5 اسفند 1404داستانهای ایرانی از زنانی سخن گفتهاند که در میدان نبرد گاه پیشاپیش همه ایستادهاند؛ در داستان برخی از آنها پاسداری از سرزمین، تبار و راستی دیده میشود. در فضای مجازی گاه نام زنانی جنگجو بیآنکه منبعی برای آن ذکر شود، آورده میشود ولی ما در این نوشته از چند بانو یاد میکنیم که در منابع کهن، دلاوریشان بهروشنی گزارش شده است.
بانوگُشَسپ یا گُشسپبانو، ملقب به «سوار». دختر رستم، همسر گیو و مادر بیژن.
او قهرمان منظومهای حماسی به نام «بانوگشسبنامه» است. این منظومه دلاوریهای بانوگشسب را در کنار برادرش فرامرز روایت میکند.
از جمله رویدادهای قهرمانانهٔ او، نبردش با پدرش رستم است. آن دو در آغاز یکدیگر را نمیشناسند، اما هنگامی که هویت هم را درمییابند، بهموقع از فاجعه جلوگیری میشود (برعکس داستان رستم و سهراب).
همچنین نبردهای او با خواستگارانش شایان توجه است. در نهایت گیو با بانوگشسب ازدواج میکند که حاصل این پیوند، تولد پهلوان بیژن است (1).
گُردآفرید را باید مشهور ترین پهلوان زن در شاهنامه دانست. او دختر گژدهم، دژبانِ دژ سپید، دژ ایرانی در مرز توران است.
گردآفرید در داستان رستم و سهراب در شاهنامه نقشی دلیرانه و رزمآورانه ایفا میکند.
هنگامی که سهراب به دژ سپید یورش میبرد و قهرمان ایرانی، هُجیر، شکست میخورد و اسیر میشود، گردآفرید زره بر تن میکند و پهلوانان تورانی را به نبرد تنبهتن فرامیخواند (2).
گردیه شخصیتی تاریخی بوده است ولی داستانهایی که جنبه افسانهای دارند درباره او وجود دارد. او زنی مشهور در دوران ساسانیان بود که در سیاست نقش داشته است.
گردیه خواهر سپهبد بزرگ و جنگاور بهرام چوبین بوده است. او پس از مرگ برادرش، رهبری بخشی از سپاه و دیپلماسی را بر عهده میگیرد.
نامهنگاری با خسرو پرویز، اتحاد سیاسی و ازدواج با او بخشی از داستانها درباره او هستند که باعث شده قضاوتهای متفاوتی درباره او ارائه شود.
با آنکه در داستانها، فرانک رزمنده میدانهای نبرد نبود ولی برای حفظ فرزندنش (فریدون) سالها با روزگار جنگید و فریدون را از ضحاک پنهان نگه داشت.
ایثار مادرانه فرانک آغاز ایستادگی پر از رنج در برابر ستمگری ضحاک است.
فردوسی، فرانک را زنی خِرَدمند، استوار و داغدیده تصویر میکند؛ مادری که اندوه در دل دارد، اما خِرَد و ارادهاش راه آینده را روشن میسازد.
نگاه کنید به:
نام هایی که آورده شد در داستانهای اساطیری ایرانی از آنان یاد شده است. شخصیتهای تاریخی زن، مانند سرپرستان زن در پروژههای عمرانی هخامنشی، آرتمیس که فرمانده نیروی دریایی هخامنشی بود، بانو آتوسا، پوراندخت که شاهنشاه ساسانی بود و... در تاریخ ایران قابل توجه هستند.
پانویس:
