Escort pornmaxi.com pornblu.com

sakarya escort Sakarya Escort Sakarya Escort Sakarya Escort Sakarya Escort Bayan Kayseri Escort Webmaster Forum
ankara escort bayan ankara escort bayan ankara escort
escort ankara escort çankaya escort kızılay escort antalya escort escort bayan
şirinevler escort avcılar escort beylikdüzü escort türbanlı escort kapalı escort türbanlı escort avrupa yakası escort
خانه » ایران باستان » پردیس‌ها و چهارباغ‌ها در ایران باستان

پردیس‌ها و چهارباغ‌ها در ایران باستان

پردیس‌ها و چهارباغ‌ها از بزرگ‌ترین ابداعات ایرانیان است که ریشه در دوران هخامنشیان دارد و تاثیرات شگرفی در باغسازی‌های شرق و غرب دنیا گذاشته است. حتی با وجود حملات سهمگین که توسط اعراب و مغول ها به ایران وارد گردید نه تنها از بین نرفت بلکه حتی به آن ها نیز رسوخ کرد و در دوره‌های تیموری و صفوی بار دیگر به شکوفایی رسید…

نویسنده: سامان بختیار | واپسین به روزرسانی: ۶ خرداد ۱۴۰۰


چهارباغ چیست؟

چهارباغ به باغی گفته می‌شود که به وسیله دو محور عمود بر هم به چهار قسمت با استناد به تفاسیر و تعابیر متعدد مذکوره از عدد چهار تقسیم می‌شود و جوی آبی از میان محورها بگذرد و در اطراف آن درختان بلند باشد. هر گوشه‌ای از این چهارراه متصل به بوستانی از درختان میوه و گل است که به فضای موجود زیبایی و طراوت می‌دهد. این الگوی باغ ایرانی است که نخستین بار در پاسارگاد به فرمان کوروش بزرگ ساخته شد و از این جهت الگوی چهارباغ ابداع ماندگار هخامنشیان به شمار می‌رود که در دوره‌های اشکانی و ساسانی استفاده می‌شده و در دوار اسلامی نیز در ترکیب ابعاد تمثیلی بهشت و چهار نهر معروف آن همواره مورد توجه قرارگرفته است (ن.ک: فروغی، ۱۳۹۵).

جاذبه قوی ترکیب درخت، سایه و آب در چشم انداز غالبا خشک ایران از عوامل مهم ایجاد باغ درایران است. باغ ایرانی به شکل مجموعه‌ای بسته فراهم کننده شرایط مساعد آب و هوایی برای رشد و گسترش فضای سبز، تولید رطوبت، اکسیژن، تنظیم شرایط اقلیمی و کنترل اوضاع جوی عمل می‌کند و همه این شرایط در سایه درختان کهن فراهم می‌شود. بهانه‌های دیگری نیز برای ایجاد باغ توسط دوستدارانش وجود داشته است. پادشاهی که می‌خواست با نظم و آراستن باغش اقتدار خود را نشان دهد، یا مزاری که به دلیل محبتی که به صاحبش وجود داشت لازم بود به وسیله باغی در برگرفته شود، یا شکارگاهی که باعث سرگرمی و تفریح حاکم می‌شد و هم مایه فخرفروشی به همسانان خود. عوامل اساسی ایجاد باغ های ایرانی را می‌توان چنین خلاصه نمود: علل اقتصادی و علاقه به کشت و زرع و زیباسازی محیط، علتهای مذهبی، سیاسی، حکومتی و تفریحی (قائم، ۱۳۹۶:‌ صص ۶۵-۶۶).

.

چهارباغ در زمان هخامنشیان

حفاری‌ها در شوش و پاسارگاد این احتمال را می‌دهد که سیستم چهار باغ در زمان هخامنشیان رواج پیدا کرده است. بهترین شاهد در منطقه باغ کاخ اصلی در پاسارگاد است؛ در آن جا بقایای بخشی از کانال‌های آب سنگی نشانه‌ای از وجود یک باغ بزرگ می‌دهند که احتمالا در اواخر حکومت کوروش بزرگ ساخته شده است (Stronach, 1990).

