supertotobet betist
şirinevler escort avcılar escort beylikdüzü escort türbanlı escort kapalı escort türbanlı escort avrupa yakası escort
isveçbahis güvenilir mi isveçbahis şikayet isveçbahis lisans isveçbahis güncel giriş adresi isveçbahis hakkında isveçbahis mobil isveçbahis ödeme yapıyor mu isveçbahis isveçbahis adres isveçbahis giriş
1xbet betpas mariobet
izmir escort
خانه » تاریخ جهان » بحران موشکی کوبا

بحران موشکی کوبا

| نویسنده: اسماء معصومی نژاد* | واپسین به روزرسانی: ۳۰ تیر ۱۳۹۶ |


بحران موشکی کوبا.

بحران موشکی کوبا

در اوت ۱۹۶۲، اتحاد جماهیر شوروی در کوبا اقدام به ساختن سکوهای پرتاب موشک‌های میان برد کرد. بعد از شکست عملیات آمریکایی خلیج خوکها، شوروی موشکهایی را به بهانه ی محافظت از کوبا در برابر حمله ایالات متحده آمریکا در کوبا مستقر کرد.از نظر شوروی این کار به همان اندازه توجیه پذیر بود که قرار گرفتن کلاهک‌های هسته‌ای توسط آمریکا در بریتانیا، ایتالیا، یونان و مهم‌تر از همه ترکیه.در ماه اکتبر همان سال هواپیماهای U2 آمریکا از سکوهای پرتاب موشک‌های در حال ساخت عکس گرفتند. این سکوها قادر به پرتاب کردن موشکهایی با برد ۱۶۰۰ کلومتر بودند. جان کندی رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا به محض آگاهی از حضور موشک‌های روسی، در پیام خود در شب ۲۲ اکتبر ۱۹۶۲ آماده باش نیروهای آمریکایی را اعلام و حرکت کلیه کشتی‌های شوروی به مقصد کوبا را ممنوع اعلام کرد. وی همچنین از نیکیتا خروشچف رهبر اتحاد شوروی خواست موشک‌ها را تحت نظارت سازمان ملل از کوبا خارج کند.با پذیرش درخواست کندی از سوی کرملین در ۲۸ اکتبر بحران موشکی کوبا که جهان را تا آستانه ی جنگ اتمی پیش برد، پایان یافت و در مقابل ، ایالات متحده نیز موشک های اتمی خود را از ترکیه خارج کرد.در این پژوهش تلاش بر آن بوده است که با روش توصیفی تحلیلی به بررسی بحران کوبا پرداخته شود.

نویسنده: اسماء معصومی نژاد (دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه باهنر کرمان)

.

مقدمه

گاهی دولت ها از طریق اعمال قوه ی قهریه اراده خود را بر دولت های دیگر تحمیل می کنند که به آن جنگ گرم می گویند اما در پاره ای از مواقع اعمال چنین فرایندی  میسر نیست .لذا دست اندرکاران مسائل سیاسی و حاکمان کشورها صلح خصمانه (جنگ سرد) را مطرح می کنند.که در نتیجه آن دو طرف طی مسابقات تسلیحاتی شدید و ایجاد دسته بندی علیه یکدیگر سعی می کنند حرف خود را به کرسی بنشانند.با پایان جنگ جهانی دوم یعنی از اواسط دهه پنجاه میلادی ایالات­متحده و شوروی درگیر یک رقابت تسلیحاتی تمام­ عیار شدند که متشکل از سلاح­های هسته­ای بسیار قوی بود که در ابتدا توسط بمب­افکن­ها حمل می­شدند. نگرانی دوباره از آسیب‌پذیری این سلاح­ها نسبت به دفاع هوایی، منجر به برنامه­هایی فشرده جهت توسعه موشک­های بالستیک شد. در قرن 20 رقابت تسلیحاتی به گونه‌ایی فزاینده میان دو کشور شوروی و آمریکا وجود داشت و هر دو برای افزایش قدرت هسته­ایی خود و کنترل رقیب تلاش وافری داشتند˛ با روی کار آمدن فیدل کاسترو طی انقلابی در کوبا و  تشدید فعالیت های رقابتی دو ابر قدرت درکشورهای جهان سوم دامن کوبا در آمریکای لاتین را هم گرفت  و موجب برخورد این دو ابر قدرت بر سر کوبا در سال 1962 شد.در آغاز موشک­های بالستیک با برد متوسط در اروپا مستقر شدند. شوروی نیز برای استقرار این موشک­ها در کوبا تلاش کرد که منجر به بحران سال 1962م گشت. بی شک بحران موشکی کوبا یکی از مهمترین و خطرناکترین وقایع دوران جنگ سرد بود ، این واقعه که به نام “بحران اکتبر” نیز شناخته میشود با برملا شدن استقرار موشکهای اتمی شوروی در کوبا آغاز شد و به مدت دو هفته تمام جهان را در یک قدمی جنگ اتمی قرار داد.اما هدف اصلی شوروی از دخالت در امور کوبا چه بوده است ؟ واکنش آمریکا به استقرار موشک های هسته ای در کوبا چه بود ؟بحران موشکی کوبا در پایان خود په نتایجی در پی داشت؟

