دانشمندان ایران باستان

دانشمندان ایران باستان | نویسنده: اشکان دهقان | واپسین به روزرسانی: ۱۳ امرداد ۱۳۹۵* |


دانشمندان ایران باستان.

چندی از برجسته‌ترین دانشمندان و اندیشمندان ایران باستان.

دانشمندان ایران باستان

چندی است که برخی در اظهاراتی نادرست می‌گویند ایران  پیش از اسلام اصلا دانشمند نداشته است!!! این اظهارات عجیب است چرا که اگر به منابع پس از اسلام نگاه کنیم، دانشمندان ایران باستان، نماد خردورزی و دانشمندی بوده‌اند؛ از جمله بزرگمهر و برزویه که فراوان از آنها یاد شده است.

این در حالی است که در طول تاریخ ایران از جمله پس از تهاجم الکساندر مقدونی و  پس از تهاجم خلفای عربی، اسناد و مدارک فراوانی نابود شدند و شوربختانه با آنکه آثار فراوان هنری و علمی از ایران باستان به جا مانده، اما نام پدیدآورندگان و گروه‌هایی که در ساختن آنها نقش داشته‌اند به دست ما نرسیده است.

در واقع کارهای ارزنده دانشمندان ایرانی پس از اسلام در ادامه کارهای دانشمندان ایران باستان بوده است و همه دانشمندان ایرانی در همه زمان‌ها ارجمند هستند.

در اینجا نام چندی از برجسته‌ترین دانشمندان و اندیشمندان ایران باستان را می‌آوریم و امید است که خواننده گرامی خود برای دانش بیشتر گام بردارد.

.

هوشتانه

کیمیاگر (هوشتانه استاد مبتکر نظریه اتم یعنی دموکریت بوده است) – دوره هخامنشیان

نگاه کنید به:

Smith, Morton (Last Updated: July 20, 2002). “OSTANES”. Encyclopedia Iranica

آرتاخه (آرتاخایس)

آگاه به مهندسی سازه (از مدیران آبراهه آتوس) – دوره هخامنشیان

نگاه کنید به:

سامی، علی (۱۳۹۲). تمدن هخامنشی. جلد ١ و ۲. تهران: انتشارات سمت. ص ۱۸۶

آذرباد مهراسپندان

فرازمند (حکیم)، اندیشمند، ادیب (از تأثیرگذاترین اشخاص در ادبیات پس از اسلام) – دوره ساسانیان

نگاه کنید به:

سبزیان پور، وحید (پاییز ۱۳۸۴). «جستاری در کشف ریشه‌های ایرانی مفاهیم مشترک حکمی متنبی و فردوسی». فرهنگ. ش ۵۵. صص ۸۳-۱۰۶

.

همچنین نگاه کنید به:

آذرباد مهراسپندان

باربد

موسیقی دان بزرگ (از اشخاص تأثیر گذار در دانش موسیقی) – دوره ساسانیان

نگاه کنید به:

Tafazzoli, Ahmad (December 15, 1988). “BĀRBAD”. Encyclopedia Iranica

بروزیه پزشک

پزشک (پیشوای پزشکان)، اندیشمند، آشنا به زبان‌های گوناگون – دوره ساسانیان

نگاه کنید به:

سبزیان پور، وحید؛ حسن زاده، امیر اصلان (زمستان ۱۳۹۲). «مقدمه کلیله و دمنه و باب برزویه طبیب دریچه ای بر فرهنگ و تربیت در ایران باستان». پژوهشنامه ادبیات تعلیمی. ش ۲۰. صص ۱۰۷-۱۰۸

.