این مشخصه‌ها در نوشته‌های گزنفون درباره سفر لیساندر (۱) به باغ‌های شهر ساردیس (سارد) کوروش کوچک (۲) نیز به چشم می‌خورد. جایی که او می گوید: «درختان با نظم و ترتیبی عالی و با فاصله های برابر و در یک راستا کاشته شده اند». محوطه کاخ خشایارشا در شوش نیز شامل قاعده باغ‌های چهارگانه بوده است. مکان این باغ زیبا احتمالا در کرانه غربی رود شائور بوده است. جایی که شش ردیف پیاده روهای سنگ فرش با فاصله‌ها و نسبت‌های منظم در طول محوطه قرار داشته‌اند. در جنوب این محوطه احتمالا یک کاخ کوچک قرار داشته است؛ جایی که شاه می‌توانسته از آن جا کل بخش شمالی باغ را مشاهده کند (Stronach, 1990).

.

کاخ شائور در شوش

در زمان خشایارشا در کاخ آپادانای شوش آتش سوزی رخ داد. برای تعمیر کاخ آپادانای شوش، در سمت دیگر رودخانه شائور در زمان اردشیر دوم کاخی برپا گردید. دور تا دور کاخ شائور را فضای سبزی با امکانات آبیاری فراگرفته بوده است. تالار ستوندار کاخ دارای چهار ایوان است. ایوانی که رو به باغ اندرونی دارد به واسطه فضایی از تالار ستوندار جدا شده است. به نظر می رسد دید به باغ اندرونی برای افراد حاضر در تالار ستوندار به راحتی قابل انجام نبوده و فقط کسانی که از آن فضای رابط اجازه عبور داشته اند، می توانسته اند به باغ اندرونی نظر افکنند. در میانه این باغ یک آبگیر نسبتا وسیع قرار دارد. استروناخ بدون اینکه قطعا آب گذری یافته باشد بر مبنای محور کاخ سکونتگاهی اردشیرومحور تالار ستوندار به این نتیجه می رسد که این دو محور بر هم عمود بوده و چون یک آب نمای وسیع در مرکز باغ قرار دارد پس باغ مورد نظر یک چهارباغ بوده و ریشه چهارباغ را می‌توان از دوران هخامنشی پیگیری نمود. حال اینکه حوض وسیع در میانه باغ قرار داشته لیکن آبگذرهای عمود برهم آنرا استروناخ ترسیم کرده است (قائم، ۱۳۹۶: ص ۶۹).

.

تاثیر پردیس‌های ایرانی بر یونان و روم

به نظر می‌رسد از زمان هخامنشیان ایده «باغ بهشتی» به نوشتار و افسانه‌های دیگر فرهنگ‌ها نیز ورود کرد. واژه پردیس ریشه اوستایی دارد و به کلمه یونانی «paradeisoi» تبدیل شد و آن نیز به کلمه لاتین «paradisus» تغییر یافت و از آن جا به زبان های اروپایی راه پیدا کرد. این کلمه به زبان های سامی نیز راه یافت؛ از جمله پاردسو در زبان اکدی، پردیس در عبری، و فردوس در زبان عربی (Hunt, 2011).

پس از فتوحات اسکندر مقدونی، یونانی‌ها ایده و نام پردیس‌های ایرانی را وام گرفتند و در سرزمین خود به اجرا در آوردند؛ آنطور که گزنفون آنها را می‌نامید، «پارک های تفریحی». این باغ ها شامل آبنماهای باشکوهی بودند که نمونه آنها در اسکندریه در دوره پادشاهان بطلمیوسی دیده می‌شد. ایده ساخت پاردیسوس ها بعد ها به رم رسید؛همانطور که خانه های اعیان در شهر پمپی اکثرا شامل یک محوطه فضای سبز به شیوه پاردیسوس ها بود. کورتیوس روفوس این محوطه ها را «پارک های شکارگاهی» می نامید. روم باغ های مخصوص خودش را داشت، مانند هورتوس سالوستیوس معروف و باغ‌های ماسینیاس و آگریپیا و بسیاری باغ های دیگر. مناطق مرکزی و حومه تپه‌های واتیکان و یانیکولوم نیز مملو از باغ های پر زرق و برقی بود که در ویلا باغ های شخصی قرار داشتند. اکثر این ویلا باغ ها بعد ها ملک دولتی شدند. ویلا باغ های رومی نسخه متفاوتی از پاردیسوس ها بودند؛ چه از نظر اندازه و تنوع گیاهان و درختانش و همینطور سیستم آبرسانی که مستقیم از آبرسان های بزرگ روم منشعب می شد (Hunt, 2011).