.

بحران موشکی کوبا

 با پایان جنگ جهانی دو ابر قدرت جهان یعنی شوروی و آمریکا برای افزایش قدرت خود وتخریب موقعیت یکدیگر شروع به فعالیت در کشورهای جهان سوم کردند یکی از این کشورهای جهان سوم  که دو ابر قدرت در آن درگیر شدند کوبا بود که به تازگی فیدل کاسترو با انقلابی در آن قدرت را به دست گرفته بود  ماجرا از این قرار بود که دولت کندی تصمیم گرفت در آمریکای لاتین جو تازه ای ایجاد کند پس در 13 مارس 1961 کندی طرح اتحاد را برای پیشرفت کشورهای آمریکای لاتین اعلام کرد بر طبق این طرح 20 میلیارد دلار اضافی برای نیمکره ی غربی در طول ده سال آینده در نظر گرفته شد اما به علت فساد حاکم در دستگاه های قدرت حاکم بر آمریکای لاتین از کارآمدی این طرح کاسته شد (شولزینگر ˛ 1379: 461 ).طرح اتحاد برگرفته شده از چهار اصل ترومن بوداما در این طرح مالکیت اجرای طرح های سود آوردر آمریکای لاتین در دست شرکت های آمریکایی باقی ماند و این یعنی سودهای حاصل مجددا به آمریکا بازمیگشت (امبروز ˛1363 :263 ).آمریکا به هیچ وجه نمی خواست تغییری در روابط استعماری خود با آسیا ˛ آفریقا و آمریکای مرکزی وجنوبی وبه ویژه آمریکای لاتین ایجاد کند.اکثر مردم این کشورها در صدد انقلاب بودند واوضاع و احوال اجتماعی زمینه را برای گسترش کمونیسم در این کشورها آماده کرده بود.انبار سازی های نظامی آمریکا در این کشورها نشان می دهد آمریکا برای حفظ این مناطق دست به هرکاری میزند.کوبا از نخستین مناطق آمریکای لاتین بود که آمریکا در صدد بر آمد به آن دست یابد بنابراین در گوانتانامو یک پایگاه دریایی احداث کرد. در سال 1962 که جنگ سرد به سمت رقابت اتمی و موشکهای بالستیک میرفت ، مقامات شوروی متوجه شدند که با استقرار کمربندی از موشکهای اتمی آمریکا در اروپای غربی که از ترکیه تا انگلستان کشیده شده بود ، شوروی از نظر توازن قوای اتمی به شدت در موضع ضعف قرار گرفته ، چراکه شوروی در آن زمان نمیتوانست با موشکهای بالستیک برد متوسط خود آمریکا را هدف قرار دهد و موشکهای قاره پیما نیز هنوز به تولید انبوه نرسیده بودند . این یعنی آمریکا میتوانست شوروی را از پایگاههای خود در اروپا مورد بمباران قرار دهد ، بدون اینکه شوروی ها بتوانند کاری انجام دهند . در می 1962 خروشچف متقاعد شد که برای مقابله با توسعه طلبی فزاینده ی آمریکا و بخصوص در پاسخ به استقرار موشکهای اتمی ژوپیتر در ترکیه در آوریل 1962 ، طرح استقرار موشکهای اتمی شوروی در کوبا مورد اجرا قرار گیرد از طرف دیگر کوبا که تحت رهبری فیدل کاستروبه تازگی دست به انقلاب کمونیستی زده بود به علت اقدامات آمریکایی ها به سمت شوروی سوق یافته بود اقداماتی از قبیل کاهش واردات شکر وتحریم هر گونه معاملات تجاری و منع جهانگردی و…..سیاست های آمریکا باعث نفوذ هرچه بیشتر شوروی در کوبا شد، هر آن ممکن بود آمریکا با یک حمله ی همه جانبه این کشور را اشغال کند ،  با عملیات ناموفق “خلیج خوکها” توسط سی آی ای ، تهدیدهای مکرر مقامات آمریکایی ، تلاشهای بی پایان برای ترور رهبر کوبا و مهمتر از همه ، مصوبه ی مجلس آمریکا که به صراحت به رییس جمهور اجازه میداد “در صورت تهدید منافع آمریکا ، اقدام به حمله ی نظامی به کوبا کند” ، مقامات شوروی را به این نتیجه رساند که کوبا برای دفاع از خود در مقابل آمریکا احتیاج به تسلیحات نامتعارف و حمایت همه جانبه ی شوروی دارد ماجرای خلیج خوک ها از این قرار بود که در 17 آوريل 1961م نيروهاي مهاجم آمریکایی در منطقه ایی به نام خليج­ خوك­ها برای سرنگون کردن حکومت سوسیالیستی در کشور كوبا پياده شدند اگرچه نتيجه اين حمله “دفاع شديد نيروهاي كاسترو و تلفات سنگين نيروهاي آمريكا و عدم طرفداري مردم كوبا از آمريكا بود (بویل ˛ 1380 :195 ) . اما كاسترو براي دفاع از تهديدات احتمالي ديگر اين كشور، به قطب دیگر رقابت هسته­ای یعنی شوروي روي­آورد. علاوه­بر رقابت دو قدرت برای به­دست­ آوردن نفوذ سیاسی و نظامی در کشورهای تازه استقلال­یافته، هجوم موسوم به خليج­ خوك­ها و حملات نافرجام متعددي كه در این دوران به  قصد جان كاسترو توسط آمريكا صورت مي­گرفت، زمينه­های بیشتری را برای نزديكي دو كشور كوبا و شوروي به يكديگر را فراهم نمود. يكي از اين سوء­قصدها عملياتي بود كه توسط سازمان سيای آمریکا تحت عنوان “عمليات راسو(operation mongoose ) انجام مي­شد كه در پي آن قرار شده ­بود كه با بكارگرفتن وسايلي مانند سيگارهايي كه به محض استعمال در پهناي صورت منفجر مي‌شود، فيدل كاسترو رهبر كوبا را، به قتل برسانند. به­طور كلي تخمين زده­اند كه دست كم سي و سه طرح مختلف در اين راستا و به این منظور انجام شد(همان، ص200) و البته تمام آنها هم ناموفق بود. از طرفي تحريم­هاي اقتصادي آمريكا و ادامه آن خودبخود اين كشور را به قطب ديگر قدرت در جهان يعني شوروي براي دوام حیات اقتصادی کوبا متوجه مي­نمود.