همچنین نگاه کنید به:

برزویه پزشک

بزرگمهر بختگان

اندیشمند و وزیر خسرو انوشیروان (نماد خردمندی و کاردانی در دوره پس از اسلام) – دوره ساسانیان

نگاه کنید به:

Khaleghi Motlagh, Djala (December 15, 1989). “BOZORGMEHR-E BOḴTAGĀN”. Encyclopedia Iranica

همچنین می‌توان از این اشخاص نام برد که بسیار تأثیر گذار بودند:

بوبارس/ ﺑﻮﺑﺮﺍﻧﺪﺍ (از مدیران آبراهه آتوس)

مانی (فیلسوف و هنرمندی که ادعای پیامبری کرد)

مهرنرسی (وزیر بهرام گور)

نکیسا (موسیقی دان).

.

در نوشتارهای اسطوره‌ای که جنبه تاریخی دارند:

ثرتیه (از نخستین پزشکان که در اوستا از او یاد شده است)

ویونگهان (پدر جمشید، نخستین کسی که آشنا به فشردن گیاه هوم شد)

جاماسپ (فیلسوف و وزیر گشتاسب)

ﺟﻬﻦ ﺑﺮﺯﯾﻦ (ﺳﺎﺯﻧﺪﻩ ﺗﺎﻗﺪﯾﺲ) و…

.

در پایان یاد می‌کنیم از یکی از بزرگترین فیلسوفان و اندیشمندان جهان یعنی زرتشت ایرانی که نقش بسیار مهمی در تحول بشر و هدایت بشر به سوی اخلاق ایفا کرده است.

زرتشت

زرتشت

* این نوشتار پیش از این در کانال رسمی پایگاه خِرَدگان منتشر شده بود.

بن‌مایه‌:

– دهقان، اشکان ( ۱۳ امرداد ۱۳۹۵). «دانشمندان ایران باستان». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: http://kheradgan.ir/?p=14015

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده یا رونوشت از نوشتارها بر اساس پیمان نامه کاربری امکان پذیر است، اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه آن را یاد کنید. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK



برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام armtin136
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام خردگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال «ایران در قفقاز و آسیای مرکزی و آناتولی» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

13 دیدگاه

  1. حقیقتا ممنون از مطلبتون
    به دور از تعصبات ابلهانه و موثق
    امری که برایم جالب است ناسیونالیست خواندن افرادیست که به گذشته کشورشان دیدگاه واقع گرایانه دارند
    اینکه بپذیریم کشورمان در گذشته سرزمینی متمدن بوده چه ارتباطی با تفکرات ملی گرایانه دارد؟
    این امر تنها پذیرفتن یک واقعیت تاریخیست
    ما هم پیش از اسلام هم پس از اسلام در بسیاری از علوم در سطح جهانی جایگاه مهمی داشته ایم
    چرا باید این موضوع رو مختص به قبل یا بعد از حمله اعراب بدانیم؟

  2. باسلام
    فرضا فرضا فرضا این ۶- ۷ نفر وجود خارجی داشته باشن؛ فرضا! چون هیچ سند معتبری در موردشون ارائه نشده؛ فلان کتاب و فلان نویسنده ایرانی و خارجی سند نیستن؛ راوی اند و بس؛ حالا فرضا هم این ۶-۷ نفر واقعی باشن؛ این با ده ها هزار دانشمند دوره پس از ورود اسلام قابل قباس که نیست ؛هیج …بیشتر شبیه شوخیه
    بپذیریم گذشته پیش از اسلام ما پر بوده از جنایت و قتل و غارت و بربریت.

    • اشکان دهقان

      با سلام.

      نخست اینکه در همین نوشته نام ۱۵ تن از دانشمندان ایران باستان آمده است که به همراه زرتشت که نام او در انتها آمده است، می شود ۱۶ تن؛ نه ۶ یا ۷ تن!! دوم اینکه اگر به مقالات و کتاب‌های معتبری که معرفی شد مراجعه کنید، می‌بینید که منابع دست اول هم آمده است. اگر حوصله و توان مطالعه ندارید چرا درج دیدگاه می کنید؟!

