندیگ-ایرانیگ است.

۳ رُچَن [رتبه]، برای ۷ خْوَدایِ سَکاییگ (رُچَن ۴-اُم برای خْوَدای ۸-اُم است):

بَغِستانْ-سَرْ [رأس پانتئون] (رُچَنِ نَخُست)

۱. «تَپَتی»-یِ فروزان [شعله ور]، ناریگْبَغِ [الهه] گرما، آتش، اود بْریجَنْ [اجاق]

هَمیستاران [اضداد] دوگان [دوتایی]، یا پدر اود مادرِ گِهان، (رُچَنِ ۲-یُمْ) 

۲. «آپی»، مادر زمین، اود مادر آب

۳. «پاپَیَه»، پدر آسمان

۴ خْوَدایْ، با چاریتْرییَگانِ [شخصیت ها] ویژَه (رُچَن ۳-یُمْ)

۴. «تَرْگیتَوَه»، نیای پادخشاهان سَکاییگ 

۵. «آرِسِ» سکاییگ، خْوَدایِ جنگ 

۶. «گَئیتاسورَه»، که شاید با خْوَر (خورشید) آوَسْتَه [مرتبط] باشد 

۷. «اَرْتیمْپَسَه»، ناریگْبَغِْ [الهه] اَنْدَخْسِ [حامی] بارْوَری، که بر نیروی پادخشاهی، اود نیروی دینْیاری [روحانیت] چیرَه است.

(رُچَنِ ۴-اُمْ)

۸-اُم خْوَدای سَکاییگ، که «ایرُدُتُسْ» او را آیادانیده بود، «تَگیمَسَدَس» است، که اِوازْ [فقط] تیرَه-ی سَکایان شاهیگان [سلطنتی]، او را مییَزیدَنْدْ.

اگر «تَگیمَسَدَسْ» را اندر شمار نِیاوَریم، بَغِستانِ سَکاییگ، ۷ خْوَدایْ را فْرَوَسْتَه است. تیرَه-ی سَرْمَتَگانِ «اَلان» نیز، ۷ خْوَدایْ را مییَزیدَنْدْ، اود رَخْمان-ای [آثار] نیز، از آیینان [رسوم] هَمْمانَنْد آن، میان مردم «آسیگ» اَیاویهِسْته است [پیدا شده است]. 

این ۷-گانی [هپتاتئیسم]، ویژَگی-یِ شوُنیگِ [معمول] دینان هندیگ-ایرانیگ است: نِمونَگانیها، ۷ «اَمِشَه سْپَنْتَه»، با «مزدا اَهوُرَه»، اندر آیین وِهدینی-ی [زرتشتی] مردم ایران، هَمییَزیهِسْتَنْدْ [پرستیده می‌شدند]، که پَرمانان [مفاهیم] دین هندیگ-ایرانیگ را ویهیرانید [تغییر داد]، اود چند ویژَگی-یِ دین هندیگ-ایرانیگ را نیز سْتَدْ [گرفت]. فرزندان «آدیتی»، اندر بَغِستانِ هندیگ-وِداییگ نیز، ۷ خْوَدایْ اَنْدْ.

بَغِستان سکاییگ، بازتاب-ای از گِهانْشْناسی-ی سَکایان است. رُچَن نَخُست آن، آتش است، که بُنیاد، اود سرچشمه-ی همه-ی آفورِشْن [آفرینش] است. اندر رُچَن ۲-یُمْ، مادر زمین، اود پدر آسمان اَنْدْ، که ۴ خْوَدایْ را آفوریدَه اَنْدْ. آن ۴ خْوَدایْ، اندر رُچَن ۳-یُمْ، ۴ سرپرست، برای ۴ سوی گیتی اَنْدْ.

«تَپَتی» (رُچَنِ نَخُست):

نام سَکاییگِ ناریگْبَغِ «تَپَتی»، همتراز واژه-ی «سوختن»، یا واژه-ی «فروزان» است. این نام، همچُنین با واژهٔ-ی اَوِستاییگِ تاپَ-ای-اِ-ای-تَه، 𐬙𐬁𐬞𐬀𐬌𐬌𐬈𐬌𐬙𐬌، به چِم «گرم کردن»، واژه-ی پارسیگ «تابیدن»، اود واژه-ی لاتین tepeo، همریشه است. نام «تَپَتی»، همچُنین با واژَه-ی «تاپْتی» (तपती)، ناریگْبَغِ آیین هندو، اود کارواژَه-ی تاپْیَتی (तापयति)، اندر زُوان سنسکریت، به چِم «سوختن»، یا «داغ ‌بودن» همریشه است. ناریگْبَغِ آتش، بی آغاز [ازلی] است، اود پیش از آفورِشْنِ گِهان، بَویهِسْتَه است [وجود داشته است]. هَمیستارانِ دوگانِ «آپی»، اود «پاپَیَه» از او زادَه اَنْدْ [متولد شده اند] (پَیْکَرَه-یِ ۵)