اما آنچه خروشچف رهبر شوروی را در دخالت در اوضاع کوبا تشویق می کرد برداشت نادرست وی از تصمیم کندی رئیس جمهور آمریکا ونیز تشدید مبارزه طلبی چین به عنوان یک بازیگر انقلابی در سیاست جهان در برابر شوروی بود این امر باعث علاقه ی هرچه بیشتر شوروی به جنبش های شورشی بود(طیب ˛1369 :23 ).اين­ها مقدماتي بود براي پيدايش بحران موشكي كوبا كه در آن سه كشور آمريكا، شوروي و كوبا نقش اصلي را ايفا مي­نمودند.در اوایل 1962 ، گروهی از متخصصان نظامی و موشکی ارتش شوروی که به عنوان همراه هیئت امور کشاورزی به کوبا رفته بودند ، با فیدل کاسترو ، رهبر کوبا ملاقات کردند . کاسترو در این ملاقات بر احتمال زیاد حمله ی دوباره ی آمریکا به کوبا تاکید کرد ، در نهایت کاسترو پیشنهاد شوروی برای استقرار موشکهای اتمی در خاک کوبا را پذیرفت . از جولای همان سال متخصصان شوروی تحت عنوان “متخصصان کشاورزی” و “متخصصان ماشین آلات” به کوبا سرازیر شدند.

.