      موضوع بعدی اینکه لطفا درباره دانشمندان پس از اسلام اغراق نکنیم. درست است که دانشمندان پس از اسلام کارهای ارزنده زیادی انجام دادند اما آن دسته از دانشمندان که مانند اشخاصی که در ایران باستان نام برده شد، در سطح جهانی شهرت داشتند ده ها هزار تن نبودند. بسیاری از دانشمندان ایران پس از اسلام هم ادامه دهنده راه دانشمندان ایران باستان بودند. بگذریم از این موضوع که به همان دانشمندان بزرگ مانند «زکریای رازی» و «پورسینا» انگ هایی مانند ملحد و زندیق و… زدند. در واقع همان اندیشه‌ای که امروز دم از دانشمندان پس از اسلام می زند و ایران باستان را تحقیر می‌کند، همان دانشمندان پس از اسلام را در تنگنا قرار می‌داد!!!!

      با توجه به آثار بسیار فراوان علمی و فرهنگی از ایران باستان در میابیم که نام بسیاری از دانشمندان ایران باستان به دست ما نرسیده است آن هم به دلیل نابودی اسناد و مدارک ایران باستان توسط مقدونی‌ها و عرب‌ها بود که نام بسیاری از دانشمندان ایران باستان از جمله پزشک‌ها به دست ما نرسیده و فقط نام اشخاصی که در سطح جهانی شهرت داشتند به دست ما رسیده است.

      اما درباره اینکه چرا نام همه دانشمندان ایران باستان به دست ما نرسیده است و این دانشمندانی که نامشان به دست ما رسیده است، چه جایگاهی داشتند در مطلبی دیگر توضیح داده شده است:

      «یک بحث که اینجا مطرح می‌شود، بحث نام‌ها است و یک بحث دیگر، بحث آثاری است که به جا مانده است و قطعا آن آثار پدیدآورندگانی داشته‌اند که نام‌ها‌یشان به دست ما نرسیده است، با توجه به آثار باستانی که از جمله آثار معماری، آثار ستاره‌شناسی و… که از دوره هخامنشیان تا دوره ساسانیان باقی مانده است می‌توانیم بگوییم که دانشمندان فراوانی قطعا وجود داشته‌اند؛ نه صرفاً از نظر علومی مانند ریاضی و فیزیک و از این موارد، بلکه یک اندیشه‌ای پشت این معماری‌ها است، ما نباید از این اندیشه‌ای که پشت این آثار است غفلت کنیم. اما واقعیتی وجود دارد و آن هم این است که کشور ما تهاجم‌های بزرگی را به خود دیده است، از جمله تهاجم بزرگ الکساندر مقدونی و تهاجم خلفای نخستین عرب؛ باید توجه داشته باشیم که همان کتیبه‌هایی که در دوره هخامنشی به خط میخی است را دیگر پس از آن نمی‌بینیم و در دوره هلنیستی، پس از حمله اسکندر دیگر کتیبه‌ای به خط میخی پارسی باستان نمی‌بینیم؛ این خود نشان می‌دهد که تا چه میزان نابودی رخ داده است و تا چه میزان انزوای کاتبان و دانشمندانی که پیش از این وجود داشتند رخ داده است و ما کاملا تحولی را در خط می‌بینیم، حتی در زبان، تا جایی که تا مدت‌ها کتیبه‌‌ها را فقط به خط یونانی می‌بینیم. خیلی اندک کتیبه‌ها به خط‌های دیگر هستند، تا این که دوباره حکومت‌های ایرانی شکل می‌گیرند، البته بحث نابودی کتاب در خود حمله اعراب و خلفا جای بحث و گفت‌و‌گو دارد که می‌توانیم در یک بحث مفصل به صورت علمی و دقیق آن را مورد بررسی قرار دهیم؛ اختلاف‌نظر وجود دارد که عمر بن خطاب کتابی را آتش زده است یا خیر، نابودی رخ داده است یا خیر، من هم این‌جا به صورت قطعی نمی‌گویم چون احتیاج به بحث مفصل دارد، اما در هنگام سلطه اعراب بر ایران به ویژه در دوره اموی دیگر تردیدی نداریم که نابودی‌ها رخ داده است و به هر حال بخواهیم یا نخواهیم حکومت اموی یک حکومت نژاد‌پرست بود و غیر عرب‌ها را پست می‌دانست، بنابراین هم روایات خیلی مستمر و دقیقی داریم و هم شواهد نشان می‌دهد که نابودی‌های زیادی رخ داده است. از این بابت طبیعی است که نام بسیاری از دانشمندان و اندیشمندان از یاد برود؛ اما با همه این‌ها باید توجه داشته باشیم که این نام‌هایی که مانده است و به دست ما رسیده است مانند برزویه پزشک، بزرگمهر بختگان، آذرپاد مهرسپندان و حتی در موسیقی بویژه این‌که در دوران ساسانی موسیقی به سمت علمی شدن پیش رفت، باربد و نکیسا و… ظهور کردند. باید بدانیم که با وجود آن نابودی‌ها، آن‌قدر جایگاه آن‌ها رفیع بوده است که این امکان به وجود آمده که نام آن‌ها به دست ما برسد. اما توجه کنید اگر یک اتفاقی برای بشر بیفتد که کل دنیا را تحت تأثیر خودش قرار دهد و خیلی از داده‌ها و کتاب ها نابود شود، ممکن است هیچ‌کس نام «دورکیم» در ذهنش نماند با این که خیلی دانشمند بزرگی بوده است، اما مطمئن باشید همه نام اینشتین و نیتون در ذهنشان خواهد ماند، اشخاص برجسته‌ای مثل دانشمندان ایران باستان که حتی تا امروز نام آن‌ها مانده است، نشان می‌دهد آن‌قدر جایگاه رفیعی داشته‌اند که در سطح بین‌المللی شهرت داشته‌اند و نامشان به دست ما رسیده است».
      نگاه کنید به: http://kheradgan.ir/?p=16765