«آپی» (رُچَنِ ۲-یُمْ):

ناریگْبَغِ سَکاییگِ زایِشْنْگَرِ خْوَدایان گیتی، «آپی»، دختر «بَئورَسْتانَه»-خْوَدایْ است. نامِ سکاییگ «آپی»، با واژَه-ی اَوِستاییگِ اَپی (𐬀𐬞𐬌)، به چِمِ آب، هَمْریشه است. اندر نِوِشتَگانِ «ایرُدُتُسْ»، ناریگْبَغِ «آپی»، با ناریگْبَغِ زمین، «یِه-اَ، Γαια»، اندر یونان باستان همتراز است (پَیْکَرَه-یِ ۶)

اندر پارَمْپَیْرَه-یِ [سنت] ایرانیگ، زمین، بُنْسار-ای زیوِشْنْ-دَهْ [منبع حیاتبخش] است، که ناگُسینِشْناگیها [به صورت غیر قابل جدایی] با آب آوَسْتَه است، اود آب، توانمند برای بارْوَر کردن اود درمانْ کردن است.

ناریگْبَغِ «آپی»، همچنین با ناریگْبَغِ آب، «اَرِدْوی سورا اَناهیتَه، 𐬀𐬭𐬆𐬛𐬎𐬎𐬍 𐬯𐬏𐬭𐬁 𐬀𐬥𐬁𐬵𐬌𐬙𐬀»، اندر اَوِستا، هَممانند است. یَک-ای از پاژْنامان [القاب] «اَناهیتَه»، واژَه-یِ آپ (اَوِستاییگ: 𐬁𐬞)، به چِمِ آب است. «آپی»، که ناریگْبَغِ آب اود زمین است، همچنین با «اَمِشَه سْپِنْتَه»-ی «آرْمَئیتی، 𐬁𐬭𐬨𐬀𐬌𐬙𐬌»، اندر اَوِستا هَممانند است.

با آمیزِشْنِ «آپی» اود «پاپَیَه»، گِهانِ میانیگ، یا گُستَرَه-یِ هوا (یا گُستَرَه-یِ سْپاشْ)، بَویهِسْتْه است [به وجود آمده است]، که مردم اود آفوریدَگان اندر آن زیوَنْدْ. همچُنین، با آمیزِشْنِ «آپی» اود «پاپَیَه»، ۴ خْوَدای اندر رُچَنِ ۳-یُم زادَه اَنْدْ [متولد شده اند]. پایان این فَرارَوَنْدِ [فرایند] گِهان-زایی، ۳ گُستَرَه-یِ سْپِهْر، هوا، اود زمین را بَویهانیده است [به وجود آورده است].

«پاپَیَه» (رُچَنِ ۲-یُمْ):

«پاپَیَه»، خْوَدایِ آسمان، اندر دین سکاییگ، اود همتراز خْوَدایِ وِهْدینی-یِ «مزدا اَهورَه، 𐬨𐬀𐬰𐬛𐬁 𐬀𐬵𐬎𐬭𐬀»، (یونانیگ باستان: Παπαῖος، رُمیگ: Papaîos) است. نام سکاییگِ «پاپَیَه»، به چِمِ پدر است. «پاپَیَه» همسرِ ناریگْبَغِْ زمین، «آپی» است. اندر نِوِشتَگانِ «ایرُدُتُسْ»، «پاپَیَه»، با خْوَدایِ یونانِ باستان، «زِفْسْ، Ζεύς» همتراز است (پَیْکَرَه-یِ ۷).

