اکنون باید پهلوانی برگزیده می‌شد؛ مردی پاک‌سرشت، خدا باور، میهن‌پرست و دلیر. همه نگاه‌ها به یک نام دوخته شد: آرش کمانگیر. آرش رو به مردم کرد و گفت: بنگرید مرا که تندرستم و نیروی زندگی در رگ‌هایم جاری است. اما بدانید که چون این تیر را رها کنم، دیگر از من چیزی باقی نخواهد ماند. تنم پاره‌پاره خواهد شد و جانم در راه ایران به آسمان خواهد پیوست.

ابومسلم توانست لعن و نفرین امام اول شیعیان یعنی علی ابن ابی‌طالب را براندازد و این موضوع از مهم‌ترین دلایل محبوبیت او در میان شعیان بود. در برخی از گفته‌های شیعی، ابومسلم از شیعیان معتقد خوانده شده است، از جمله می‌توان به کتاب النّقض نوشته عبدالجلیل قزوینی رازی اشاره کرد. اما بعدها مقابله با ابومسلم، توسط روحانیون شیعه در دوران صفوی شکل گرفت.

برخی مدعی‌اند که کتاب «مینوی خرد» نگرشی منفی نسبت به پیشه‌وران دارد؛ اما بررسی متن کتاب نشان می‌دهد که چنین برداشتی نادرست است. در «مینوی خرد» صنعتگران به انجام کار در حوزه تخصص خود و دریافت مزد عادلانه سفارش شده‌اند و در «دینکرد» نیز مهارت و دانش شغلی عامل پیشرفت و رونق جامعه دانسته شده است. این متون نشان می‌دهند که تخصص‌گرایی در آن دوران ارزشی مثبت داشته است.

معماری پیش از تاریخ ایران یکی از مهم‌ترین فصل‌های تاریخ تمدن فلات ایران به شمار می‌آید. در این دوره، انسان از زندگی مبتنی بر شکار و گردآوری خوراک به سوی کشاورزی، دامداری و یکجانشینی حرکت کرد و در نتیجه نخستین سکونتگاه‌های دائمی را پدید آورد. این تحول نه تنها شیوه زندگی انسان را دگرگون ساخت، بلکه زمینه شکل‌گیری نخستین اندیشه‌های معماری را نیز فراهم کرد. در طول هزاره‌های هشتم تا چهارم پیش از میلاد، معماری ایران از سرپناه‌های ساده به مجموعه‌های سازمان‌یافته مسکونی و آیینی تکامل یافت. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی و معماری به بررسی روند شکل‌گیری معماری در ایران پیش از تاریخ پرداخته و مهم‌ترین محوطه‌های باستانی از جمله گنج‌دره، تپه زاغه، چغا بنوت و تپه سیلک را تحلیل می‌کند.

پس از مرگ ابومسلم خراسانی (رهبر جنبش سیاه‌جامگان)، جنبش‌هایی در حمایت از ابومسلم توسط غیر مسلمانان شکل گرفت. از جمله می‌توان به جنبش سنباد زرتشتی، جنبش سپیدجامگان (به رهبری مقنّع) و جنبش سرخ جامگان (به رهبری بابک خرمدین) اشاره کرد. مشخص است که پس از ابومسلم، گرایشمندان به اندیشه‌های موجود در ایران باستان، اسطوره‌هایی را درباره ابومسلم نقل کرده اند و در راستای قیام علیه خلفا از این اساطیر بهره گرفتند.

ابومسلم در ابومسلم‌نامه‌ها، مردی است بلند قامت و خوش سیما، در لباس سیاه که ابهت خاصى به او داده است. این قهرمان تبری دارد که صیقل داده شده و با فولادی از ذوالفقار علی ابن ابی‌طالب ساخته شده است؛ وی با این تبر بسیاری از دشمنان را دو نیم می‌کند. او نیروی جسمانی فوق العاده‌ای دارد و در میدان‌ها بر ظالمان پیروز می‌شود. متن ابومسلم‌نامه‌ها ساده و گیراست اما از نظر ادبی چندان فاخر نیست...

شاهنامه سرشار از نمونه‌هایی است که پایان تلخ فرمانروایان ستمگر را به تصویر می‌کشد. ضحاک با همهٔ قدرت و هیبت خود به بند کشیده می‌شود؛ افراسیاب پس از سال‌ها جنگ و خونریزی در تنهایی و شکست جان می‌بازد؛ و گشتاسپ با از دست دادن اسفندیار تا پایان عمر بار اندوه و پشیمانی را بر دوش می‌کشد. گویی داستان پردازان، تاریخ و اسطوره را ابزاری برای آموزش اخلاق سیاسی قرار دادند و فردوسی این داستان‌ها را به زیبایی نقل کرده است

رویداد‌های زندگی ابومسلم و رفتار‌هایی که انجام داده، شخصیتی مرموز از او ساخته است. هدف و انگیزه او در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. یکی از فرضیه‌ها این است که ابومسلم علاوه بر براندازی امویان، قصد براندازی عباسیان هم داشت تا خودش قدرت کامل را در دست بگیرد. آنچه درباره او می‌توان گفت این است که او شخصی با هوش بود که رهبری جنبشی عظیم (جنبش سیاه‌جامگان) را بر عهده گرفت.

یکی از مستند‌ترین نوشته‌ها درباره نام ایران، توسط دکتر جلال خالقی مطلق نگارش یافته که در چند شماره از مجله ایران‌شناسی به چاپ رسیده است. مجله فروزش هم به تازگی آن مقالات را ویراستاری کرده و به چاپ رسانده است. در اینجا ما با استفاده از ویراستاری مجله فروزش، بخش‌هایی از نوشته‌های دکتر جلال خالقی مطلق را می‌آوریم و البته گاهی ترتیب نوشته‌ها به دلیل اینکه خواندن آن برای مخاطبان ساده تر باشد تغییر پیدا کرده است. همچنین بخش‌هایی به منظور توضیح و رعایت اختصار به متن اضافه شده که در [] قرار گرفته است.

زنان نقش اساسی در شاهنامه ایفا می‌کنند. داستان‌های شاهنامه با گردیه غرور را در ژرفای همه‌ی زنان روان می‌کنند، با سیندخت در برابر همه‌ی کوچک شدن‌ها می‌ایستند، با گردآفرید شادی را در دل‌ها زنده می‌کنند. با فرانک و کتایون درایت را می‌فهمانند و با شیرین عشق و دوستی و وفا را می‌آموزند.