تاریخ و فرهنگ ایران زمین

مصدق و انجمن «جامع آدمیت»؛ به روایت ایرج افشار

جامع آدمیت | نویسنده: سامان بختیار | واپسین به روزرسانی: 9 خرداد ۱۳۹۷ |


یکی از تحریف های آشکار علیه دکتر مصدق شایعه حضور فعال او در انجمن آدمیت است به طوری که مصدق ستیزان، دکتر مصدق را از افراد اصلی این انجمن میخوانند. اما دکتر مصدق آشنایی چندانی با این انجمن نداشت و صرفا به خاطر دعوتی که از او شد مدت اندکی در جلسات حضور پیدا کرد. روانشاد ایرج افشار درباره چگونگی حضور دکتر مصدق از شخص دکتر مصدق سوال کرد و دکتر مصدق هم پاسخ روشنی را برای ایرج افشار نگاشت. در ادامه توضیحات ایرج افشار و متن نامه دکتر مصدق را می آوریم:

یکی از اسنادی که درباره‌ی احوال او (دکتر مصدق) باید آورد مرقومه‌ای است از او به نگارنده در خصوص شرحی مورخ بیستم جمادی‌الاول ۱۳۲۵ قمری مربوط به عضویت در «جامع آدمیت» که نخستین بار آقای فریدون آدمیت آن سند را در کتاب «فکر آزادی» (تهران ۱۳۴۰) منتشر کرد وهمان موقع، احتیاج به توضیح داشت. آقای عبدالله راست‌گو در کتاب «یادی از مصدق» (تهران ۱۳۵۷) صفحات ۹ تا ۱۲ به این موضوع اشاره کرده و به حق توجه داده است که مصدق از آن مجمع کنار رفت. ولی مرجع اطلاع خود را بیان نفرموده است. در کتاب «مصدق و نهضت ملی ایران» هم همین نکته مورد توضیح قرار گرفته است.

موقعی که کتاب آقای آدمیت انتشار یافت، به ملاحظه‌ی اهمیتی که کتاب ایشان داشت، نسخه‌ای از آن را به انضمام شرحی به طور سوال در موضوع تعهد‌نامه‌ی مورد سخن نوشته بودم، توسط آقای دکتر غلام‌حسین مصدق به خدمت مرحوم مصدق فرستادم. آن بزرگوار پس از چند روز، جوابی فرستاد. ولی متاسفانه آن‌را به انضمام نامه‌های دیگری که از ایشان داشتم از دست دادم.

اما خوشبختانه فرصتی دیگر دست داد و طی سوال مجددی همان پرسش را تکرار کردم. مرحوم مصدق جوابی گویا و روشن نوشت که آن شرح را حفظ کرده‌ام و اینک به طبع می‌رسانم تا از زبان آن مرحوم و به طور غیر مستقیم به تمام گفت‌وگو‌ها خاتمه داده شود.

احمدآباد، ۱۲ آذرماه ۱۳۴۴

قربانت گردم  ..  مرقومه‌ محترمه که حاکی از صحت وسلامت جناب‌عالی‌ است عز وصول ارزانی بخشید وموجب کمال مسرت وخوش‌حالی گردید. راجع به انجمن‌هایی که در بدو مشروطیت تشکیل می‌شد و یکی از آن‌ها انجمن آدمیت بود، اطلاعی که دارم این است. مرحوم میرزا عباسقلی در خانه‌ی خود این انجمن را تشکیل داد وهرکس هم که می‌خواست عضو انجمن بشود لازم بود بود کسی از اعضا او را معرفی کند ومبلغی هم بابت حق عضویت بپردازد و یکی از روزها شخص محترمی به خانه‌ی من آمد مرا دعوت نمود و با خود به انجمن برد و بعد هم دو سه جلسه بنده حاضر شدم وچون مجمع انسانیت تحت ریاست مرحوم مستوفی‌الممالک تشکیل شد و مرکب بود از آقایان آشتیانی‌ها و کرکابی‌ها و تفرشی‌های ساکن طهران و بنده را هم به سمت نیابت رییس انجمن انتخاب کردند و دیگر نتوانستم در انجمن آدمیت حاضر شوم. این است اطلاعات بنده که به استحضار رسید. در خاتمه ارادت خود را تجدید می‌نمایم

دکتر محمد مصدق

محتوای این نامه از آنجایی مهم است که برخی بدون داشتن اطلاعات درست و تنها با سطحی نگری دکتر مصدق را تنها به دلیل آنکه روزگاری در «انجمن آدمیت» عضو بوده به فراماسونری متهم میکنند!!

درباره انجمن آدمیت و فراماسونری بودن یا نبودن آن به صورت مفصل در نوشتارهای آینده توضیح خواهیم داد ولی نکته مهم آنجاست که از نامه دکتر مصدق این نکته بر می آید که ایشان از انجمن اطلاع چندانی نداشتند و حضور ایشان در این مجمع بسیار کوتاه بوده است. لذا حضور دکتر مصدق در دو سه جلسه این مجمع دلیلی بر فراماسون بودن ایشان نیست. واقعا در این روزگار مایه تاسف است که چنین تهمت های زننده ای عده ای با غرض ورزی به دکتر مصدق نسبت میدهند.

بن مایه:

– بختیار، سامان (9خرداد  ۱۳۹۷). «مصدق و انجمن «جامع آدمیت»؛ به روایت ایرج افشار». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: https://kheradgan.ir/p/17994

– برگرفته از مجله‌ی «راهنمای کتاب»، شماره‌های ۸ تا ۱۲ آبان تا اسفند ۵۷، به مدیریت ایرج افشار.

تماس با نویسنده:


دیدگاه خود را از راه رایانامه با نویسنده در میان بگذارید:

دیدگاه‌ها


دیدگاه خود را در اینستاگرام در میان بگذارید:

خِرَدگان در تلگرام و اینستاگرام

خط میخی

نویسنده‌های پایگاه

مصدق و انجمن «جامع آدمیت»؛ به روایت ایرج افشار
به کار گیری یا روگرفت از نوشته‌های این پایگاه تنها پس از پذیرش قوانین پایگاه امکان پذیر است: قوانین پایگاه خِرَدگان
توسعه نرم افزاری: مجید خالقیان