——

خْوَدایانِ رُچَنِ ۳-یُمْ:

خْوَدایانِ رُچَنِ ۳-یُمِ بَغِستانِ سکاییگ، با گِهانِ میانیگ، یا گُستَرَه-یِ هوا (یا گُستَرَه-یِ سْپاشْ) آوَسْتَه اَنْدْ. اندر گِهان-شْناسی-ی سکایان، مانند گِهانْشْناسیانِ دیگر، هَنگام اَنْغوتِ [عصر] باستان، پِندارْ [تصور]، اندربارَه-یِ گیتی، هیمْ-ای ۴-اَزْری-گوُن [سطحی مربع شکل] است. هر یَک از ۴ پَهلوُ-یِ [ضلع] این هیمْ، با نِمایَگ-ای [نماد]، با یَک-ای از ۴ خْوَدایِ رُچَن ۳-یُمْ آوَسْتَه است که کَرْپیگْ-پِنْدارِشْنِ [تجسم] گِهان میانیگِ ۴-پَهلوُ یَنْدْ. هر یَک از ۴ پَهلوُ-یِ این هیمْ، یَک-ای از ۴ سوی اَپاختر [شمال]، رَپیتْوا [جنوب]، اِسْکِکْران [شرق]، اود دوشَسْتَرْ [غرب] را نِمایانَدْ. ۴ خْوَدای سکاییگ، با «دیکْپالْ، दिक्पाल»، که ۴ خْوَدای نگاهبان برای ۴ سوُی، اندر میتُخْتْ-شْناسی-یِ هندیگ اَنْدْ، با «یامْ، यम»، که نگاهبانِ رَپیتْوا، اود فْرَمانْرَوایِ گِهان نیاگانِ [اجداد] مُرده است، اود همچنین با «اینْدْرَه، इन्द्र»، که نگاهبانِ اِسْکِکْران، اود پادخشاه دیوان (خْوَدایانِ آیینِ هندو)، اود کَرْپیگ-پِنْدارِشْنِ گِهان میانیگ است، هَممانند اَنْدْ. اندر شاهنامَه، از «یام ،यम»، با نام «جَم» یا «جمشید» آیادیده است (پَیْکَرَه-یِ ۸) 

——

برای یافتن سَرْسوُیْ اندر سْتارَه شْناسی، نَخُست باییم اندر گاهِ نِگََرِشْنْگَرْ [مکان ناظر]، بُردارِ نیرویِ کَشِشْنِ [جاذبه] زمین را یافتن (بُردارِ ک). سپس باییم بُردار-ای را که ۱۸۰ زینَه [درجه] با بُردارِ ک ناهَمْسویْ است، یافتن (بُردارِ س). سپس باییم بُردارِ س را یازانیدَن [امتداد دهیم]، تا به خَجَگ-ای [نقطه] بر پادَگِ [کره] آسْمان رَسیم. این خَجَگْ، سَرْسوُیْ است.

«تَرْگیتَوَه» (رُچَنِ ۳-یُمْ)

نام سکاییگ «تَرْگیتَوَه»، به چِمِ داراگِ [صاحب] توانِ ناریگْبَغِ «تَرْکا، یا تَرْگا» است (یونانیگ باستان: Ταργιτάος، رُمیگ: Targitáos). نام دیگر این خْوَدایْ «سْکودَه» است (یونانیگ باستان: Σκύθης، رُمیگ: Skúthēs، لاتین: Scythes). 

سکایان، ناریگْبَغِ «تَرْگا» را، از ۸۳۰ سال پیش از یَزَدْکِرْدَه [یزدگرد] تا ۳۸۰ سال پیش از یَزَدْکِرْدَه، اندر نیایِشْنْگاه-ای مییَزیدَنْدْ، که اندر پَرْگَنْدِ [ناحیه] «تَرْکانَه» (یونانیگ باستان: Τράκανα، رُمیگ: Trákana)، اندر آداکْوارَه-یِ «تَوْرِستان، Ταυρική» [شبه جزیره کریمه] بود، که امروزه اندر کشور یوُکْرَیِستان [اوکراین] است. نام پَرْگَنْدِ «تَرْکانَه» را از نام ناریگْبَغِ «تَرْگا» ستده اند. شاید نام ناریگْبَغِ «تَرْگا»، از ریشه-ی ایرانیگِ تَرْکْ به چِمِ چرخیدن باشد.

«ایرُدُتُسْ» بر شالدَه-یِ تبارشناسی-یِ سکاییگ، «تَرْگیتَوَه» را «ایراکْلیسِ، Ἡρακλῆς» سکاییگ نامید، اگرچه او همان کارْفْرَمانِ [قهرمان] یونانیگ، «ایراکْلیس» نیست. «تَرْگیتَوَه-سْکودَه» از آمیزِشْنِ «آپی» اود «پاپَیَه» زادْه است [متولد شده است]، اود نیاگِ بَغانیگِ [جد الهی] سکایان است.