استقرار موشک نظامی شوروی در کوبا

همانطور که اشاره شد در پی مقدمات ذکر شده، كوبا در ژوئن 1962م پيشنهاد شوروي را براي استقرار جنگ­افزارهاي هسته­اي در خاك كشورش پذيرفت و اين آغاز بحران موشكي كوبا بود. بحراني كه مي­رفت تا جهان را به سوي يك جنگ­ جهاني هسته­اي پيش ببرد يا اين­كه به صورت مذاكره و مصالحه در ميان دو كشور شوروي و آمريكا مورد حل و فصل قرار بگيرد. دولت آمريكا كه كاسترو را به مثابه سرپل خطرناكي براي نفوذ رقيبش شوروي در آمريكاي مركزي تلقي مي­نمود، در دوران ریاست­جمهوری كندي “تصمیم گرفت طرح آيزنهاور رئیس­جمهور قبلي آمريكا را براي حذف كاسترو عملي كند و رژيم او را سرنگون كند و به دستاورد آن طرح كه گمان می­کرد پيروزي براي دموكراسي و عقب­نشيني كمونيسم در سطح جهاني است، برسد.”( بویل ˛1380:ص200).

.

عملیات آنادیر

شوروي كه در مورد وضعيت كوبا و احتمال تهاجم مجدد از سوي آمريكا احساس خطر مي­كرد، تهدید هسته­ایی را به عنوان راه­کار انتخاب نمود  و اقدام به استقرار موشك­هاي اس.اس-4 و اس.اس-5 كه داراي بردهاي هزار و دوهزار و پانصد ميل بودند در خاك كوبا نمود. تا جايي كه در اواسط اكتبر 1962م، شوروي 24 دستگاه پرتاب موشك­هاي اس.اس-4 را با تجهيزات كامل مستقل از موشك و كلاهك­هاي هسته­اي همراه با 50 درصد از وسايل لازم براي سرويس آن (يعني 36 فروند موشك و كلاهك جنگي) را در كشور كوبا مستقر نمود ( همان، ص200). عملیات آنادیر که یکی از موفق ترین عملیاتهای سری تاریخ بود طرحی از سوی مقامات نظامی شوروی برای استقرار موشکهای اتمی و نیروهای نظامی شوروی در کوبا بود تا بدین طریق توان دفاعی کوبا در مقابل حمله ی احتمالی آمریکا تقویت شود . هدف عملیات آنادیر ، استقرار 60000 سرباز شوروی ، 3 هنگ موشک بالستیک SS-4 و دو هنگ موشک بالستیک SS-5 مجهز به کلاهک اتمی در خاک کوبا بود ، برد موشک  ˛ SS-4 2000 کیلومتر و برد موشک SS-5  ˛  3700کیلومتر بود . از همان ابتدای شروع عملیات ، حفاظت اطلاعات شدیدی حتی برای خود شوروی ها اعمال میشد ، تمامی طراحی و انجام عملیات در اختفای کامل انجام میشد . بر طبق اسناد ، تنها 10 نفر حق داشتند از این عملیات با تمام ابعاد و حجم آن اطلاع داشته باشند ، حتی فرمانده کل نیروهای پدافند هوایی ، فرمانده نیروی دریایی  وزیر ناوگان دریایی شوروی نیز حق نداشتند بطور کامل از تصمیمات استراتژیک مقامات مافوق شوروی در مورد این عملیات اطلاع داشته باشند. در اواسط ژوئیه سال 1962 از طریق بسیاری از مناطق شوروی از جمله نیکلایف ، سواستوپل ، پوتی ، مورمانسک و غیره بر روی کشتی ها شروع کردند به بارگیری تراکتور و ماشین آلات کشاورزی ، 86 فروند کشتی ناوگان دریایی کشوری به این کار اختصاص یافته بود . فرماندهان کشتی ها در بارنامه های خود میدیدند که نوشته شده این تجهیزات کشاورزی به آفریقا و یا آمریکای لاتین حمل میشود . اما بعد از رسیدن به نقطه ی معینی در اقیانوس آنها در حضور افراد مخصوصی پاکتهای ویژه ای را میگشودند که در آن اسناد مقصد واقعی قید شده بود . به فرماندهان کشتی ها دستور داده بودند که از تنگه ها فقط در هنگام شب عبور کنند . خدمه کشتی ها و نیروهای نظامی اغلب ایام را در کایوت (اطاقک های گرم) و خفه سپری میکردند . فقط شبها برای مدت کمی به آنها اجازه داده میشد که به روی عرشه بیایند و از هوای دریا استفاده کنند شدت حفاظت اطلاعات در این عملیات به حدی بود که حتی سربازان ارتش سرخ هنگامی که سوار کشتی ها میشدند نمیدانستند که قرار است به کوبا بروند ، به آنها گفته شده بود که به یک منطقه ی سرد میروند و به آنها تجهیزات و لباسهای زمستانی داده شد ، حتی خود عملیات نیز بطور عمد به نام یک رودخانه در منطقه ی خاور دور بنام “آنادیر” نام گذاری شد تا مخاطبان داخلی و خارجی را گمراه کند (آنادیر نام طرح نظامی استالین برای اشغال آلاسکا توسط 1 میلیون سرباز از خاور دور شوروی نیز بود) از طرفی آمریکایی ها نیز درباره ی استقرار نیروهای شوروی در کوبا مشکوک بودند اما با وجود نظارت شدید روی کشتی های شوروی توسط هلیکوپتر ها و هواپیماهای یو-2 ، کوچکترین مدرکی برای اثبات درستی این ظن پیدا نشد ، شوروی ها نیز به طور مکرر به از طریق نمایندگان و رسانه های خود از جمله تاس “آژانس تلگراف شوروی” به آمریکا اطمینان میدادند که شوروی فقط تسلیحات دفاعی به کوبا ارسال میکند . در 8 سپتامبر 1962 و در بحبوحه ی عملیات آنادیر ، نامه ای محرمانه و فوق العاده مهم از وزارت دفاع مسکو به کوبا ارسال شد که تشدید عملیات آنادیر را به دنبال داشت :

