سازندگان تخت جمشید چه کسانی بودند؟

تردیدی نیست که اقوام ایرانی بیشترین نقش را در ساختن پارسه (تخت جمشید) داشتند هرچند از توانمندی اقوام غیر ایرانی ساکن در شاهنشاهی هم بهره برده‌اند. صنعتگران غیر ایرانی مانند همکاران آریایی خود حقوق و مزایا دریافت می‌کردند. اگر تا پیش از کاوش‌های باستان‌شناسی مورخین درباره نیروی کار تخت جمشید تردید داشتند، پس از یافت شدن الواح خشت و گلی خرانه تخت جمشید تمامی ابهامات پیرامون شیوه به کارگیری کارگران روشن شده است. کاتبان خزانه تخت جمشید پرداخت دستمزد کارگران پارسه را بر روی لوح‌های کوچک گلی ثبت کردند که فهرستی بلند بالا از پرداخت حقوق کارگران به صورت نقدی یا جنسی می‌باشد.‌ بنابراین پارسه به هیچ وجه شبیه به برخی از بناهای تاریخی دیگر ملل، توسط برده‌ها ساخته نشده است. در این میان عده‌ای بدون حداقل دانش تاریخی می‌گویند تخت جمشید را رومی‌ها برای ایرانیان ساختند!!! در صورتی که مورخان که هیچ، حتی کسانی که علاقه مند به تاریخ هستند می‌دانند امپراتوری روم صدها سال بعد از هخامنشیان ظهور کرد و در زمان هخامنشیان اصلا امپراتوری روم وجود نداشته است.

سازندگان تخت جمشید چه کسانی بودند؟ | نویسنده: کوروش شهرکی | واپسین به روزرسانی: ۱۰ فروردین ۱۳۹۸ |


چه کسانی آفرینندگان تخت جمشید بودند؟

اقوام ایرانی بیشترین نقش را در ساخت پارسه داشتند.

آیا ایرانیان به تنهایی این کار را کردند؟

«هخامنشیان هرگز از بردگان برای ساخت پارسه استفاده نکردند»

 

نویسنده: کـوروش شهرکی

کاخ‌های پارسه (تخت جمشید) مجموعه کهنی به جای مانده از شاهنشاهان هخامنشی هستند که در کوهپایه کوه مهر روزگاری نگین شاهنشاهی هخامنشی به شمار می‌رفته‌اند.

ساخت تمامی کاخ‌های مجموعه پارسه به یکباره آغاز نشده است، هنگامی که داریوش بزرگ برای اولین بار کلنگ اجرای کاخ‌هایش را بر روی این صخره سنگی زد هرگز فکرش را هم نمی‌کرد که در نهایت ۱۵۰ سال بعد ابعاد این مجموعه کاخ‌ها به ۱۲۵ هزار متر مربع برسد. در هنگام شروع ساختمان سازی هیچ نقشه کاملی وجود نداشته تا جانمایی کامل این کاخ‌ها را نشان دهد. بلکه مهندسین هخامنشی بارها و بارها برای تهیه زیر بنای کافی به سمت دشت و کوه مهر پیشروی کرده و با دیوار زدن و یا تراش سنگ کوه فضای کافی را ایجاد کنند.

عمده کارهای ساختمانی در زمان داریوش و پسرش خشایار شا و نیز اردشیر اول انجام شده و در نتیجه آن کاخ‌هایی همچون آپادانا، کاخ تچر، هدیش، صد ستون، خزانه، کاخ بانوان و شماری از فضا سازی‌ها به انجام رسیده است.

جالب است دانسته شود در تخت جمشید بر روی ساختمان‌ها و مقابر شاهنشاهان هخامنشی بیش از ۳ هزار نقش برجسته بر روی سنگ کنده شده است (رف،۱۳۸۱:ص۱۷). این نقش‌برجسته‌ها توسط چه کسانی کنده شده است؟ هنگامی که به دیوارها و کاخ‌های تخت جمشید می‌نگریم دست رنج و تلاش خلاقانه چه کسانی را خواهیم دید؟

.

چه کسانی در ساخت تخت جمشید نقش داشتند؟

حکومت هخامنشیان یکی از وسیع‌ترین حکومت‌های ایرانی در طول تاریخ ایران به شمار می‌رود که از هند تا مصر همگی به زیر فرمان شاه هخامنشی بودند. هخامنشیان برای ساخت کاخ‌های پارسه از هنر بسیاری از اقوام باستانی بهره گرفته‌اند، اما برای آنکه دانسته شود کارگرانی که سنگ به سنگ پارسه را بر آورده‌اند از چه ملت‌هایی بودند و نقش آنان در ساخت و سازهای این مجموعه چقدر است منابع ما محدود اند. عمده داده‌های تاریخی که می‌توان بر اساس آن اظهار نظر کرد بر دو دسته هستند:

● کتیبه‌های دیوانی یافت شده در خزانه پارسه

● تحلیل معماری

.