همچنین شایاگْ [ممکن] است که اندر رایِ [نظر] بَرخ-ای مردم یونان، که اندر رَپیتْوایِ [جنوب] سکایستان میزیسْتَنْدْ، «تَرْگیتَوَه»، با «آهیلِفْس، Ἀχιλλεύς»، فْرَمانْرَوای دریای سیاه، برابر باشد (پَیْکَرَه-یِ ۹). 

اگر «تَرْگیتَوَه»، با «آهیلِفْس» برابر باشد، با ناریگْبَغِ «مارْپایْ، Змієнога Богиня» نیز خْویشاوَنْد است، اود ۳ پسر ناریگْبَغِ «مارْپایْ»، فرزندان «تَرْگیتَوَه» اَنْدْ. ناریگْبَغِ «مارْپایْ»، پَنَه-ی [از طریق] روُدْ-خْوَدای-یی، دختر «آپی» است (پَیْکَرَه-یِ ۱۰).

بالِسْتْ [بالاترین] رَدَن اندر پَیْکَرَه-یِ ۱۰، ناریگْبَغِ «مارْ-پایْ» را نِمایانَدْ. 

اَیاویهِسْتَه [یافت شده] از کول-اُبا (Куль-Оба) (یا «خاکسترْ-پَژْ»، اندر پارسیگ)، گوُرْ-پُشْتَه-یِ شاهیگان [سلطنتی]، اِسْکِکْرانِ آداکْوارَه-یِ «تَوْرِستان، Ταυρική» [شرق شبه جزیره کریمه]، یوُکْرَیِسْتان

سَدَه-یِ ۱۱-اُم تا ۱۰-اُم پیش از یَزَدْکِرْدَه.

دریانِوَرْدان، برای رسیدن به دَماغَه-ی «ایپُلِئُسْ، Ἱππόλεως»، اندر دریای سیاه، بایِسْتَنْدْ از «آبْخْوَسْتِ بَئوُرِشْتَنَه» [جزیره بِرِزانْ، Березань] گُدَرْدَنْ [عبور می‌کردند]. بیشه‌-ای سْپَنْتَه [مقدس] برای ناریگْبَغِ یونانیگ، «اِکاتی، Ἑκάτη» اندر دماغه-ی «ایپُلِئُسْ» بَویهِسْتْ [وجود داشت]. اندر باور مردم یونانیگ، «اِکاتی»، با ناریگْبَغِ «مارْپایِ» سکاییگ یَکسان بود. «آبْخْوَسْتِ بَئوُرِشْتَنَه» گاه-ای [مکان] برای یَزیدَنِ «تَرْگیتَوَه-آهیلِفْس» بود، که اندر مرزان اکنوُنیگِ کشور یوُکْرَیِستان است (پَیْکَرَه-یِ ۱۱)

«آرِسِ» سکاییگ (رُچَنِ ۳-یُمْ)

«آرِسِ» سکاییگ، یا خْوَدایِ جنگ سکاییگ، که «ایرُدُتُسْ» او را با خْوَدایِ یونانیگِ «آرِس» برابر دانست، با خْوَدایِ ایرانیگِ «وِرِثْرَغْنَه، بهرام»، همتراز است، اود شایاگیها [احتمالاً] از فرزندان «تَپَتی» است. «آرِسِ» سکاییگ، همچنین خْوَدایِ پادخشاهی است، اود فَسوُغْدانیدَنِ [قربانی کردن] اسب اود خون اود دست راست زِنْدانْوَنْدان [زندانی ها]، برای آیین او، نمایَگ-ای [نماد] از گُرْیانْگَری-یِ [فداکاری] اَسْبانِ اَرْوَنْد [سریع]، اود مردان توانمند، برای او است، اود تَوانَشْ، هَممانندِ توانِ «آرِسِ» یونانیگ است (پَیْکَرَه-یِ ۱۲)

برای نِمایِشنِ «آرِس»، اندر آیین سکاییگ اود آیین سَرْمَتَگان، از شمشیر اَکینَکَه بَهره میبُردند، که بالای مِهراوَه-ای [محراب] بلند اود ۴-اَزْری-گوُنِ خَسین [مربعی شکل ساخته شده از خس] بود. ۳ رویَه-یِ [وجه] این مِهراوَه، سْتوُنیگ [عمودی] بود، اود رویَه-یِ ۴-اُم آن اُریب بود، تا دسترسی به اَکینَکَه را شایاگانَدْ [ممکن کند]. برای فَسوُغْدانیدَن برای «آرِسِ» سکاییگ، خون میریختند، اود نِمایِشْنِ او، با شمشیرِ اَکینَکَه، رایَنِ [دلیل] وْیاپارَه-یِ [عملکرد] کارَوَنْدِ [نظامی] او است (پَیْکَرَه-یِ ۱۳).

