Escort pornmaxi.com pornblu.com

sakarya escort Sakarya Escort Sakarya Escort Sakarya Escort Sakarya Escort Bayan Kayseri Escort Webmaster Forum
ankara escort bayan ankara escort bayan ankara escort
escort ankara escort çankaya escort kızılay escort antalya escort escort bayan
şirinevler escort avcılar escort beylikdüzü escort türbanlı escort kapalı escort türbanlı escort avrupa yakası escort
خانه » تاریخ معاصر » تقابل ایل سنجابی با سیاست های انگلیس در غرب ایران

تقابل ایل سنجابی با سیاست های انگلیس در غرب ایران

ایل سنجابی از ایلات کرد غرب ایران هستند که در جریان جنگ جهانی اول، به حمایت از دولت موقت ملی نظام‌السلطنه و ملی‌گرایان همراه وی برخاستند و ضمن اعلامِ مخالفت با حضور و فعالیت سپاهیان دولت‌های انگلیس و روس، با نیروهای آلمانی و عثمانی همراه شدند. بعد از غلبه سپاهیان روس و انگلیس بر منطقة غرب، این ایل پناهگاه عناصر ملی دولت موقت شدند و به مخالفت با حضور و برنامه­ های نیروهای بریتانیا در غرب ایران ادامه دادند. این مقاله درصدد بررسی چگونگی تقابل سران ایل سنجابی با اقدامات و برنامه­ های دولت بریتانیا در غرب ایران در جریان جنگ جهانی اول است. این مطالعه نشان می­دهد انگلیسی‌ها بعد از غلبه بر غرب ایران،قصد داشتند پلیس غرب را از طریق جذب ایلات منطقه تشکیل دهند و ایل سنجابی نیز با توجه به قدرت نظامی قابل­ توجه و حمایت از عناصر ملی، بیش از دیگر ایلات مورد توجه آنها قرارگرفت. سران ایل سنجابی ضمن ادامه همکاری با اعضای کمیته دفاع ملی، مخالفت خود را با برنامه­ ها و اقدامات نیروهای انگلیسی در غرب اعلام کردند.

نویسنده: سامان بختیار | واپسین به روزرسانی: ۲۲ اَمرداد ۱۳۹۹


تقابل ایل سنجابی با سیاست های انگلیس در غرب ایران در جنگ جهانی اول

تقابل ایل سنجابی با سیاست های انگلیس در غرب ایران در جنگ جهانی اول

مقدماتی برای تشکیل پلیس غرب

با عقب نشینی نیروهای روسی، از اکتبر ۱۹۱۷م/ محرم ۱۳۳۶هق حفاظت از همه نواحی غرب ایران در مقابل نفوذ نیروهای عثمانی و آلمان به دست نیروهای انگلیسی افتاد. با توجه به نیروی نظامی ایلات منطقه و همکاری آنها با عثمانی‌ها و آلمانی‌ها از یک سو و همچنین تعداد اندک نیروهای انگلیسی برای کنترل منطقه از سوی دیگر، جذب همکاری و همراهی این ایلات برای محافظت درست و دقیق از منافع بریتانیا در منطقه ضرورت داشت؛ بنابراین، از این زمان به بعد، سیاست بریتانیا در غرب ایران تغییر کرد و به تشکیل «پلیس غرب» متمایل شد (نظری و رحمتی،‌۱۳۹۴: ص ۳۰).

انگلیس‌ها در حوالی ارومیه یک قوه نظامی مرکب از افراد ارمنی و جلو که غالباً از خاک عثمانی هجرت کرده‌اند تهیه می‌نمایند. این قوه در زیر بیرق انگلیسی و فرماندهی صاحب منصبان فرانسوی و با اسلحه روسی کار کرده و با پول انگلیسی اداره می‌شود. و مقصود انگلیس‌ها از تشکیل این قوه فقط در دست داشتن نقاطی است که از قشون روسی تخلیه می‌شود، چنانکه سرتیپ باراتف فرمانده قشون روس در ایران که با رشوه انگلیس‌ها از دولت خود روگردان شده است اخيرا اظهار داشته که او فقط جاهائی را از ایران تخلیه می‌کند که قشون انگلیس قدم بگذارد. قوه سابق الذكر اخیرا با ایرانی‌ها طرف شده و در حوالی سلماس و خوی و اورمیه جمع کثیری را بقتل رسانده است.

و نیز انگلیس‌ها به كرمانشاه و همدان و از آن طرف به خراسان و سیستان و تربت حیدری قشون فرستاده و تمام اعتراضات دولت را در این باب پشت گوش انداخته و ابدأ طرف اعتنا قرار نمی‌دهند و علاوه بر آن به دولت ایران اطلاع داده‌اند که بسار نقاط هم قشون فرستاده و به تصرف خواهند در آورد.