اطلاعات کتیبه‌های اداری تخت جمشید

از این میان بدون شک دسته اول یعنی مراجعه به کتیبه‌های دیوانی یافت شده در محوطه خزانه پارسه از همه اهمیت بیشتری دارد.

الواح تخت جمشید

الواح اداری یافت شده در تخت جمشید ، حاوی فهرست پرداخت دستمزدها به کارگران هخامنشی (شهبازی، ۱۳۸۹: ص ۱۹۷)

در خلال کاوش‌های باستان‌شناسی دکتر اشمیت در تخت جمشید نزدیک به ۳۰ هزار کتیبه و مُهر گلی در باروی پارسه و همچنین ۷۵۰ لوحه نیز از خزانه بدست آمده است، این مُهرها که در اثر حرارت آتش سوزی تخت جمشید پُخته و به صورت سفال در آمده‌اند (شهبازی، ۱۳۸۹:ص۱۹۶ و۱۹۷؛ وامقی، مرداد و شهریور ۱۳۷۵: ص ۵۶) حاوی رسیدهای پرداخت خزانه تخت جمشید به کارگرانی بوده است که در خدمت دولت به ساخت پارسه مشغول بودند.

بیشتر کارگران بومی همان منطقه تخت جمشید بودند دکتر ایرج وامقی در این مورد می­‌نویسد:

نگفته پیداست که بیشترین کارگران محلی بوده‌­اند و از همان اطراف تخت جمشید به آنجا برای کار می‌­رفته اند- حتی از شیراز (وامقی، خرداد و تیر ۱۳۸۵: ص ۱۶)

با توجه به اینکه در کتیبه‌های خزانه تخت جمشید «واژه‌ی سنگتراش به لهجه مادی ضبط شده است» به نظر می‌رسد سنگتراشان مجموعه نیز عمدتا از اهالی ماد بوده اند (هرتسفلد، ۱۳۸۱: ص ۲۴۳).

در کنار این گروه‌ها همان کتیبه های اداری تخت جمشید نشان می‌دهند که گاهی از کارگران خارجی برای برخی ساخت و ساز های ویژه دعوت به عمل آمده است.

به عنوان مثال در کتیبه‌ها پرداخت دستمزد یک سرکارگر نجار مصری و یا گروهی از کارگران مصری یا سوریه‌ای که کارشان ساختن ستون‌های سنگی بوده را شاهد هستیم.

همچنین کارگران هیتی (قومی هندواروپایی که از شمال سوریه تا جنوب غربی ترکیه کنونی ساکن بودند) و نیز ایونی (ایونیه کشوری در ساحل غربی آسیای صغیر) نیز در فهرست پرداخت‌ها به چشم می‌خورند، لوح دیگری از طلاکارانی از اهالی «کاریه» با حقوق ماهانه ۴ و یک ششم شِکِل در ماه نام برده، سرکارگری نیز با تخصص تزئینات از شوش فرا خوانده شده بود (وامقی، خرداد و تیر ۱۳۸۵: صص ۱۶-۱۷).

دکتر کاوه فرخ درباره صنعتگران سراسر امپراتوری هخامنشی می­‌نویسد:

به یقین صنعتگران، مصری، یونانی، بابلی و آشوری در بنای تخت جمشید به کار گرفته می­‌شدند، اما با این افراد قرارداد بسته می‌شد تا موتیف‌های هنری و طرح‌های معماری را که مهندسان و معماران مادی و پارسی از قبل تهیه کرده بودند به اجرا در آورند (فرخ، ۱۳۹۰: ص ۱۰۸).

باید اعتراف کرد که تراش دقیق سنگ‌ها و حجاری جزئیاتی بسیار کوچک و ظریف بر روی سنگ‌های پارسه جز با جمع آوری بهترین‌ها از سراسر امپراتوری هخامنشی امکان پذیر نبوده است.

.

