کودتای 28 مرداد

اعلان انحلال مجلس در یک تصمیم ناگهانی انجام نشد بلکه ابتدا رفراندم برگزار شد؛ آن هم با دو گزینه «انحلال مجلس» یا «انحلال دولت». انحلال مجلس وقتی اعلان شد که شاه کشور را ترک کرده بود و طرح کودتای ۲۵ مرداد هم لو رفته بود! بنابراین در زمانی که شاه نامه برکناری مصدق را نوشته بود، هنوز انحلال مجلس اعلان نشده بود.

با بررسی قوانین آن دوران در می‌یابیم که شاه حق عزل مصدق را نداشت. شاه چه در هنگام وجود مجلس و چه در دوران فترت یعنی زمانی که مجلس وجود نداشت، حق عزل نخست وزیر را نداشته است. به جز این اصلا انحلال مجلس به صورت رسمی پذیرفته نشده بود که شاه بخواهد نخست وزیر را بر کنار کند.

یرواند آبراهامیان از پژوهشگران شناخته‌شده در حوزه تاریخ معاصر ایران است. او سال‌ها در دانشگاه‌های معتبر به تدریس و تحقیق پرداخته و آثار متعددی درباره تحولات سیاسی و اجتماعی ایران منتشر کرده است. طبیعی است که درباره برخی دیدگاه‌ها و تحلیل‌های او، در میان پژوهشگران و علاقه‌مندان تاریخ ایران، موافقت‌ها و مخالفت‌هایی وجود داشته باشد. برخی رویکرد او را دقیق و مستند می‌دانند و برخی دیگر معتقدند چارچوب تحلیلی او ممکن است تحت تاثیر گرایش‌های سیاسی باشد. با این حال، صرف‌نظر از موافقت یا نقد نسبت به مواضع فکری‌اش، نمی‌توان انکار کرد که آثار او در شکل‌دهی به بحث‌های آکادمیک درباره تاریخ معاصر ایران تأثیرگذار بوده است. در ادامه یکی از مصاحبه‌های او درباره اسناد تازه منتشر شده درباره کودتای ۲۸ مرداد را می‌آوریم.