دین کوروش از نظر مولانا ابوالکلام آزاد

| فرستنده: پوريا پارسا | واپسين به روزرسانی: ۲۶ تیر ۱۳۹۴ |


دین کوروش از نظر مولانا ابوالکلام آزاد

ابوالکلام آزاد (عکس: National Repository of Open Educational Resources)

ابوالکلام آزاد (عکس: National Repository of Open Educational Resources)

در کتاب ذوالقرنین از مولانا ابوالکلام آزاد وزیر فرهنگ هندوستان در زمان گاندی می خوانیم :

 اكنون آنچه از معتقدات مذهبي كوروش مي دانيم مورد تعمق قرار دهيم.

با توجه به شواهد تاريخي بايد قبول كنيم كه كوروش دين مزديسني داشت، يعني پيرو ديني بود كه زردشت پيغمبر معروف ايران بنا نهاد. ۱

زردشت در چه زماني ظهور كرد؟ ما دقيقا از آن اطلاع نداريم . يعني مورخين يونانِ دو قرن دوم و سوم قبل از ميلاد – آنطور كه در زمان آنها شايع بوده است – مي گويند هزاران سال از عهد زردشت مي گذرد. اين اشاره احتمالا زمان زردشت را از هزار سال قبل از ميلاد پيشتر مي برد. محققين معاصر عقيده دارند كه در اين قول تا حدي مبالغه شده است و زمان زردشت تا اين زمان قدمت نمي تواند داشته باشد.

پرفسور گلدنر آلماني عقيده دارد كه زمان زردشت از شش قرن قبل از ميلاد تجاوز نمي كند . بيشتر محققين نيز عقيده او را قبول نموده اند. اگر اين مطلب درست باشد بنابراين كوروش و زردشت حدودا در يك زمان مي زيسته اند.

درباره محل ظهور زردشت عقيده اغلب علما بر اين است كه درايران شمالي بوده است، يعني سرزمين آذربايجان  (آتروپاتگان) 2  كه در بخش (ونديداد) از كتاب اوستا به كلمه « ايرياناويجو » 3  یا « ايران ويژه » تعبير شده باشد.

گلدنر مي گويد اگر به روايت شاهنامه تسليم شويم، مقصود شاهنامه از گشتاسب (ويشتاسب) بايد طبق قول مورخين يونان پدر دايوش باشد. اين كه زردشت قبل از كوروش ظهور كرده و يا معاصر با كوروش بوده مطلبي جداگانه است ولي اينكه كوروش پيرو دين زردشت بوده است نمي توان شك كرد.۴

درست است كه شواهد تاريخي كه مستقيما ما را در آنچه گفتيم تاكيد كند نداريم، ولي وقتي آنچه قرائن تاريخي به ما مي دهد، دقت كنيم، از قبول انچه گفتيم گريزي نيست…
اكنون دو حادثه مهم را براي درك اين مقصود تشريح مي كنيم : يكي شورش گئومات كه هشت سال پس از مرگ كوروش رخ داد و ديگر كتيبه هاي كه در دامان كوه هاست و ما را به معتقدات ديني هخامنشيان آگاه مي كند.
مورخين عموما عقيده دارند كه كوروش در سنه ۵۲۹ ق .م بمرد و پسرش كمبوجيه (كام بي سيز ) جانشين او شد كه در سال ۵۲۵ ق.م بر مصر دست يافت. او موقعي كه در مصر بود، شنيد كه در ماد شورشي برپا شده است و مردي به نام گئومات خود را پسر دوم كوروش كه سمرديز به يوناني خوانده مي شد و قبل از كمبوجيه از دنيا رفته بود، خوانده است.
كمبوجيه از مصر بازگشت و در بين راه – در شام – او نيز بمرد . چون از نسل كوروش پس از مرگ كمبوجيه كسي كه لايق سلطنت باشد باقي نمانده بود، پسر عموی او داريوش به تخت نشست و شورش را خواباند و رهبر آن را كشت. 5

مورخين عموما نوشته اند كه داريوش در سال ۵۲۱ ق.م يعني هشت سال پس از مرگ كوروش به تخت نشست.