معماری تخت جمشید

تخت جمشید گامی فراتر از گذشته بود و با هخامنشیان ترکیب عناصر هنری از مصر، بابل، عیلام، ماد، اوراتو و ایونیا / لیدیا، سبک درباری منحصر به فردی ایجاد کردند. این نوآوری که از آنِ داریوش اول بود و جانشینانش نیز تا پایان دوران هخامنشی به آن پایبند ماندند، نه تنها در تخت جمشید به اوج هنر درباری هخامنشی رسید، بلکه این سبک جدید در معماری اقامتگاه‌های شاهی در شوش، هگمتانه و بابل نیز به کار برده شد (بروسیوس،۱۳۹۰: ص ۹۸).

اگر در تخت جمشید گردش کنیم عناصر معماری را خواهیم دید که الهام گرفته شده از تمدن‌های دیگر هستند مثلا می‌توان به برخی تزئینات سنگی پارسه اشاره کرد که شبیه تزئینات مصری هستند(هرتسفلد، ۱۳۸۱: ص ۲۳۹). اما نکته اساسی این است که الهام گیری از معماری‌های مختلف رایج در امپراتوری هخامنشی معماری ویژه هخامنشیان را پدید آورده، دکتر کاوه فرخ معتقد است ترکیب سبک‌های هنری گوناگون در تخت جمشید «سبک پرسپولیسی» را پدید آورده است (فرخ، ۱۳۹۰: ص ۱۰۷).

این سبک ایرانی دامنه نفوذ بسیاری داشته و حتی به رومانی نیز رفته و در آثار سلت‌ها به چشم می‌خورد (فرخ، ۱۳۹۰: ص۱۱۰).

.

آیا رومی‌ها یا یونانیان تخت جمشید را ساختند؟

در این میان نقش یونانیان در ساخت و ساز پارسه موضوع جنجال بر انگیزی بوده است. مستشرقین غربی گاهی ادعا کرده‌اند که یونانیان در ساخت و سازهای پارسه دخالت داشته‌اند. اما علائم سنگتراشان که در تخت جمشید یافت شده است با علائم معمول یونانی در تقابل است (آستروناخ، ۱۳۷۹: ص ۳۸).

دکتر علیرضا شاپور شهبازی موسس «بنیاد تحقیقات هخامنشی»، با توجه به الواح کشف شده در خزانه تخت جمشید در مورد نقش یونانیان در ساخت پارسه می‌نویسد:

در این اسناد نشانی از کارگران و هنرمندان یونانی که در تخت جمشید سکونت داشته و در ساخت کاخ‌ها سهمی داشته باشند نمی‌یابیم. بنا بر این، فرضیه غربیانی که می‌گویند یونانیان در ساختن تخت جمشید همکاری و بلکه نظارت داشته اند، بی پایه است (شهبازی، ۱۳۸۹: ص ۱۹۸)

برخی نیز بدون حداقل اطلاعات تاریخی در مورد تاریخ و تمدن ایران و نگین درخشان آن یعنی پارسه سخن می‌گویند، جناب آقای مصطفی ملکیان یکی از این افراد است. او که «فیلسوف» و «روشنفکر» نیز است، چند سال پیش گفت:

یکی از بزرگترین دروغ‌هایی که ما به تاریخ گفته‌ایم این است که ما فرهنگ و تمدن عظیمی داشته‌ایم … غیر از تعدادی بنا که آنها را نیز همه مورخان گفته‌اند که رومی‌ها برای ما ساخته‌اند مانند تخت جمشید که مورخان گفته‌اند هخامنشیان تعدادی مهندسان و معماران رومی را آوردند و برای ما اینها را ساختند (شفاف نیوز، ۶ مهر ۱۳۹۴)

آیا رومیان تخت جمشید را ساختند؟| مصطفی ملکیان

مصطفی ملکیان (زاده ۱۳۳۵) با آنکه گویا نمی‌دانست امپراتوری روم در چه زمان به وجود آمده است، تخت جمشید را کار رومی‌ها خواند!!!

ایشان حداقل برای آگاهی پژوهشگران تاریخ می‌فرمودند کدام مورخ گفته است که رومیان تخت جمشید را ساختند؟ مورخان که هیچ، حتی کسانی که علاقه مند به تاریخ هستند می‌دانند امپراتوری روم صدها سال بعد از هخامنشیان ظهور کرد.

آگوستوس اولین امپراتور روم در سال ۲۷ قبل از میلاد تاج بر سر گذاشت در حالی که ساخت و ساز پارسه در سال ۵۱۸ قبل از میلاد توسط داریوش بزرگ آغاز شد (شهبازی، ۱۳۵۰: ص ۶۷). هنگامی که هخامنشیان از شرق تا غرب حکومت می‌کردند حدود ۵۰۰ سال قبل از شروع امپراتوری روم است، بنابراین، زمانی که ستون‌های ۲۰ متری آپادانا یکی پس از دیگری بالا می‌رفته‌اند اصلا رومی وجود نداشته است.