در کرمانشاه قونسول انگلیس اتصالا ميان ايلات اطراف رفته با رؤسای عشایر در مراوده است و می‌خواهد به هر دسیسه هست آن‌ها را با خیالات خود خصوصا در مسئله تشکیل یک قوه نظامی دیگری بنام پلیس غرب – همراه نماید و کارکنان انگلیسی نیز راجع باين مسئله سخت درکار تحریص و ترغیب هستند (روزنامه‌کاوه؛ ۱۳۳۴،ش ۲۸، ص ۶).

.

تحریک ایلات مجاور بر علیه ایل سنجابی

ناکامی انگلیسی­ ها در جلب موافقت سران سنجابی برای تشکیل پلیس غرب، به تغییر سیاست انگلیس در قبال این ایل منجر شد؛ بنابراین، به منظور آنکه این ایل و دیگر ایلات پایگاه نفوذ عثمانی و آلمان نشوند، برای ایجاد تفرقه و تشتّت در میان ایلات غرب اقدام کرد تا از مقابله با انگلیس و یاری به رقبای آن باز بمانند (نظری و رحمتی، ۱۳۹۴:‌ ص ۳۲). به همین منظور ایجاد دسته‌بندی‌های جدید در بین ایلات غرب کشور و ایجاد اختلاف و دوگانگی بین آنها و به منظور تنبیه و تضعیف سنجابی‌ها اقدام به تقویت سلیمان خان امیر اعظم رئیس بخشی از ایل کلهر نمودند.

سنجابی ها نیز به جهت ایجاد دو دستگی و تضعیف سلیمان خان امیر اعظم که از پشتیبانی انگلیسی‌ها بر خوردار بود از عباس خان امیر معظم برادر زاده سلیمان خان حمایت کردند. بعد از عقب نشینی روس ها از مناطق مرزی قصرشیرین و خانقين، عثمانی ها که خیالشان از بابت روس‌ها راحت شده بود، در صدد حمله به قوای انگلیس که بغداد را تصرف کرده بودند بر آمدند و در این راستا مجددا باب مکاتبه و مراوده را با سران سنجابی گشودند اما سنجابی ها با درک اوضاع منطقه و قدرت روز افزون انگلیسی ها به آن ها جواب رد دادند.

در جریان صلح بندار انگلیسی‌ها با توجه به جایگاه ایل سنجابی در بین ایلات غرب کشور از طریق «دوری» رئیس بانک شاهنشاهی کرمانشاه که در مجمع صلح شرکت کرده بود و دارای سابقه روابط دوستانه با سردار مقتدر بود با او ملاقات و پیام دولت انگلیس را به او اعلام و از او میخواهند که رابطه اش را با دولت آلمان قطع و رویه اش را در قبال دولت انگلیس تغییر دهد (نظری، ۱۳۹۲:‌ ص ۱۸۸).

سردار مقتدر سنجابی در خاطراتش این موضوع چنین می‌نویسد:

در برابر غافلگیری این مطالب(ریاست پلیس غرب) مدتی مبهوت ماندم و نمی دانستم چه جوابی بدهم. هرگاه پیشنهادهای کاپیتان دوری را قبول می کردم، خیانت آشکار به وطن بود و اگر رد می کردم خصومت انگلیسی ها را به خود و خانواده خویش برمی انگیختم. خدا گواه است در تمام عمر جز وطن پرستی و شرافت، برای منفعت و مقام اهمیت قائل نبوده ام (سنجابی، ۱۳۸۰: ص ۴۳۰).

انگلیسی‌ها به او قول می‌دهند در صورت اجرای این امر و مشارکت سنجابی ها در تشکیلات پلیس غرب، آنها وسیله ترقیش را فراهم خواهند ساخت. اما سردار مقتدر با رد رابطه‌اش با آلمان‌ها از نماینده دولت انگلستان خواست که آنها نیز مانند آلمان‌ها پول و امکاناتشان را برای بکارگیری قوای ایلی هدر ندهند و عدم همکاری سنجابی‌ها با دولت انگلستان را حمل بر خصومت تلقی ننمایند.

اما نمایندگان دولت انگلیس به سردار مقتدر یاد آوری می‌کند:

سیاسیون آنها (انگلیس ها) نسبت به شما سوءظن دارند، بهتر است به هر ترتیب شده رفع سوظن از خود بکنید» . سران سنجابی متوجه شدند که انگليس ها بعد از پیروزی بر دولت عثمانی در بین النهرین و تصرف غرب ایران در صدد نابودی آن ها هستند و دیر یا زود این امر به وقوع خواهد پیوست (نظری ۱۳۹۲: صص ۱۸۹-۱۹۰).