      البته من نمی دانم شما ایرانی هستید یا خیر، معمولا کسانی که چنین ادعاهایی را درباره ایران باستان می کنند یا ایرانی نیستند یا ریشه ایرانی ندارند اینکه از اصطلاح «گذشته پیش از اسلام ما» استفاده می کنید چای بحث دارد که آیا گذشته شما هم هست یا نه. در هر حال اگر ایرانی باشید احتمالا منظور شما از جنایت و قتل و غارت و بربریت، تهاجم مقدونی‌ها و عرب‌هاست که باعث نابودی آثار فراوان تمدن بزرگ ایرانی شد. وگرنه چنین ادعاهایی درباره ایران باستان بیشتر شبیه به شوخی است. البته جالب است که شما که دم از سند معتبر می زنید، صرفا ادعایی را بدون سند و مدرک بیان می کنید که کار همیشگی ایرانستیزان است.

  3. نرنجم زخصمان اگر برتپند کزین آتش پارسی برتبند سعدی شیرین سخن

  4. ممنون از اطلاعات خوبتون

  5. والله ، اینهایی که نام بردید بجز مانی نقاش .{ زردشت پیامبر که مربوط به قبل از مادهاست} و باربد و برزویه که هیچ چیزی به جز اسمشان نمانده . به هیج عنوان قابل مقایسه با سقراط – افلاطون ، گزنفون ، هرودوت و بطلمیوس و….
    نیست . فکر کنم هندونه بغلمان دادند . واقعیت را باید پذیرفت.

    • بله به راستی بزرگان ایرانی با امثال هرودوت قابل مقایسه نیستند و جایگاه بسیار رفیع تری از دروغ زنانی مانند هرودوت دارند.