.

تکامل پردیس‌ها در ایران

مشخص است که طرح این باغ‌های چهارگانه از همان اول برای ساسانیان آشنا بوده است. مفهوم «هشت باغ بهشت» نیز احتمالا از این باغ‌های چهارگانه و نسخه تکامل یافته آن برگرفته شده، که تا مدت‌ها آثار آنان در بسیاری مناطق خاور نزدیک و میانه به چشم می‌خورد (Stronach, 1990).

پس از اسلام با وجود حملات سهمگین که توسط اعراب و مغول ها به ایران وارد گردید نه تنها از بین نرفت بلکه حتی به آن ها نیز رسوخ کرد و در دوره‌های تیموری و صفوی بار دیگر به شکوفایی رسید.

پانویس:

۱. لیساندر ژنرال اسپارتی بود که روابط نزدیکی با کوروش کوچک پسر اردشیر دوم هخامنشی داشت.

۲. کوروش کوچک پسر اردشیر دوم هخامنشی.

 

کتاب نامه:

– بختیار، سامان (۶ خرداد ۱۴۰۰). «پردیس‌ها و چهارباغ‌ها در ایران باستان». پایگاه خردگان.

– فروغی، محمدحسین (۱۴ آذر ۱۳۹۵) «چهارباغ در تاریخ ایران». تارنمای مورخان.

– قائم، گیسو (۱۳۹۶) «تاثیر معماری باغ های متقدم ایران بر معماری باغ های متأخر». شماره ۳-۷. فصلنامه علمی پژوهشی نقش جهان. صص ۶۳-۷۷.

– Stronach, David (LAST UPDATED: December 15, 1990). “ČAHĀRBĀḠ”. Encyclopedia Iranica.

– Hunt, Patrick (July 29, 2011). “Persian Paradise Gardens: Eden and Beyond as Chahar Bagh“. Electrum Magazine.

 

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده يا رونوشت از نوشتارها بر اساس پيمان نامه کاربري امکان پذير است، اگر قصد رونوشت از اين نوشتار را داريد، بن‌مايه آن را ياد کنيد. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی

5 دیدگاه

  1. کوروش بزرگ

    بسیار سپاسگزارم به خوبی پاسخ دشمنان کوروش را دادید. فقط اگر میشود در مورد زرتشت و احکام زرتشتی بیشتر مطلب بگذارید

  2. حسنعلی پیشاهنگ

    واژه فردوس که در قرآن هم به آن اشاره شده است و بجای بهشت بکار رفته، از همین واژه‌ی فارسی پردیس گرفته شده است.

    • من تک تک نوشتار ها و دیدگاهای نویسندگان گرامی و بسیار محترم خردگان را خواندم و الان یک انسان اسوده خاطرم که دوستدار تمدن و تاریخم و همچنین کوروش بزرگ (الگوی پادشاهانی چون الکساندر مقدونی ،ژولیوس سزار و احتمالا شاهان اشکانی و ساسانی)
      از جناب دهقان ممنونم که پرسش های من پاسخ می دادند
      از جنان خالقیان هم همین همین طور به خاطر رفع ابهام هایی که برای من داشته
      از شما بزرگواران اجازه می خواهم به جمع نویسندگان بپیوندم و بعد ها اختیار بررسی دیدگاه ها ی نوشتار هایم را داشته باشم
      بعد ها نوشتار هایم را ارسال می کنم و شما انها را با نام و فامیل مورد علاقه ام به نام «ایرانمهر اریایی»پخش کنید
      با سپاس فراوان
      وطن پرست نام سابق

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

رفتن به بالا
Taşova escort Gerze escort Pazar escort Kangal escort Sarıkaya escort Side escort İncekum escort Hayrabolu escort Tavşanlı escort Ereğli escort Batıköy escort Suluova escort Durağan escort Niksar escort Gürün escort Çekerek escort Kızılağaç escort Çikcilli escort Ergene escort Simav escort Emirdağ escort Çağlayançerit escort Çanakkale mutlu son Çekmeköy mutlu son Çorlu mutlu son Devrek mutlu son Çerkes mutlu son Çankırı mutlu son Çeşme mutlu son Develi mutlu son Dinar mutlu son Cide mutlu son Muş mutlu son Fatsa mutlu son Bingöl mutlu son Fethiye mutlu son Nazilli mutlu son Gaziantep mutlu son