بلندی-ی پَژْ-ای [تپه‌] که مِهْراوَه-یِ «آرس» سکاییگ بود، اود آیینِ به آسمان افگندن دست راست زندانْوَنْدان-ای [زندانی ها] که برای او فَسوُغْدیدَنْدْ [قربانی می‌شدند]، رایَنِ آسمانیگ بودَنِ «آرِسِ» سکاییگ، خْوَدایِ هوا (یا خْوَدایِ سْپاشْ) است. آیینِ به آسمان افگندن این دستان نِمایانَدْ که «آرِسِ» سکاییگ، با خْوَدایِ آسمان، اود خْوَدایِ باد، «واتَه» (𐬬𐬁𐬙𐬀‎)، اود «وا-ای-یوُ» (𐬬𐬁𐬌𐬌𐬎)، اود ویژَگیها [علی الخصوص]، خْوَدایِ باد، آوَسْتَه است، چون «وا-ای-یوُ»، خْوَدایِ باد، نَخُستْ کَرْپیگْ-پِنْدارِشْنِ «وِرِثْرَغْنَه، بهرام»، اود بُرْدار [حامل] ویژَه-ی خْوَرِنَه-یِ یَزَدیگ [فر ایزدی] است. نِوِشتار [نویسنده] آسوریگ-رُمیگ، «لوکییَنُسْ، Λουκιανός» زادَه-یِ ۵۰۶ پیش از یَزَدْکِرْدَه، نِوِشتَه است که سکایان، خْوَدایِ باد اود خْوَدایِ شمشیر را می‌یَزیدَنْدْ. «لوکییَنُسْ» همچنین اندربارَه-یِ چِه-بَوی-یِ [ماهیت] دوگانِ «آرِسِ» سکاییگ، خْوَدایِ باد، که زیوَنْدَگی [زندگی] دَهَدْ، اود خْوَدایِ شمشیر، که مرگ آوَرَدْ، نوشته است. هر ۲ خْوَدایِ «وایوُ، वायु» اود «وات، वात» را تَوانیم اندر آیین هندو یافتن (پَیْکَرَه-یِ ۸).

همسایَگان سکایان، که اندر شَهْرَپِ سْکوُدْرَه [ساتراپ تراس و مقدونیه] هَمیزیستند نیز، خْوَدایِ جنگِ خْویش را، با شمشیر-ای آهنین هَمینِمایانیدَنْد، اود به او مَیْ [شراب] هَمی-فْرازْ-دادند [تقدیم می‌کردند] اود دامان [دامها] اود دشمنان خْویش را برایش هَمیفَسوُغْدانیدند. شَهْرَپِ سْکوُدْرَه، امروزه میان کشوران بُلگَرِستان، یونان، اود کَتْپَتوکَه [ترکیه] است. آشکار نیست که آیا ‌مَرْدُمِ سْکوُدْرَگان، این آیین را از سکایان فراسْتَدَنْدْ [اقتباس کردند]، یا وارونَه-یِ آن، سکایان این آیین را از آنان آموختند.

مَرْدُمِ سَرْمَتَگان نیز، همین گونه، «آرِس» را، با شمشیر-ای سْتوُنیگ، نِمایانیدَنْدْ. آتایَنْدَه-ی نِوِشْتَه-ی «تادِئوُشْ سُلیمیرْسْکی، Tadeusz Sulimirski»، میژوُنِویسْ [مورخ] اود باستانْشْناسِ لِهیگ-انگلیگ، [لهستانی انگلیسی]، این گونَه-یِ یَزیدَن [پرستیدن]، میان اَلانان [آلان‌ها]، که نوادگانِ مَرْدُمِ سَرْمَتَگان بودند، تا ۲۳۲ سال پیش از یَزَدْکِرْدَه، هَخْسیدْ [ادامه یافت]. 

«ای-یُرْدَنیسْ، Ιορδάνης»، اِوارَه-سَرْدارْ [بوروکرات]، اود میژوُنِویسِ رُمیگ، ۸۰ سال پیش از یَزَدْکِرْدَه، نِوِشْتَه است که «آتیلا»، فْرَمانْگَرِ خْیوُنیگ، شمشیرِ سْپَنْتَه-ی [مقدس] سکاییگ را که از آسمان افتاده بود، به دست آورده بود. «آتیلا» آن را، شمشیرِ وَهْرامْ [مریخ] نامیده بود، اود به باوَرَشْ، این شمشیر، او را هَنگامِ جنگ، تَواناگانیده بود [قدرتمند ‌کرده بود]، اود او را، شاهزادَه-یِ هَمَه-ی گِهان کرده بود. 