      البته همین یونانیانی که نام بردید مانند افلاطون و گزنفون تحت تأثیر ایرانیان بودند به ویژه گزنفون که خودش به این موضوع اعتراف کرده است و فرمانروایی کوروش را نمونه بارز فرمانروایی درست دانسته است. به گمانم حتی یک اثر گرنفون را هم مطالعه نکردید.

      جدا از این آیا شما این همه نوشته بازمانده از امثال آذربادمهراسپندان و آثار باستانی ارزشمند که نشان دهنده دانش و آگاهی است را نادیده می گیرید!! اینکه شما می گویید به جز مانی و زردشت و باربد و برزویه از بقیه جز نام چیزی نمانده نشان دهنده مطالعات اندک شماست. چرا که نوشته های فراوانی از آذربادمهراسپندان و همچنین روایات فراوانی از بزرگمهر بختگان باقی مانده است.

      به قول دکتر دینانی فلسفه از ایران باستان آغاز شده است و یونانیان هم تحت تأثیر ایرانیان بودند. شواهد گوناگون دراین زمینه وجود دارد که میتوانید به سخنان و نوشته های دکتر دینانی مراجعه کنید. تأثیری که اندیشمندان یونانی از زردشت گرفته اند بر کسی پوشیده نیست.

      اما متأسفانه الکساندر حمله کرد و سپس بازماندگانش آثار زیادی را نابود کرد. بله از برخی مانند هوشتانه نام مانده است و البته افسانه سازی های غربی ها. دلیل آن هم تهاجم خونین یونانیان بوده است. اما خودشان اعتراف کرده اند که دانشمندان و اندیشمندان یونانی از هوشتانه آموخته اند.

      به راستی خود زنی ناآگاهانه ما جالب است. به قول دکتر دینانی حدیث جعل می کنیم که بگیم پیش از اسلام خبری نبوده!!! نه خیر آقا پیش از اسلام خیلی خبر بوده. تا دیروز افراطی ها می گفتند ایران باستان اصلا دانشمند نداشته!!! وقتی به آنها گفتیم بروزیه و بزرگمهر و آذربادمهراسپندان پس چی؟ حرفی نداشتند و گفتند هندوانه زیر بغلمان نگذارید!!! به راستی ما باید این حرف های غیر علمی را که متناسب بازار میوه و تره بار است را بپذیریم؟!!!

      بیایید از تعصبات نژاد پرستانه غربی دست برداریم. تحت تأثیر بازماندگان چپ گراهای وابسته به شوروی قرار نگیریم و تاریخ را آنطور که بوده بخوانید. دست از خود زنی برداریم و بپذیریم که ایران باستان نقش زیادی در پیشرفت تمدن بشر داشته است

    • جناب واقعیت اینه اسناد و کتب هاو مکانهای نظیر “دانشگاه گندی شاپور اعراب مسلمان اتش زدن…. ایا شریعتی بیسواد “مدرک تقلبی حاجیو لوژی” و رائفی پور ها و پور پییرار ها و ……. تک تک ایرانستیزان معنی “دانشگاه” میفهمن؟؟؟ تو دانشگاه گندی شاپور فکر میکنی چی کار میکردن؟!!! که اتش زدن و اسناد نابود کردن؟ هویج پرورش میدادن اونجا؟ میدانی عمر شخصا دستور داد هزاران کتاب از تمدن سرزمینت نابود بشه؟ بعدش این مزخرفترین حرف که بگیم اگه عرب حمله نمیکرد به ایران ایرانی بدنبال علم نمیرفت!!!! ابن سینا با قران خواندن پزشک شده بود؟ خیام با قران خوندن بنظرت فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و شاعر و ….شد؟ ابوریحان با اسلام و نماز خواندن دانشمند و ریاضی‌دان، ستاره‌شناس، تقویم‌شناس و….. شد؟؟؟ این چه مزخرفی میگن؟ اگه عمر لطف نمیکرد! به ایران حمله نمیکرد! تجاوز و… ما خنگ بودیم؟ دنبال دانش نمیرفتیم؟ ای شرم بر رائفی پورها و شریعتی ها و پور پییرارها و دروغگوها …” هر انکس منطق داره میفهمه چه خبره” هر کی هم نه! به درک که نمیفهمه