مورخين يونان تصريح كرده اند كه در شورش ماد، پيروان دين قديم نيز دست داشتند و به آتش آن دامن مي زدند.۶

داريوش شخصا در كتيبه خود، ليدر انقلاب را « موغوش » يعني پيروان دين قديم ماد مي خواند.  پيروان دين مذكور بعد از آن نيز چند بار دست به انقلاب زده اند، يك بار شورشي به رهبري يك نفر مغ دیگر به نام « فره ورتيش » 7  به پا شد كه در همدان به قتل رسيد . پس از او نيز « شتَرَت خمه » 8  نامي دست به انقلاب زد كه در اربيل كشته شد.

كتيبه هاي داريوش – كه خوشبختانه چون در دل كوه جاي دارد هجوم اسكندر نتوانسته است بر آن ضربتي بزند – مهم ترين آن، كتيبه بيستون است، داريوش در اين كتيبه به تفصيل كيفيت رسيدن به تخت و تاج و خوابان دن شورش گئومات مغ را بيان مي كند.

در استخر كتيبه ديگري است كه داريوش نام كشورهاي تابعه خود را ذكر مي كند ۹.  در اين كتيبه ها داريوش همه جا  از « اهورامزدا » نام می برد و جميع پيشرفت ها و موفقيت هاي خود را مرهون عنايت او مي داند احتياج نيست بگوييم  كه اهورامزدا در دين زردشت  نام خداست.

همچنين نبايد فراموش كرد كه در كتب مورخين يوناني مطلبي دال بر اينكه كمبوجيه يا داريوش دين تازه اي اختياركرده باشند وجود ندارد.
هرودوت دو سال بعد از وفات داريوش يعني در سال ۴۸۴ ق .م متولد شده و تاريخ خود را قريب ۵۰ سال پس از وفات داريوش تدوين نموده است، بنابراين عصر داريوش با زمان او فاصله زيادي ندارد . با همه اينها هرودوت از دين داريوش در نوشته هاي خود ذكري نمي كند. اين عدم ذكر دليل چيست؟ دليل بر اين است كه كمبوجيه و داريوش پس از كوروش دين تازه اي را گردن ننهاده اند . با توجه به اينكه محقق است كه داريوش پيرو دين زردشتي بود آيا مسلم نيست كه دين زردشت قبل از داريوش و كمبوجيه وارد خانواده سلطنتي هخامنشي شده باشد. باز مي بينيم كه پيروان دين قديم چند سال پس از مرگ كوروش چند بار شورش مي نمايند . به اين دليل آيا ثابت نمي شود كه كوروش مذهب تازه اي قبول نموده كه همان دين زردشت باشد و روساي دين قديم، مردم را به نام دين عليه جانشينان او تحريك نموده و وادار به شورش مي نموده اند؟
شخصيت كوروش در حقيقت يك انقلاب اخلاقي و روحي در مردم عصر خود پديد آورد. من در خانواده هاي سلطنتي عيلامي و آشوري و بابلي از لحاظ اخلاق و خصایل روحي كسي را همتاي كوروش نيافتم مسلم است كه كوروش از سرچشمه اخلاقي ديگري غير از اينها آب مي خورده است و شك نيست، همان تعاليم عالي يعني پندار نيك و گفتار نيك و كردار نيك قرار « هوورِشت » و « هوخت » و « هومت » اخلاقي زردشت بود كه بر پايه داشت. اينها اصول و اساس دين زردشتي بود، و كدام يك از منابع اخلاقي جز اينها مي تواند شخصيت بي نظير اخلاقي شاهنشاه كوروش را به وجود آورد؟

با اين تفصيل اگر قبول كنيم كه ذوالقرنين دين مزديسني داشته نه تنها قرآن درباره او ايمان به خدا و روز شمار را ثابت نموده، بلكه او ر ا جزء وحي رسيدگان از طرف خداي قلم داده است، بنابراين آيا لازم نيست كه دين زردشت ديني آسماني باشد؟
چرا، لازم به نظر مي رسد، دليلي هم براي رد اين الزام نداريم زيرا تاكنون ثابت شده كه دين زردشت دين توحيد و اخلاق فاضله بوده و پرستش آتش و عقيده ثنويت از آن دين نيست، بلكه از بقاياي مذهب مجوسي مادي است كه بعدها با مباني مذهبي زردشتي آميخته شده است.