به فرمانده نیروهای شوروی در کوبا :

 به جهت تقویت نیروهای شوروی در کوبا و افزایش توانایی های آن برای مقابله با پیاده شدن دشمن در خاک کوبا ، برای شما تجهیزات اضافی ارسال میکنیم . یک اسکادران بمب افکنIL-28سه گردان موشکیلونا” ( 6 لانچر ، 12 موشک ، 12 کلاهک مخصوص و 24 کلاهک متعارف) در شرایط پیاده شدن نیروهای دشمن در خاک کوبا یا در صورت تمرکز کشتی ها و نیروهای آبی خاکی دشمن نزدیک ساحل کوبا یا در آبهای کوبا ، در صورتیکه انهدام نیروهای دشمن با استفاده از تجهیزات متعارف به طول بیانجامد و امکان دریافت دستور از وزارت دفاع شوروی وجود نداشته باشد ، شما اجازه دارید خودتان نسبت به استفاده از تسلیحات اتمیلونا،آی ال-28″ به عنوان تسلیحات جنگ محلی و با هدف انهدام کلی نیروهای دشمن در خاک کوبا یا در آبهای تحت کنترل کوبا و دفاع از جمهوری کوبا اقدام نمایید.

( وزیر دفاع اتحاد جماهیر شوروی ، آر.مالینفسکی فرمانده کل ارتش سرخ ،  (ام.زاخاروف)    1 سپتامبر )

962تسلیحات اضافی ارسال شده توسط شوروی به کوبا بعدها از این مقدار نیز فراتر رفت ، بطوریکه طبق اسناد ، در طول عملیات آنادیر که از نیمه ی ژوئن تا 24 اکتبر (بیش از 4 ماه) به طول انجامید ، بطور کل 24 سکوی پرتاب ، 42 موشک SS-4 (از حمله 6 موشک تمرینی) ، 45 کلاهک اتمی ، 42 بمب افکن آی ال-28 ، 40 جنگنده ی میگ-21 ، 2 هنگ پدافند هوایی (متشکل از سامانه ی اس-75) ، 4 هنگ مکانیزه و 47 هزار سرباز به کوبا منتقل شدند. بدون تردیدهدف کاسترو از باز گذاشتن دست شوروی برای انجام اقدامات نظامی در این کشور تقویت نیرو وامکانات دفاعی بود ولی شوروی کوشش کرد که از فرصتی که در این منطقه به دست آورده بودبه منظور ایجاد یک پایگاه مهم نظامی استفاده کند استقرار موشک های شوروی در کوبا موقعیت آنان را بهبود بخشیدبا این وجود همچنان آمریکا برای بمباران شوروی از امکانات گسترده تری برخوردار بود (بگبی ˛1384 :341). فرض خروشچف و مشاوران آن در موقع اخذ تصمیم جهت استقرار پایگاه موشکی این بود  که در صورت کشف شدن آن واشنگتن با خشم انفجار آمیزی واکنش نشان خواهد داد.این واکنش منجر به بدتر شدن موقتی جنگ سرد می شد آنها امیدوار بودند که بالخره واشنگتن وجود سلاح های هسته ای شوروی را در کوبا خواهد پذیرفت و این اقدام کاسترو را از تهدید حمله ی آمریکا حفظ وبه اتحاد جماهیر شوروی اعتبار ووسیله ی تبلیغاتی عظیمی خواهد داد (ولوشانسک ˛ 1377:271 ).