به گفته سردار مقتدر سنجابی:

کلنل کینون انگلیسی مایل بود از ما (ایل سنجابی) به نفع سیاست‌های استعماری دولت خود استفاده کند؛ چون جواب یأس شنید، درصدد برآمد که سلیمان خان امیراعظم را در عشایر غرب شاخص سازد و بین ما [سنجابی­ها] و رؤسای طوایف گوران تفرقه بیندازد (سنجابی، ۱۳۸۰: ص ۴۳۸).

تلاش برای قطع ارتباط ایل سنجابی با عناصر ملی در تهران

انگلیسی­ها با علم به اینکه اختلاف ایلات مجاور با ایل سنجابی در کوتاه­مدت نمی­تواند سنجابی­ها را از مخالفت با نفوذ انگلیس در غرب ایران بازدارد، به راهکار دیگری متوسل شدند؛ به همین منظور تلاش کردند ارتباط ایل سنجابی را با عناصر ملی قطع کنند. در این مرحله، انگلیسی­ها برای بازخوانی فرماندهان روسیۀ تزاری تلاش کردند و همچنین با ایلات لر و در رأس آنها، با والی پشتکوه که در منطقۀ تحت حاکمیتش نفت پیدا شده بود، قرارداد همکاری و اتحاد منعقد کردند و سپاهی را از راه پشتکوه به کرمانشاه فرستادند. به گفتة سردار مقتدر، وقتی «قریب به چهارصد سوار انگلیسی با چند صاحب منصب از راه پشتکوه به کرمانشاه رسیدند، کلنل کنیون، قونسول انگلیسی، جمعی از قوای روسی را نیز با خود همراه و متحد ساخته بود؛ از آن جمله ژنرال باراتف و بالکونیک پیچراخوف در واقع جیره­خوار آنها شده بودند» با رسیدن سپاه انگلیسی به کرمانشاه و غلبه بر این شهر و با جذب فرماندهان روسی، چون ژنرال باراتوف و پیچراخوف که به مخالفت با انقلاب کمونیستی برخاسته بودند، موضعِ نیروهای انگلیسی در غرب ایران تقویت شد و به آنها فرصت داد تا ایل سنجابی را از دو سو در محاصره بگیرند.

با وجود این، هنوز سران ایل سنجابی حاضر نبودند با انگلیس همراهی کنند. از آنجا که این مقاومت و تسلیم­ناپذیری ایل سنجابی، مرهونِ حضور، تحریک و راهنمایی‌هایِ اعضای کمیتۀ دفاع ملی بود، انگلیسی‌ها تصمیم گرفتند تا ارتباط سران ایل سنجابی را با این اعضا قطع کنند؛ بنابراین، نخست با در اختیار گرفتن تشکیلات پست و تلگرافِ منطقة غرب، از مبادلة تلگراف بین سران ایل سنجابی و عناصر ملی در تهران جلوگیری کردند ایل سنجابی، بعد از این قضیه هم تسلیم نشد (نظری و رحمتی، ۱۳۹۴: صص ۳۳-۳۴).

.

دستگیری شاهزاده سلیمان میرزا در خاک سنجابی

بنابراین، کارگزاران انگلیسی که این نوع موضع­ گیری را نتیه حضور عناصر مهاجر، همچون شاهزاده سلیمان­ میرزا در میان سنجابی‌ها می‌­دانستند و برای اخراج آنها دست به کار شدند، به ویژه که سلیمان­ میرزا در انتخابات مجلس چهارم در ۱۳۳۶(ه‌ق) به عنوان نماینده انتخاب شده بود و حضور او در مجلس می‌توانست از منافع میزبانانِ وی، یعنی سنجابی‌ها حفاظت کند؛ بنابراین، انگلیسی­‌ها از سران سنجابی خواستند تا مهاجران و در صدر همه، سلیمان­ میرزا را که به علت همدلی­اش با آلمان‌‌ها، هم با نظام­ السلطنه و هم با عثمانی‌ها درافتاده و ناچار از موصل به میان سنجابی­‌ها بازگشته بود، به انگلستان تحویل دهند، اما در سنّت و رسوم ایلیاتی تحویل پناهنده، ناپسند به حساب می‌آمد؛ بنابراین مذاکرات با سنجابی­‌ها برای اخراج یا تحویل سلیمان میرزا بی­ نتیجه ماند و انگلیسی‌ها برای رسیدن به هدف خود، یعنی قطع ارتباط سنجابی‌ها با عناصر ملی و همچنین لطمه زدن به حیثیت ایلیاتی سنجابی‌ها، مجبور شدند در عملیاتی غافلگیرانه در محرم ۱۳۳۶(ه.ق) سلیمان­ میرزا را دستگیر و به هندوستان تبعید کنند (نظری و رحمتی، ۱۳۹۴: ‌صص۳۳-۳۴).