شاید «بَتْرَدْزْ، Батрадз»، کارْفْرَمانِ [قهرمان] «رَزْمْچامَگانِ کارْفْرَمانانِ آسیگ، Нарты кадджытæ» [حماسه های نارت اوستیایی]، از آرِسِ سکاییگ نَژیدَه باشد [نشات گرفته باشد]. اندر این رَزْمْچامَگان، «بَتْرَدْزْ» جنگجو-یی اُرْوادْ [شجاع]، اود ناچیرَگیناگْ [غیرقابل کنترل] است، که اندر سْپاشْ [فضا] ‌زیوَدْ، اود برخ-ای کَرَتان [دفعات]، مانند گِرْدْباد، مَرْدُمَشْ را اندر برابر دشمنانِ فراوان، پایَدْ [محافظت می‌کند]. او پولادین است، اود به شمشیرش پَیْوَسْتَه است. تا زمان-ای که شمشیرش نِشْکسته است، او را اَنوُشَگانَدْ [جاودان میکند]. شمشیرِ «بَتْرَدْزْ»، کَرْپیگْ-پِنْدارِشْنِ خْوَدِ «بَتْرَدْزْ» است.

«گَئیتاسورَه» (رُچَنِ ۳-یُمْ)

خودای سکاییگ «گَئیتاسورَه» (یونانیگ باستان: Γοιτόσυρος، رُمیگ: Goitósuros؛ لاتین: Goetosyrus)، شاید خودای-یی خْوَریگ [خورشیدی] باشد. بر شالده-ی نِوِشتَگان «ایرُدُتُسْ»، «گَئیتاسورَه»، با خودای یونانیگ «اَپُلُنْ، Απόλλων» برابر است. شاید «گَئیتاسورَه» با ناریگْبَغِ «اَرْتیمْپَسَه» آوَستَه باشد (پَیْکَرَه-یِ ۱۴)

نام سکاییگِ «گَئیتاسورَه»، با گروُهْواژَه-ی [عبارت] اَوِستاییگِ گَ-اُ-ای-اَ-اُ-ای-تیشْ سورُ، (𐬔𐬀𐬊𐬌𐬌𐬀𐬊𐬌𐬙𐬌𐬱⸱𐬯𐬏𐬭𐬋)، اود گروُهْواژَه-ی سنسکریتْ-وداییگِ گَوْیوُتیشوُرَه (गव्युतिशूर)، هَمْسَنْجِشْناگْ [قابل مقایسه] است، که گروُهْواژَه-ی اَوِستاییگ، پاژْنام-ای [عنوان] برای «میتْرَه، 𐬨𐬌𐬚𐬭𐬀»، خودای سرزمینِ گَله است، خودای-یی که مردمِ گَله بانِ هازْمانِ [جامعه] سکاییگ، گستردگیها او را مییَزیدَنْدْ. بخش نَخُستِ نام «گَئیتاسورَه»، (گَئیتا)، به چم گَله، یا دارایی است، اود هَمْریشه-ی گروُهْواژَه-ی اَوِستاییگِ گَ-اُ-ای-اَ-اُ-ای-تیشْ (𐬔𐬀𐬊𐬌𐬌𐬀𐬊𐬌𐬙𐬌𐬱)، به چم واسْتَرِ [مرتع] گاو است (پَیْکَرَه-یِ ۱۵)

بخش ۲-یُم نام «گَئیتاسورَه»، (سورَه)، به چم توانا است، اود با بخش ۲-یُم نام ناریگْبَغِ آب، «اَرِدْوی سورا اَناهیتَه، 𐬀𐬭𐬆𐬛𐬎𐬎𐬍 𐬯𐬏𐬭𐬁 𐬀𐬥𐬁𐬵𐬌𐬙𐬀»، اندر اَوِستاییگ، به چم توانا، برابر است. برای خْوَدای یونانیگِ «اَپُلُنْ، Απόλλων»، اندر نِوِشتَگان یونان باستان، از گروُهْواژَه-ی «اَپُلُنْ ییتُسیرُسْ، Ἀπόλλων Γοιτόσυρος» بَهرَه بُرْدَه اَنْدْ. بخش ۲-یُمِ این گروُهْواژَه، با بخش ۲-یُمِ گروُهْواژَه-ی وُئوروُ گَ-اُ-ای-اَ-اُ-ای-تیشْ، 𐬬𐬊𐬎𐬭𐬎⸱𐬔𐬀𐬊𐬌𐬌𐬀𐬊𐬌𐬙𐬌𐬱، برای خودای ایرانیگِ «میتْرَه» هَممانند است که چم آن واستَرِ پَهناوَرِ گاو است. چون بسیار-ای از ویژگیانِ «اَرْتیمْپَسَه»، با ویژگیانِ «اَرِدْوی سورا اَناهیتَه» هَممانند اَنْدْ، پس شاید «گَئیتاسورَه»، با «اَرْتیمْپَسَه» آوَستَه باشد (پَیْکَرَه-یِ ۱۷)

