مازندران، پایتخت ایران در اسطوره ها

| نويسنده: اشکان دهقان | واپسين به روزرسانی: ۲ مهر ۱۳۹۴ |


مازندران، پایتخت ایران در اسطوره‌ها.

شمال ایران همواره پهلوان پرور بوده است و در نوشتارهای تاریخی و اسطوره‌ای هم از پهلوان پروری این مناطق یاد شده است. منطقه کنونی مازندران در اسطوره‌های ایرانی جایگاه قابل توجهی دارد به طوری که به عنوان پایتخت فریدون و منوچهر مطرح است. جالب آنکه پهلوانی و قهرمانی در آن منطقه ریشه تاریخی و اسطوره‌ای دارد و گاه بزرگ‌ترین پهلوانان ایران‌زمین از آن خطه معرفی می‌شدند.

در شاهنامه فردوسی از نشستگاه فریدون و پایتخت ایران که در مناطق شمالی کشور کنونی ایران و در استان مازندران کنونی قرار داشته، با نام‌هایی مانند «بیشه تمیشه» و «بیشه نارون» (۱) یاد شده است:

ز آمل گذر سوی تمیشه کرد

نشست اندر آن نامور بیشه کرد (فردوسی، ۱۳۸۶: ج ۱/ ص ۹۲)

***

سراپرده شاه بیرون زدند

ز تمیشه لشگر به هامون شدند

منوچهر با قارن رزم زن

برون آمد از بیشه نارون (همان: ص ۱۳۸)

***

چُن آمد بنزدیک تمیشه باز

نیا را به دیدار او بُد نیاز

ز دریای گیلان چُن ابر سیاه

دُمادُم به ساری رسید آن سپاه (همان: ص ۱۵۴-۱۵۵)

در این ابیات مشخص است که تمیشه و نارون معادل یکدیگر می‌باشند و جای‌هایی مانند آمل، ساری، دریای گیلان و… ثابت می‌کند که تمیشه در شمال ایران کنونی جای داشته است. از همین ابیات هم دلاوری پهلوانان و نامداران آن خطه مشخص می‌شود اما خردمند توس در جای دیگر که از گردآوری سپاه توسط رستم یاد می‌کند، اینچنین آورده است:

از ایران و از بیشه نارون

شدند از یلان دو هزار انجمن (فردوسی، ۱۳۸۶: ج ۳/ ص ۳۸۵)

در این بیت آشکارا نگاه ویژه‌ای به پهلوانان بیشه نارون داشته است.

بر اساس داستان‌ها آرش کمانگیر از همان مناطقی تیر خود را رها کرد که پایتخت ایران در زمان فریدون و منوچهر در آن قرار داشته که همان شمال کشور بوده است. گرچه درباره زادگاه او چند گزینه مطرح است اما یکی از آنها آمل می‌باشد.

ابوریحان بیرونی درباره داستان آرش می‌نویسد:

افراسیاب چون به کشور ایران غلبه کرد و منوچهر را در طبرستان در محاصره گرفت، منوچهر از افراسیاب خواهش کرد که از کشور ایران به اندازه پرتاب یک تیر در خود به او بدهد…. [آرش کمانگیر] برهنه شد و گفت ای پادشاه و ای مردم بدن مرا ببینید که از هر زخمی و جراحتی و علتی سالم است و من یقین دارم که چون با این کمان این تیر را بیندازم پاره پاره خواهم شد و خود را تلف خواهم نمود ولی من خود را فدای شما کردم … به قوت و نیرویی که خداوند به او داده بود کمان را تا بنا گوش خود کشید و خود پاره پاره شد و خداوند باد را امر کرد که تیر او را از کوه رویان بردارد و با قصای خراسان که میان فرغانه و طبرستان است پرتاب کند (بیرونی، ١٣٢١: ص ۲۴۹).

بعد از اسلام هم نواحی شمالی ایران به پهلوانی و دلاوری شهره بودند و رویدادهای مهمی را رقم زدند.

پانویس:

۱- به نظر می رسد مرکز آن ناحیه‌ای در اطراف نور و رویان کنونی بوده است. به گفته ابن اسفندیار و ظهیر الدین مرعشی، نام مازندران بعدها (در دوران بعد از اسلام) بر روی این ناحیه آمده است (ن.ک: ابن اسفندیار، بهاءالدین‌ محمد بن‌ حسن‌. تاریخ طبرستان. تهران: کلاله خاور، ١٣٢٠. ج ١، ص ۵۶؛ مرعشی، میر سید ظهیر الدین بن سید نصرالدین. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران. تهران: موسسه مطبوعاتی شرق، ١٣۴۵. ص صد و دوازده) کما اینکه در شاهنامه هم از مناطق شمالی ایران با نام تمیشه یا نارون از آن یاد شده است.

 

بن‌مایه‌ها و یاری‌نامه‌ها:

– دهقان، اشکان (۲ مهر ۱۳۹۴). «مازندران، پایتخت ایران در اسطوره ها». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: https://kheradgan.ir/?p=10896

– بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد (١٣٢١). آثارالباقیه عن القرون الخالیه. ترجمه اکبر داناسرشت. تهران: امیر کبیر.

فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۸۶). شاهنامه. تصحیح جلال خالقی مطلق. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.


يک خواهش دوستانه

اگر قصد رونوشت از اين نوشتار را داريد، بن‌مايه (www.kheradgan.ir) و نويسنده آن را ياد کنيد

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK



برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام armtin136
خردگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال «ایران در قفقاز و آسیای مرکزی و آناتولی» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال خردگان در تلگرام

نوشتارهای پیشنهادی

9 دیدگاه

  1. Avatar

    نظرات همه دوستان رو خوندم ولی چیزی که من خوندم آرش لر بوده و زاده ی روستای فیال بروجرده استان لرستان
    اینو من از کتاب آرش کمانگیر خوندم نوشته خانم یا آقای تقوی فک کنم

    • Avatar

      چرا … بیخود میزنید ارش زاده منطقه ای در بروجرد بود که الان بهش فیال میگن توی کودکی مهاجرت میکنن مازندران.دیگه همه اسطوره ها رو بنام خودتون بزنید شما خوبید.موندم چرا الان اسطوره از شهرتون در نمیاد همه مال ما قبل تاریخن

    • Avatar

      دقیقا منم داشتم به همین فکر میکردم.جدیدا اسطوره دزدی مد شده نماینده ساری و آمل سر اینکه آرش رو به نام شهر خودشون بزنن درگیر شدن اونم چون تیرش افتاده سمت شمال

  2. Avatar

    آرش کمانگیر اهل کجور بود.
    هنوز هم در کجور روزی که آرش به کوه رفت جشن گرفته می شود.

  3. Avatar

    تمیشه منطقه ای است بین گرگان و ساری

  4. Avatar

    درود . اگر امکان دارد در مورد قوم آمارد پژوهشی بفرمایید

  5. Avatar

    راسته که رستم هم مازندرانی بوده؟آخه شنیده رستم و سام خیلی به مازندران میومدن

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی
رفتن به بالا