5 اردیبهشت 1394گنبد در معماری ساسانی راه تکامل را پیمود و شاهد اوج شکوفایی خود در کاخ فیروز آباد فارس بود. در دوران پساباستان در مقبره امیر اسماعیل سامانی بود که گنبد دوباره به معماری ایران بازگشت. گنبد را نمادی تمثیلی از اصل کثرت در وحدت و وحدث در کثرت میدانند.
ساخت گنبد به مثابه یکی از پیشرفتهترین تکنیکهای پوشش دهانه در دنیای باستان در معماری ساسانی راه تکامل میپیمود و شاهد اوج شکوفایی خود در کاخ فیروز آباد فارس بود.
اما این عنصر در معماری سدههای نخست پس از اسلام در ایران به همراه عناصر دیگری همچون ایوان (که در بنای ایوان مداین به اوج شکوه و عظمت رسیده بود) و کنگرههای تزئینی دیگر دیده نشد. ساخت مساجد سدههای نخستین پس از اسلام در ایران از الگوی شبستانی پیروی میکرد و سازندگان پوشش دهانههای بزرگ را به شبستانهای ستون دار ترجیح میدادند.
در قرن چهارم هجری و در مقبره امیر اسماعیل سامانی بود که گنبد دوباره به معماری ایران بازگشت و در ساخت بنای دوازده امام در یزد، مسجد جامع قروه و سپس گنبدخانه نظام الملک (همگی در قرن پنجم هجری) به کار رفت. ایوان نیز به گونهای مشابه به معماری مسجد بازگشت و به مثابه یکی از اصلیترین عناصر الگوی ساخت مسجد را دگرگون کرد.
سنت گرایان از مواردی که درباره گنبد در معماری اسلامی بیان میکنند، تجلیگاه صفات جمالی و جلالی الهی است و آن را نمادی تمثیلی از اصل کثرت در وحدت و وحدث در کثرت میدانند.
برگرفته از:
– اکبری، علی (خرداد ۱۳۹۳). «ظهور مجدد گنبد در معماری ایران پس از اسلام و تجلی باورهای اعتقادی و مفاهیم عرفانی در آن». اطلاعات حکمت و معرفت. س ۹، ش ۹۸.