بر شالدَه-ی این که «گَئیتاسورَه» با «اَپُلُنْ» آوَسْتَه است، برخ-ای، «گَئیتاسورَه» را، با «میتْرَه» برابر دانسته اند، اگرچه این برابری، بَسیار اَناتاشْتیگ [غیر قطعی] است. رایَنِ [دلیل] این اَناتاشْتیگی، وْیاپارَگانِ [عملکردها] فراوان «اَپُلُنْ» است.

گونَه-یی دیگر از نِویسانِشْنِ [املاء] یونانیگ، برای این خْوَدایْ، «ایتُسیرُسْ» (یونانیگ باستان: Οἰτόσυρος، لاتین: Oetosyrus) است. این گونَه-ی نِویسانِشْنْ، به ریشَه‌ شناسی-یی دیگر، اَنْجافْتَه است [منجر شده است]. این ریشَه، «وَئیتاسوُرَه»، به چِمِ توانِ درختِ بید است، که او را با آیینِ پیشگُوی-یِ سکاییگ، با بهره بُرْدَن از چوب درخت بید آوَنْدَدْ.

«اَرْتیمْپَسَه» (رُچَنِ ۳-یُمْ)

«اَرْتیمْپَسَه» (یونانیگ باستان: Ἀρτίμπασα، رُمیگ: Artímpasa، لاتین: Artimpasa)، که بَسیار-ای کَرَتان [دفعات]، اَبَنْدیگانیها [به اشتباه]، نام آن را «اَرْییمْپَسَه» (یونانیگ باستان: Ἀργίμπασα، رُمیگ: Argímpasa) نِوِشته اَنْدْ، ناریگْبَغْ-ای آمیخْتَه [مرکب]، اود دوگینَه [دو جنسه] است. «اَرْتیمْپَسَه»، اَنْدَخْسِ [حامی] بارْوَری، اود چیرَه بر نیروی پادخشاهی، اود نیروی دینْیاری [روحانیت] است (پَیْکَرَه-یِ ۱۶)

——

این پرده، یا بَرْویسْتَرَگْ، ناریگْبَغ-‌ای نشسته، که شاید «اَرْتیمْپَسَه» باشد، اود سوارکار-ای سکاییگ را نِمایانَدْ [نشان میدهد]. فرهنگ پازیریک، فرهنگ-ای سکاییگ، هَنْگامِ اَنْغوتِ [عصر] آهن (سدَگان ۱۳-اُمْ تا ۱۰-اُمِ پیش از یَزَدْکِرْدَه) است. 

«اَرْتیمْپَسَه» ناریگْبَغِ جنگ، نیروی پادخشاهی، نیروی دینْیاری، بارْوَری، اود رُیَنْدَگی-یِ [رویندگی] گیاهان است. «اَرْتیمْپَسَه»، گونَه-ی سکاییگ ناریگْبَغِ ایرانیگ «اَرْتی-اَشی، 𐬀𐬭𐬙𐬌‎-𐬀𐬴𐬌‎» است، که اَنْدَخْسِ بارْوَری، اود پَیوگانی [ازدواج]، اود همچنین، نگاهبانِ داتایان [قوانین] است، اود نِمایَگِ گونَگانِ بَرَفْروُدِ آدانی [مظهر اشکال مختلف ثروت] است، مانند چُمانَگانِ رامْ [حیوانات اهلی]، پَرْموتَگانِ اَفْزونْبَها [اشیاء گران]، اود آوادَگانِ [نسل ها] بَسیار. 

«اَرْتیمْپَسَه»، همچنین، از ناریگْبَغِ ایرانیگ «اَناهیتَه»، ناریگْبَغِ سومِریگ-آسوریگ-بابیریگِ [بابلی] «ای-نَنْ-نَه، 𒀭𒈹»، اود ناریگْبَغِ سْکوُدْرَگانِ [تراسیایی] «وِنْدیسْ، Βένδις»، رَخْمیدَه است [تحت تأثیر قرار گرفته است]، اود خْوَدای-یی آمیخْتَه است.

بر شالده-ی نِوِشتگان «ایرُدُتُسْ»، «اَرْتیمْپَسَه»، با ناریگْبَغِ یونانیگ «اَفْرُدیتی، Ἀφροδίτη» برابر است. «اَفْرُدیتی»، ناریگْبَغِ مِهْر [عشق]، وَرَنْ [شهوت]، زیبایی، خِوا [لذت]، آواتْ [اشتیاق]، اود هَمتازایی [تولید مثل] است (پَیْکَرَه-یِ ۱۹)

«تَگیمَسَدَسْ» (رُچَنِ ۴-اُم)

«تَگیمَسَدَسْ» (یونانیگ باستان: Θαγιμασάδας، رُمیگ: Thagimasádas) یا «تَمیمَسَدَسْ» (یونانیگ باستان: Θαμιμασάδας، رُمیگ: Thamimasádas) خْوَدای-یی است که او را اِوازْ [فقط] تیرَه-ی سکاییگ شاهیگان مییَزیدَنْدْ. «تَگیمَسَدَسْ» هَمْوَنْدِ [عضو] بَغِستانِ ۷‌ خْوَدایِ سکایان نیست، اود شایاگیها [احتمالاً]، تیرَگانْ-بَغْ [خدای قبیله ای]، یا نیاییگْ-بَغِ [خدای اجدادی] سکایانِ شاهیگان است.

ریشه‌شناسی-ی نام این خْوَدای، ناویزارْدَه [نامشخص] است، اود بخش ۲-یُم نام این خْوَدای (-مَسَدَسْ، μασάδας) را، شاید از واژَه-یِ ایرانیگِ مَزَتا، به چِمِ بزرگ سْتَدَه باشند. شاید بخش نَخُستِ نام این خْوَدای (تَگی-، Θαγι)، هَمْریشه-ی واژه-ی اَوِستاییگِ تْوَهاشَه، 𐬚𐬡𐬁𐬴𐬀، به چِمِ سْپِهْر باشد. همچنین، شاید این بخش، با گْروُهْواژَه-ی [عبارت] سنسکریتْ-وِداییگِ تْوَکْشْ (त्वक्ष्)، یا تَکْشْ (तक्ष्)، به چِمِ آفوُریدَن، پَنَه-ی [توسط] جُمْبانیدَن [به حرکت درآوردن]، هَمْریشه باشد.

آتایَنْدَه-ی نِوِشتَگانِ «ایرُدُتُسْ»، «تَگیمَسَدَسْ» با خْوَدای یونانیگ «پُسیدُنْ، Ποσειδῶν» برابر است، چون «تَگیمَسَدَسْ» اود «پُسیدُنْ»، هردو، خْوَدایانِ دامانَنْدَه-ی (رام‌ کننده) اسبان اَنْدْ. همچنین، «پُسیدُنْ»، با «اِریهْتُنییُسْ، Ἐριχθόνιος»، اندر یونانیگ همتراز است. اندر میتُخْتْشْناسی-ی یونانیگ، «اِریهْتُنییُسْ»، نیاگ مردم شهر «اَتینِه، Ἀθῆναι»، یا فْرَمانْرَوایِ شهر «اَتینِه» بود. همان گونَه که به باور سکایان شاهیگان، «تَگیمَسَدَسْ»، نیاگِ آنان بود.

همچنین شاید رایَنِ [دلیل] هَمْتَرازانیدَنِ [معادل‌ کردن] «تَگیمَسَدَسْ» با «پُسیدُنْ»، وْیاپارَه-یِ [عملکرد] «تَگیمَسَدَسْ» برای آفورِشْنِ آسمان باشد، اود از این روُی، «تَگیمَسَدَسْ»، مانند «پُسیدُنِ» یونانیگ، با باران اود تُنْدَرْ اود دْرَخْشْ [رعد و برق] آوَسْتَه است. از سوُی دیگر، شاید «تَگیمَسَدَسْ» خْوَدای رودانِ [رودها] سکاییگ باشد، که برای زیوِشْنِ [زندگی] سکایان بَسیار ارجمند [مهم] بودَه است.

شاید پَیْکَرگان [تصاویر] سکاییگِ اسبان بالدار را، از «پیگَسُسِ، Πήγασος» یونانیگ، فَراسْتَده باشند [اقتباس کرده باشند]، اود این پَیْکَرَگان، با «تَگیمَسَدَسْ» آوَسْتَه باشند.