اینچنین بی پایه و بی اساس سخن گفتن در شان جناب ملکیان نیست، این اظهار نظرهای نسنجیده و خارج از تخصص مورد استناد بسیاری از گروه‌های ضد ایرانی قرار گرفته که باعث تاسف است.

.

آیا سازندگان پارسه «برده» بودند؟

یکی از همین گروه‌های تندرو ضد ایرانی در مورد سازندگان تخت جمشید نوشته است: «تخت جمشید قبل از آنکه بوی فرهنگ و تمدن بدهد، بوی شلاق و حرف زور می‌دهد. تخت جمشید، هنر پنجه‌ی معماران بابِلی و آشوری و عیلامی است (که این‌ها هم تبار عرب‌ها بودند) و بیشتر این معماران و هنرمندان، در جنگ‌ها به بردگی گرفته شده بودند و توسط شاهان زورگوی هخامنشی مجبور به کار می‌شدند»

اگر تا پیش از کاوش‌های باستان‌شناسی مورخین درباره نیروی کار تخت جمشید تردید داشتند، پس از یافت شدن الواح خشت و گلی خرانه تخت جمشید تمامی ابهامات پیرامون شیوه به کارگیری کارگران روشن شده است. کاتبان خزانه تخت جمشید پرداخت دستمزد کارگران پارسه را بر روی لوح‌های کوچک گلی ثبت کردند که فهرستی بلند بالا از پرداخت حقوق کارگران به صورت نقدی یا جنسی می‌باشد.

شادروان شهبازی با توجه به همین الواح می‌نویسد:

ثابت گردیده که هخامنشیان مردم را به بیگاری نمی‌­گرفته‌­اند و هر فردی- چه مرد چه بچه – را که به کار وا می‌داشتند، به اندازه و عادلانه بطور نقدی و یا جنسی به وی مُزد می­‌پرداخته‌­اند (شهبازی، ۱۳۸۹: ص ۱۹۸).

روشن است که نیروی کاری که دستمزد دریافت کند نمی‌تواند برده باشد، حتی صراحتا قید «آزاد» در لوح‌ها خطاب به نیروی کار استفاده شده است (کُخ، ۱۳۷۷: ص ۱۳۵).

دکتر ایرج وامقی نیز در مقاله ارزشمند «کارو کارگر در ایران باستان» می‌افزایند:

در اسناد منتشر شده از الواح خزانه تخت جمشید،از بیگار گرفتن جماعت، مطلقا اثری دیده نمی‌شود (وامقی، خرداد و تیر ۱۳۸۵: ص ۵).

در ادامه نیز یادآور می‌شود که کارگران عصر هخامنشی از تمامی حقوق اجتماعی نیز برخوردار بوده‌اند (همان). 

مشخص است که ایران‌ستیزان تا چه میزان دروغ پراکنی کردند؛ نه خبری از شلاق بوده و نه خبری از حرف زور و برده گرفتن در جنگ‌ها!!!‌ بلکه صنعتگران از نقاط گوناگون شاهنشاهی وسیع، استخدام می‌شدند تا از توانمندی آنها استفاده شود.

نکته دیگر در متن ایران‌ستیزانه که اشاره شد، آوردن نام عرب‌ها است به طوری که می‌خواهند عرب‌ها را با بابلی‌ها و آشوری‌ها و ایلامی‌ها پیوند بزنند!! این ادعا گرچه مضحک است اما توسط برخی از کشورهای ثروتمند عرب حمایت می‌شود. درباره ایلامی‌ها که واضح است هیچ ارتباطی با عرب‌ها نداشتند.

نگاه کنید به:

پاسخ به پرسشی درباره ایلامی‌ها و عرب‌ها

درباره اقوام سامی مانند بابلی‌ها و آشوری‌ها باید توجه داشته باشیم که اگر زبان دو قوم در یک خانواده زبانی قرار گیرد دلیلی بر یکسان بودن هویت و تاریخ و حتی تبار آنها نیست! اگر زبان‌های عربی و بابلی و آشوری و عبری در خانواده زبانی وسیع سامی قرار گیرند نمی‌توان تاریخ و هویت آنها را یکسان دانست. اگر اینچنین است پس باید رومی‌ها و یونانی‌ها و… را ایرانی بدانیم و لابد تمام افتخارات تاریخ آنها را از آن ایران بدانیم!!! الان هم زبان بسیاری از کشور های اروپایی با زبان ایرانیان هم خانواده است که هندواروپایی می‌گویند. پس بیاییم و بگوییم آلمان و فرانسه و ایتالیا همه و همه ایرانی هستند!!! اصلا چرا راه دور برویم اگر اینچنین است پس یهودیان و عرب‌ها را یکسان بدانیم چرا که زبان‌هایشان در خانواده زبانی سامی جای می‌گیرد!! پیوند دادن عرب‌ها به بابلی‌ها و آشوری‌ها هم شبیه به چنین حرف‌هایی می‌باشد که واقعا مضحک است.