.

واکنش آمریکا به اقدامات شوروی در کوبا

 در پي استقرار موشك­ها از سوي شوروي در خاك كوبا، ميان دو كشور قدرتمند تشنج جدي ايجاد شد شوروی به منظور گسترش کمونیسم در گوشه وکنار جهان عوامل خود را به کار می گرفت همین امر ممکن بود باعث ایجاد بحران هایی در سراسر جهان  شود.تهدید شوروی یک تهدید نظامی بود بنابراین آمریکا باید در مقابل آن ایستادگی میکرد این سیاست باعث می شد آمریکا ومتحدانش در مقابل هر فشاری که شوروی در هر کجای جهان وارد میکند ایستادگی کنند (آمبروز ˛1363 :153 ).در14 اکتبر     1962 هواپیمای u-2    پایگاه های در حال تاسیس شوروی را در کوبا ردیابی نمود.فیدل کاسترو معتقد بود که یکی از جاسوسان سرویس اطلاعاتی شوروی سرهنگ پنکوفسکی   این اطلاعات را به آمریکایی ها داده بود و انها با استفاده از هواپیماهای    u-2   پی به وجود پایگاه شوروی برده اند (رامونت ˛1387 :257 ).این پایگاه ها برای پرتاب موشک های بالستیک میان برد (  I .R .B .m ) ساخته می شدند.کوبایی ها با تکمیل این پایگاه ها می توانستند سلاح های هسته ای را بر آن نصب نمایند و خاک ایالات متحده را مورد هدف قرار دهند.(برشتین˛میلزا ˛1370 :83 ).عكس­العمل آمريكا در برابر اين بحران، سازماندهی سریع نیروهای ارشد خود برای پیدا کردن راهکاری در مقابله با عمل شوروی بود. که طی آن راه­حل­هاي مختلف زير در «گروه بحران » مورد بررسي قرار گرفت:

– هيچ واكنشي به عمل نيايد؛

–  تنظيم شكايت براي سازمان ملل متحد؛

– اقدام به محاصره­ي دريايي كوبا؛

– انهدام سكوهاي پرتاب موشك با توسل به بمباران موضعي دقيق؛

–  هجوم نظامي به كوبا با استفاده از نيروي زمين.

