چگونگی به قتل رسیدن عمر بن خطاب

|نویسنده: اشکان دهقان | واپسين به روزرسانی: ۲۹ آذر ۱۳۹۴ |


چگونگی به قتل رسیدن عمر بن خطاب.

چگونگی به قتل رسیدن عمر بن خطاب

آرامگاه منسوب به پیروز نهاوندی (ابولؤلؤ)، واقع در کاشان. این مکان امروز تبدیل به معاونت اجتماعی و ارشاد نیروی انتظامی شده است.

عمر بن خطاب از فرمانروایان و کشورگشایان مشهور است که توسط یک ایرانی به نام پیروز نهاوندی (مشهور به ابولؤلؤ فیروز) به قتل رسید.

درباره علل و انگیزه این اقدام، گفته های فراوانی مطرح شده است اما به هر حال با بررسی منابع تاریخی به نظر می رسد این اقدام واکنشی به سخت گیری های آن عصر بوده است. لازم به ذکر است که پس از قتل عمر یک ایرانی دیگر به نام هرمزان توسط پسر عمر کشته شد.

آن طور که در منابع آمده است، پیروز نهاوندی غلام مغيرة بن شعبه بود و کارها و هنرهای زیادی مانند نجاری، نقاشی و آهنگری می دانست. پیروز نهاوندی قبل از اسلام به اسارت روم افتاده بود و سپس عرب‌ها او را اسیر کرده بودند. این که او را رومی و حبشی و ترسا گفته اند، ظاهرا از همین جاست (زرین کوب، ١۳۷۸: ص ۸۶).

پیروز مجبور بود روزانه مبلغ زیادی را به مغيرة بپردازد و این موضوع باعث ناراحتی او شد. وی به نزد عمر بن خطاب گلایه کرد و عمر هم به او گفت وقتی آن غلام این همه کار می داند، مبلغی که می پردازد چندان هم زیاد نیست! پیروز پس از شنیدن این موضوع به کنایه موضوعی را به عمر گفت و پس از مدتی او را به قتل رساند.

طبری نوشته است:

مسور بن مخرمه كه مادرش عاتكه دختر عوف بود گويد: روزى عمر بن خطاب به گردش بازار رفت و ابو لؤلؤه غلام مغيرة بن شعبه وى را بديد….

ابو لؤلؤه … به عمر گفت: «اى امير مؤمنان در كار مغيرة بن شعبه با من نيكى كن كه خراجى سنگين بر عهده دارم» عمر گفت: «خراج تو چند است؟» گفت: «هر روز دو درم» گفت: «صناعت تو چيست؟» گفت: «نجارم و نقاش و آهنگر» گفت: «بنظر من با اين همه كار كه مى‏ كنى خراج تو سنگين نيست» آنگاه عمر گفت: «شنيدم گفته‏ اى اگر بخواهم آسيابى بسازم كه به كمك باد كار كند» گفت: «اگر سالم ماندم آسيايى برايت بسازم كه مردم مشرق و مغرب از آن سخن كنند» آنگاه ابو لؤلؤه برفت و عمر گفت: «اين غلام هم اكنون مرا تهديد كرد»… (طبری، ١۳۷۵: ج ۵/ ص ۲۰۲۶).

لازم به ذکر است که برخلاف بسیاری از بخش های دیگر تاریخ طبری، درباره قنل عمر همین یک روایت آورده شده است. البته این تنها روایتی نیست که نارضایتی پیروز را نشان می‌دهد. در یک روایت دیگر از غمگینی پیروز پس از دیدن اسیران سخن گفته می شود:

شعبى گويد: وقتى اسيران نهاوند را به مدينه آوردند ابو لؤلؤه، فيروز، غلام مغيرة بن شعبه، هر كس از آنها را كوچك يا بزرگ ميديد دست به سرش مى ‏كشيد و مى‏ گريست و مى‏ گفت: «عمر جگرم را خورد»… (طبری، ١۳۷۵: ج ۵/ ص ١۹۵۸).

اما موضوعی هم پس از به قتل رساندن عمر پیش آمد و آن هم کشته شدن یک ایرانی دیگر به دست پسر عمر بن خطاب بود. عبیدالله پسر عمر بن خطاب، یک شخص ایرانی دیگر به نام هرمزان (احتمالاً از اهالی اهواز) را شریک در قتل پدرش می دانست و او را کشت. با آنکه علی بن ابی طالب، حکم به بی گناهی هرمزان داد و خواستار مجازات عبیدالله بن عمر شد اما عثمان خلیفه سوم، عبیدالله را عفو کرد واز جانب خود دیه هرمزان را پرداخت کرد (ن.ک: زرین کوب، ١۳۷۸: ص ۸۷-۸۸).

برخی از پژوهشگران قتل عمر را یک حرکت سازماندهی شده توسط ایرانیانی که شاید گرایش های مسیحی داشتند می دانند.

در هر حال آنچه از منابع می توان برداشت کرد این است که پیروز فقط به دلایل شخصی از عمر کینه نداشت بلکه از رفتار فاتحان عرب نارضایتی‌هایی داشت که شاید در به قتل رساندن عمر بن خطاب بی تأثیر نبوده است.

بن‌مایه‌ها و یاری‌نامه‌ها:

– دهقان، اشکان (۲۹ آذر ۱۳۹۴). «چگونگی به قتل رسیدن عمر بن خطاب». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: https://kheradgan.ir/?p=12359

– زرین کوب، عبدالحسین (١۳۷۸). دو قرن سکوت. تهران: سخن.

– طبرى، محمد بن جرير (١۳۷۵). تاريخ طبرى. ترجمه ابوالقاسم پاينده. تهران: اساطير.

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده يا رونوشت از نوشتارها بر اساس پيمان نامه کاربري امکان پذير است، اگر قصد رونوشت از اين نوشتار را داريد، بن‌مايه آن را ياد کنيد. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK



برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام armtin136
خردگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال «ایران در قفقاز و آسیای مرکزی و آناتولی» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال خردگان در تلگرام

نوشتارهای پیشنهادی

2 دیدگاه

  1. Avatar

    منابع شما برای اثبات این امر چیست؟لطفا منابع معتبر تری ذکر کنید. افرادزیادی ازعمروطرز حکومت وی ناراضی بودند!!!

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی
رفتن به بالا