گئومات

تاریخ ایران باستان نشان می‌دهد دین غالبا بر اخلاق و مدارا استوار بوده، اما در دوره‌هایی با ظهور چهره‌های افراطی، دین به ابزار ستم تبدیل شد. این افراط‌گرایی در دوره‌هایی به همبستگی آیینی و سرمایه اخلاقی جامعه آسیب زد. دین، اگر از اخلاق جدا شود، نه‌تنها انسان را نجات نمی‌دهد، بلکه او را به خطرناک‌ترین توجیه‌گر ستم بدل می‌کند. این درسی است که تاریخ با بهایی سنگین، بارها به ما آموخته است.

در جهان باستان بارها شاهد آن بودیم که در شرایطی که چالش‌هایی برای جانشینی پادشاهان مشروع پیش می‌آمد، درگیری‌های فراوانی در میان سپاهیان و سرداران به وجود می‌آمد که هر کدام خود را مشروع‌تر از دیگری می‌دانستند. بنابراین ناآرامی‌های زمان داریوش مجموعه‌ای از جنگ‌ها میان سپاهیان بوده است نه اعتراضات مسالمت آمیز که مردم در آنها نقش داشته باشند.