 سرانجام آمریکا به بهانه ی اینکه کوبا پایگاهی برای رخنه ی کمونیست در آمریکا شده است مبارزه ی تبلیغاتی پرسر و صدایی را درباره ی تهدید شوروی در منطقه  به راه انداخت . کندی در بیانه ی چهارم سپتامبر 1962  اقدامات دولت کوبا را برای دفاع از کشور خود تهدید آمیز تلقی کرد(گریمیکو˛1369 :274 ).دولت کندی در صدد بر آمداز طریق کمیته ی اجرایی موسوم به اکسکام به مدیریت بحران موشکی کوبا بپردازداین کمیته از اعضای مختلفی از جمله شورای امنیت ملی تشکیل شده بود و وظیفه داشت تا از طریق کانال های دیپلماتیک و غیر رسمی به کنترل وبحران موشکی بپردازد.در میا ن گروه اکسکام در مورد استقرار موشک های هسته ای کوبا دیدگاه های متنوعی وجود داشت برخی استدلال میکنند که این اقدامات تلاشی برای تغییر نقش جنگ سرد بود (cry˛2012 :15 ).كندي فورا  خواستار بازگرداندن موشک های ارسال شده توسط خروشچف به کوبا شد و به منظور تأكيد بر خواست خود فرماني را داير بر اجراي يك محاصره دريايي در منطقه صادر كرد. در پاسخ به آن خروشچف كه در اولين مرحله (عكس­العمل آمریکا در برابر استقرار موشك توسط شوروي در خاك كوبا)، از تعين تاريخي براي اجلاس سران ايالات­متحده و شوروي سرباز زده­ بود، روابط آن كشور را با آمريكا از حالت عادي خارج كرد(تایمن ˛1386 :72).مداخله ی آمریکا در ویتنام وجمهوری دومینیکن نشان دهنده ی تمایل این کشور به استفاده از زور در رویارویی با جریاناتی بود که آنها را تهدیدهای کمونیستی علیه منافع خود در جهان سوم تلقی می کرد (طیب ˛1369 :23 ) وقتي خروشچف خطر بازرسي كشتي­هاي شوروي را از سوي آمريكا احساس كرد، اعلام نمود كه:” اقدام آمريكا جايي براي مذاكره باقي نمي­گذارد و سهل است كه نيروهاي متخاصم را به جنگ مي­كشاند و در نتيجه پيامدهاي مهلك و غيرقابل­جبراني به بار خواهد داشت.”(وایدن ˛1369 :12). خروشچف در طول اين ماجرا دو نامه به كندي نوشت كه در اولي خواستار قول آمريكا به عدم حمله به كوبا شده بود و در دومي خواستار خروح نيروهاي نظامي آمريكا از تركيه بود و تهديدهاي مذكور در متن نامه دوم كه لحن خشن­تري هم داشت قابل استنباط بود. گويا شوروي در اين تهديدات جدي بود. شوروي “در مناطق مختلف (كوبا) دانشگاه­هايي را هم براي آموزش استفاده از اين تجهيزات تأسيس كرده بود حتي واحدهاي مستقر در اين كشور مي­توانست بدون هماهنگ­ كردن با مسكو از اين سلاح­ها و تجهيزات استفاده كند.”(سیورامونت ˛1369 :258).نه خروشچف و نه کاسترو پیش بینی نکردند که پایگاه موشکی نمی تواند از تهدید حمله آمریکا جلوگیری کندبلکه تهدید حمله آمریکا را بیشتر خواهد کرد .در نخستین روزهای بحرانی حتی بعد از آنکه کندی رئیس جمهور آمریکا دستور محاصره ی اقتصادی کوبا را صادر کرد هنوز  خروشچف با خونسردی به به بازی خود ادامه می داد ناگهان خروشچف در 26 اکتبر دریافت  که ممالک متحده ی آمریکا  آماده حمله است و شوروی در برابر دو انتخاب سخت جنگ جهانی هسته ای یا تن دادن به اشغال کوبا از جانب آمریکا قرار گرفته است (دویچر ˛ 1356 :273 ).  در نهایت خروشچف، پس از يك هفته از آغاز بحران، دستور بازگشت كشتي­هاي حامل موشك­ها را به شوروي در 28 اكتبر صادر كرد؛ البته با اين شرط كه:

الف – آمريكا نيز موشك­هاي ميان برد (طرح نورستاد) را از ايتاليا، ‌تركيه و انگلستان برچيند.

 ب – هرگز در صدد ساقط­ كردن كاسترو بر نيايد

عقيده شوروي براي استقرار موشك­ها به نقل از خروشچف عبارت بود از: “دفع تهديد آمريكا براي براندازي كوبا و استثمار اين كشور، و در راستاي اين هدف مي‌خواست آمريكا را بر سر دو راهي قرار دهد يكي اين­كه اگر كوبا مورد تهاجم قرار گرفت موشك­هاي هسته­اي شوروي به آمريكا حمله كند و ديگر اين­كه اين مسأله نقطه قوتي باشد براي حفظ استقلال كوبا و جلوگيري از تهاجم به اين كشور.(خروشچف ˛1369 :464-465).