این عمل انگلیسی ها موجب خشم ملت ایران و ملی گرایان آن زمان شد و در انگلستان نیز مورد انتقاد جراید آنجا قرار گرفت:

يكي از تجاوزات بزرگ انگلیس بر بیطرفي وهم توهین بر حیثیت ایران گرفتاری شاهزاده سليمان ميرزا وکیل طهران در مجلس ملی و از پیشوایان آزادی طلبان و وطن پرستان ایران است که بنا بر خبر أخير بدست قشون انگیس در خاک ایران گرفتار وبه خانقين فرستاده شده است (روزنامه‌کاوه؛ ۱۳۳۴، ش ۲۶، ص ۲).

سردار ناصر سنجابی طی تلگرافی دستگیری سلیمان­ میرزا را به تهران گزارش داده و اسارت اورا نیز توهین به حیثیت تمام ملت ایران و نیز این بدبختی را لکه ننگی برای خود (ایل سنجابی) می‌داند (کحال‌زاده، ۱۳۷۰: صص۳۱۱-۳۱۲).

با رسیدن خبر دستگیری سلیمان­ میرزا به تهران، افکار عمومی به شدت برضد انگلیسی‌ها بر انگیخته شد و عموم جراید تهران با احساسات وطن­پرستانه خبر دستگیری سلیمان­میرزا را درج کردند. حزب ملّیّون در اجتماعات خود به شدت علیه اقدامات انگلیسی‌ها موضع­ گیری کردند این واکنش­ ها بیش از هر چیز دیگر،روابط مستحکم بین ایل سنجابی وعناصرملی را درتهران نشان داد (نظری و رحمتی، ۱۳۹۴:‌ ص ۳۴).

.

نتیجه:

مخالفت های ایل سنجابی با سیاست های انگلیسی ها باعث تیرگی روابط بین آن ها شد و بعد از آن انگلیسی ها تصمیم به یک حمله تلافی‌جویانه گرفتند که در نهایت به فاجعه دشت حر ختم شد و خسارات مالی و جانی سنگینی به ایل سنجابی وارد آورد.

کتاب‌نامه:

– تقی زاده، حسن (۱۳۳۴) نشریه کاوه،غره جمادی الاخره۱۳۳۶(ه.ق)، شماره۲۶، واحد اطلاعات شرقی وزارت امورخارجه آلمان.

– تقی زاده، حسن (۱۳۳۴) نشریه کاوه، ۳رجب ۱۳۳۶، شماره۲۷، واحد اطلاعات شرقی وزارت امورخارجه آلمان.

– تقی زاده، حسن (۱۳۳۴) نشریه کاوه، ۴شعبان۱۳۳۶، شماره۲۸، واحد اطلاعات شرقی وزارت امورخارجه آلمان.

– نظری، پیرحسین؛ رحمتی، محسن (۱۳۹۴) مقاله ایل سنجابی و سیاست‌های انگلیس در غرب ایران در جنگ جهانی اول، پژوهش های علوم تاریخی.

– سنجابی، علی اکبرخان (۱۳۸۰). ایل سنجابی‌و مجاهدات ملی ایران، به کوشش: دکتر کریم سنجابی، انتشارات شیرازه.

– کحال‌زاده، ابوالقاسم (۱۳۷۰) دیده ها و شنیده ها (خاطرات ابوالقاسم خان کحال‌زاده). انتشارات‌البرز.

– نظری، پیرحسین (۱۳۹۲). ایل سنجابی و نقش آن در تحولات غرب کشور طی سال‌های ۱۳۴۵-۱۲۹۳(ه.ق). دانشگاه ادبیات و علوم انسانی..

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده يا رونوشت از نوشتارها بر اساس پيمان نامه کاربري امکان پذير است، اگر قصد رونوشت از اين نوشتار را داريد، بن‌مايه آن را ياد کنيد. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

رفتن به بالا
Taşova escort Gerze escort Pazar escort Kangal escort Sarıkaya escort Side escort İncekum escort Hayrabolu escort Tavşanlı escort Ereğli escort Batıköy escort Suluova escort Durağan escort Niksar escort Gürün escort Çekerek escort Kızılağaç escort Çikcilli escort Ergene escort Simav escort Emirdağ escort Çağlayançerit escort Çanakkale mutlu son Çekmeköy mutlu son Çorlu mutlu son Devrek mutlu son Çerkes mutlu son Çankırı mutlu son Çeşme mutlu son Develi mutlu son Dinar mutlu son Cide mutlu son Muş mutlu son Fatsa mutlu son Bingöl mutlu son Fethiye mutlu son Nazilli mutlu son Gaziantep mutlu son