      • چه ربطی به رائفی داره؟؟؟ طرف چپ میره راست میاد داره از تمدن ایران دفاع میکنه،
        درد ما واقعاً تعصب سنگین و جاهلانه ـست، یه عده احمق به رائفی تهمت میزنن که داره پان فارس راه میندازه
        یه عده دیگه از اونها بدتر میان میگن نه رائفی ضد ایرانیه!!!

        میشه بفرمایید بلآخره کدوم شما راست میگین؟؟؟ بزار من بگم هر دو دروغ میگید فقط بخواطر تعصب هرکسی
        دوست داره به نفع جریان مورد علاقه خودش حرف بزنه برای همین دو نوع حرف از یه آدم در میارین

        شکی در این نیست که قبل از اسلام علم، حکمت، ستاره شناسی و … در ایران بزرگان بسیاری داشته
        اما نه تنها در تاریخ ایران بلکه هیچ جای تاریخ دنیا در چنین زمان محدود تاریخیی، یک ملت این همه بزرگان، دانشمندان، شاعران و حکیمان و ستاره شناسان و …. رو یک جا نداشتن و ندارن

        اعراب اسلام بهشون رسید اما درک قوی از اسلام دست ایرانی ها بود، برای همین دو فقه بزرگ جهان اسلام یعنی اهل سنت و شیعه هر دو ویژه مطعلق به ایرانی هاست، در فقه اهل سنت ایراداتی وجود داشت که ایرانی ور وا میداره که دنبال فقه کاملتری برن، که میشه شیعه، یکی از مهمترین ایراداتی که ایرانی ها در فقهه سنت می دیدن این بود که اینم مثل پادشاهی بود و هر کس و ناکسی می تونست پادشاه مسلمانان بشه

        این چیزی بود که با عقلی که قرآن از انسان خواسته بود جور در نمیومد و در تاریخ ایرانی ها اینو بهتر از هر کسی
        درک می کردن

        حمله اعراب ما رو به علم های بالا دست نرسوند،
        بلکه فهم ما از اسلام بود که با عث تربیت نسلی اینچنین پر بار می شد، تریبت جامعه وقتی درست باشه،
        بیرون اومدن ده ها ابو علی سینا از اون اصلاً جای تعجب نداره

        این چیزی بود که قبل تر به واسطه افرادی مانند: زرتشت و کوروش بزرگ اونو فهمیده بودیم و فرهنگ ایرانی
        وجود داشت، این فرهنگ باعث درک ما از اسلام شد درکی که بسیاری از طرافیان اسلام که بیشترین اونها رو
        اعراب تشکیل میدادند اونو متوجه نشدن

        چیزی که امروز به نام تشیعه شناخته میشه چکیده و شیره ی تمام تمدن ایران و اسلامه
        و اگه فرصت پیدا کنه، دانشمندانش رو از راه نزنن، تحدید نکنن، نخرن، و بسیاری موارد کار رو به ترور و کشتار
        دانشمندان ایرانی نکشونن، اینکه دوباره بتونیم اون تمدن رو راه بندازیم کاملاً ممکن و شدنیه

        اما جامعه ای که حتی لباس هاشون رنگ و لعاب تمدن ایران رو نداره، (اسلام رو بزار کنار) یعنی در قدم
        اول تمدنی خودش کشت خورده و اون تربیت جامعه است، هر وقت توی این موفق بودیم بزرگترین دانشمندان
        دنیا چپ و راست از همین جا بیرون میان

        همونطور که پیامبر فرمود : دانش اگردر ثریا هم باشد مردمانی از سرزمین پارس به آن دست پیدا می کنند.