 در مورد دین کوروش همچنین بنگرید به – نوشته کاملی پیرامون دین و آیین کوروش بزرگ (دین کوروش بزرگ چه بود؟)

پانویس:

۱ –  تلفظ صحيح کلمه زردشت در پهلوی « زارسترو » بوده و يونانيان « زاراتهسترا » نوشته اند و حرف آخر آن مثل کلمات سانسکريت به همزه ختم می شود . يعنی هميشه منصوب است و اين نصب را در لاتين به صورت الف می نويسند .  حرف « تاء » کلمات پهلوی قديم نيز اغلب به  « دال »  تبديل شده مثل ی« يزتا » اوستايی که در پهلوی « يزدا » شده و سپس يزان گرديده.
همچنين کلمه « امرتات »  که اسم فرشته ای است و امروز نام يکی از برج هاست در پهلوی ساسانی به « امرداد » تبديل شده است.
کلمه « زاراتهسترا » هم به  « زارادهشترا » و سپس در اثر کثرت استعمال به « زردهشت » تبديل شده است.

 دقيقی گويد: می خون رنگ و کيش زردهشتی؟

همچنین در شاهنامه هم آمده است :
خجسته پئی نام او زردهشت                     که اهريمن بد کنش را بکشت

و تحريف همين کلمه در عربی به صورت زرتش و زرتشت ظبط گرديده است.(ابوالکلام)

۲ – آتر در لغت پهلوی به معنی آتش است، و همان است که بعدها آزر(=آذر) شده، و آترپاتگان به معنی « بستان النار » و « سرزمين آتش » است . با توجه به منابع گاز اين سرزمين و اينکه قسمت هايی از خاک آن دارای منابع نفت و روغن است و با نزديک شدن آتش شعله می افروزد، عجبی نيست اگر سرزمين به اين اسم شهرت يافته.(ابوالکلام)
۳ – اين کلمه در فرگرد اول ونديداد به صورت ايران ويچ آمده و در هرمزديشت نيز هست.(ابوالکلام) اما محققين بسياری ايران ويچ را در شرق ايران می دانند.(ب.پ)
۴ – در باب زمان زردشت رجوع شود به مقالات آقای پورداود در مجله مهر سال اول ( 1313 ) ص 663 و 737 و 819 .
۵ – رجوع کنيد به مقاله مترجم اين کتاب، تحت عنوان گنهکاران بی گناه، مجله يغما شماره دی ماه 1341

۶ – مقصود گئومات مغ (= موغوش = مجوس) است. قيام گئومات به عنوان برگرداندن حکومت و دين مادها بوده است و داريوش در کتيبه خود گويد .« من معابدی را که گئوماتای مغ خراب کرده بود برای مردم ساختم .  بايد دانست که دين مجوس غير از دين زردشتی بوده است.
لازم به تذکر اين است که دين مغان « مغ پرستی » قبل از دين زردشت در ايران رواج داشته و مغان غير از پيروات زردشت بوده اند، برخلاف نکته ؛ يعنی تصور عامه که مجوس را پيروان زردشت می دانسته اند.(ابوالکلام)

۷ – فره ورتيش در ماد ياغی شد و « خشتريت » نامی را از دودمان  « هوخشتر »  پادشاه ماد دانست، طغيان او يک سال طول کشيد و بالاخره داريوش خود به ماد
رفت و او را نزديک ری دستگير کرد و فره ورتيش را با زبان و دماغ و گوش بريده در همدان گرداندند و بعد به دار زدند.

۸ – چيترَتَخمَ خود را از خاندان ماد می دانست ولی دستگير شد و داريوش او را در اربیل اعدام کرد .
۹ – مقصود کتيبه نقش رستم است


يک خواهش دوستانه

اگر قصد رونوشت از اين نوشتار را داريد، بن‌مايه (www.kheradgan.ir) و نويسنده آن را ياد کنيد

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK



برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام armtin136
خردگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال «ایران در قفقاز و آسیای مرکزی و آناتولی» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال خردگان در تلگرام

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی
رفتن به بالا