.

سخن پایانی

گویا پس از آنکه شکوه پارسه بر همگان ثابت شده است و گروه های تندرو نمی‌توانند با جعل و تحریف شکوه پارسه را کتمان کنند، این بار تصمیم گرفتند که به دروغ ساخت آن را به اقوام غیر ایرانی و برده‌ها نسبت بدارند که دیدیم ادعاهای آنها تحریفی و دروغین است و اقوام ایرانی بیشترین نقش را در ساختن پارسه داشتند هرچند از توانمندی اقوام غیر ایرانی ساکن در شاهنشاهی هم بهره برده شده است. صنعتگران غیر ایرانی مانند همکاران آریایی خود حقوق و مزایا دریافت می‌کردند.

شاید تخت جمشید به اندازه اهرام مصر یا دیوار چین حیرت انگیز نباشد اما نکته انسانی ارزشمند آن این است که بر روی خون و عرق بردگان ساخته نشده است. هنر و تمدن در پارسه بر پایه زور شکل نگرفته، شاید به همین علت است که هیچ نگاره خشمگین و ناراحتی را نمی‌توان در چندین هزار صورتی که بر سنگ‌ها نقش بسته است یافت.

 

در مورد تخت جمشید بیشتر بخوانید:

۵ دیدگاه اشتباه در مورد پارسه

آیا تخت جمشید نیمه کاره است؟!

آیا تخت جمشید در آتش سوخته است؟

بن‌مایه‌ها و یاری‌نامه‌ها:

– شهرکی، کوروش (۱۰ فروردین ۱۳۹۸).«سازندگان تخت جمشید چه کسانی بودند؟». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: kheradgan.ir/?p=19727

– آستروناخ، دیوید (۱۳۷۹). پاسارگاد: گزارشی از کار های انجام شده توسط موسسه مطالعات ایرانی بریتانیا. ترجمه حمید خطیب شهیدی. سازمان میراث فرهنگی کشور.

– بروسیوس، ماریا (۱۳۹۰)، ایرانیان عصر باستان، ترجمه هایده مشایخ، انتشارات هرمس

– رُف ، مایکل (۱۳۸۱)، نقش برجسته‌ها و حجاران تخت جمشید، چاپ اول، انتشارات گنجینه هنر

– شهبازی، علیرضا شاپور (۱۳۵۰)، «جهانداری داریوش بزرگ»، انتشارات دانشگاه پهلوی

– شهبازی، علیرضا شاپور (۱۳۸۹)، راهنمای مستند تخت جمشید، بنیاد پژوهشی پارسه-پاسارگاد

– شفاف نیوز (۶ مهر ۱۳۹۴)، « مصطفی ملکیان در سال ۸۴: تخت جمشید را رومی ها ساخته اند!»، کد خبر: ۳۴۸۵۴۸ نشانی رایاتاری: www.shafaf.ir

– فرخ، کاوه (۱۳۹۰)، سایه های صحرا: ایران باستان در جنگ، ترجمه شهربانو صارمی، نشر ققنوس

– وامقی، ایرج (مرداد و شهریور ۱۳۷۵)، «کار و کارگر در ایران باستان، بخش دوم»، مجله اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره ۱۰۷ و ۱۰۸

– وامقی، ایرج (خرداد و تیر ۱۳۸۵)، «کار و کارگر در ایران باستان، بر مبنای الواح خزانه تخت جمشید»، مجله اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شماره ۲۲۵ و ۲۲۶

– هرتسفلد، ارنست (۱۳۸۱). ایران در شرق باستان. ترجمه همایون صنعتی زاده. تهران: نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و دانشگاه شهید باهنر کرمان.

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده یا رونوشت از نوشتارها بر اساس پیمان نامه کاربری امکان پذیر است، اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه آن را یاد کنید. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK



برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام armtin136
خردگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال «ایران در قفقاز و آسیای مرکزی و آناتولی» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی
رفتن به بالا