    • بخواب بابا حال نداری بی‌سواد. صد در صد از همان‌ها هستی که در شبکه‌های اجتماعی ادعا میکتی یک دانشمند قبل از اسلام در ایران نام ببرید.

  6. ببخشید میشه حمله اعراب به ایران و مهمتر از همه کتاب سوزی را شرح دهید اخه ایران ستیزان رو این قسمت خیلی حساس هستند

  7. من قبول دارم که ایران در باستان علم فراوان داشته و با عقلم جور در نمیاد که بدون علم همچین قلمروی عظیمی داشته باشند ولی چرا کتابی ازشون پیدا نمیشه ایا بخاطر ضعف در تحقیقاتمان است

    • البته چندین کتاب مربوط به ایران باستان باقی مانده است. از جمله می توان به مدیگان هزاردادستان (ماتیکان هزاردادستان) و… اشاره کرد که بسیار با اهمیت هستند. البته آوردن فهرست چنین کتاب هایی در این مجال نمی گنجد. کتیبه ها هم که جای خودشان را دارند.

      البته نکته بسیار خوبی اشاره کردید که ضعف تحقیقات نوین را هم نباید نادیده گرفت. به ویژه کارهای بزرگ باستان شناسی و یافتن اسناد در کشورهایی مثل ایران، عراق، افغانستان و… که در حوزه فرهنگ و تمدن ایرانی قرار داشتند. در ایران کنونی کم لطفی هایی می شود و کشورهایی مانند عراق و افغانستان هم که سالهاست درگیر جنگ های داخلی هستند!

      اما از طرفی مشخص است که بسیاری از کتاب ها هم در طول تاریخ نابود شدند. نام بسیاری از کتاب های عهد ساسانی در کتاب‌ها مانده است که نشانی از آنها باقی نیست. در واقع تهاجم های بزرگ و بعد از آن سلطه بیگانگان باعث منزوی شدن نخبگان و به مرور نابودی کتاب ها می شده است. معمولا نخبگان و افراد خاصی مسئول نگهداری از کتاب ها بودند و هنگامی که این نخبگان منزوی شوند، طبیعی است که کتاب ها هم از بین می روند.

      نکته آنجاست که همه کتاب ها در تهاجم یک شخص نابود نمی شدند بلکه سلطه چند قرنی بیگانگان بسیار تأثیر گذار بوده است. به ویژه آنکه آنها رویکرد خوبی به ایرانیان نداشتند.

      برای مثال پس از حمله الکساندر و عصر هلن گرایی، کاملا مشخص است که رویکرد خوبی به هخامنشیان و ایرانیان نداشتند و طبیعی است که با کتاب های به جا مانده از گذشته هم رفتار مناسبی نداشتند.

      همینطور پس از حمله عرب به ایران و در دوران امویان که بیشترین قیام ها توسط ایرانیان شکل می گرفت، طبیعی است که چندان رویکرد مناسبی به کتاب ها هم نداشتند.

      گفتار ابوریجان بیرونی در این باره بسیار قابل تأمل است:

      در دوران امویان و پس از آنکه خوارزم برای بار دوم توسط عرب‌ها فتح شد، بنا به شواهد منابع تاریخی نابودی بزرگی رخ داد به طوری که دانستن از گذشته خوارزم دشوار شد. ابوریحان بیرونی در این باره نوشته است:

      قتبه بن مسلم [سردار عرب] هر کس را که خط خوارزمی می‌دانست از دم شمشیر گذرانید و آنانکه از اخبار خوارزمیان آگاه بودند و این اخبار و اطلاعات را میان خود تدریس می کردند را نیز به دسته پیشین ملحق ساخت بدین سبب اخبار خوارزم طوری پوشیده ماند که پس از اسلام نمی شود آنها را دانست… (بیرونی، ١۳۸۹، آثارالباقیه. ترجمه اکبر داناسرشت. تهران: امیرکبیر. ص ۵۷).

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی
رفتن به بالا