فيدل كاسترو رهبر كوبا خود واقعه خيرون (بحران موشكي كوبا) را اين‌گونه مرحله­بندي مي­كند:

1)  تصميم كندي به محاصره كوبا با 183 ناو در 20 اكتبر و حضور هشت فروند هواپيماي بمب­افكن با 40 هزار سرباز در آب­هاي كوبا؛

2)  22 اكتبر اطلاع­­رساني عمومي از سوي كندي درباره اين موضوع؛

3)   22  اكتبر اعلام بسج­ عمومي از سوي كوبا با حدود 270 رزمنده؛

4)  حركت حدود 23 فروند ناو شوروي به سوي كوبا در نتيجه احساس اجتناب­ناپذير بودن جنگ هسته­اي از سوي فيدل؛

5)  پيشنهاد سران شوروي مبني بر خروج موشك­هاي ژوپيتر آمريكا در تركيه و نابودي موشك­هاي موجود در كوبا و توافق طرفين البته بدون مشورت با كوبا (كه اين عدم اطلاع كوبا از توافق نهايي طرفين مورد گلايه كاسترو واقع شده بود.(سیورامونت ˛1369 :257تا262).روند اين بحران به سياست­هاي كندي هم مرتبط مي­شد سياستمداري كه خروج از بحران را مدنظر قرار داده بود؛ بنابراين “تفاوت سياست روزولت و كندي تلاش او براي جلوگيري از بحران مي­باشد.(یرنز ˛بی تا :159 ).

.

نتايج بحران کوبا

بحران موشکی کوبا ایده ی تضمین امنیت جهانی با مسابقه ی تسلیحاتی را با اشکال وتردید بزرگی مواجه ساخت ونگرانی فزاینده ای در سطح جهان در مورد به خطر افتادن امنیت جهانی به وجود آورد . این بحران وضعیت دتانت (تشنج زدایی )را بین دو ابر قدرت حاکم کرد اما در نهایت موجب شد در زمینه ی خلع سلاح ˛ منع آزمایش سلاح های هسته ای وتحدید تسلیحات توافق هایی بین دو ابر قدرت شکل بگیرد که مجموعه ی این ها به موافقت نامه ی سالت 1 ( salt 1  )معروف گردید هرچند که بازدهی کافی را نداشت(ابراهیمی ˛1380 :51).با پایان بحران کوبا یک دوره نسبتا طولانی تنش زدایی در روابط شرق وغرب آغاز شد.لیکن این بدان معنا نبود که تلاش دو ابر قدرت برا دست یافتن به سلاح مجهزتر نیز متوقف شده است  (نقیب زاده ˛1388 :273).شوروي در عوض صرف­نظركردن از استقرار موشك در خاك كوبا، از كندي قول كرفت كه “دست از حمايت مخالفان فيدل كاسترو بردارد و در نتيجه اسراي زنداني در كوبا هم در 23 دسامبر همان سال به آمريكا بازگردانده شدند، (البته در برابر پرداخت 53 ميليون دلار به كوبا)؛(وایدن، 1369 : 12 ). همچنين پذيرش خروج نيروهاي نظامي آمريكا از تركيه – که بعدها عملی نشد- و تعهد عدم تجاوز به كوبا از سوي آمريكا از نتايج اين بحران بود.مصالحه بر سر کوبا در جهان با حسن استقبال روبرو شد ولی در شوروی و کشورهای کمونیست به ضعف خروشچف و اشتباه او در استقرار پایگاه­های موشکی در کوبا تعبیر گردید. عقب­نشینی خروشچف به خصوص بهانه­ایی به دست رهبران چین کمونیست داد که او را به­عنوان یک سیاستمدار بزدل و سازشکار مورد حمله قرار دهند. این ماجرا مدتی نیز موجب سردی روابط شوروی با کوبا شد و فیدل کاسترو از پذیرفتن سفیر شوروی برای ادای توضیحات خودداری می­کرد(جمعي از نویسندگان˛1367 :314-315). بحران کوبا كه دو ابرقدرت را تا لبه­ي پرتگاه جنگ هسته­اي سوق داده بود، به آمریکا و روسیه فهماند كه تداوم حالت جنگ سرد ممكن است عواقب جبران‌ناپذيري براي طرفين به بار آورد. از اين رو، نتايج و پيامدهاي به دست­آمده از بحران، بسيار گرانبها و مهم بود:

1-      وصل خط تلفن بين كاخ ­سفيد و كاخ كرملين براي تبادل­نظر در امثال چنين لحظات بحرانی.

2-       آغاز مذاكرات دو ابرقدرت براي تحديد سلاح­هاي اتمي كه به قرارداد سالت يك منجر شد.

3-      آغاز روابط تجاري و اقتصادي گسترده بين آمريكا و شوروي، از جمله خريد گندم توسط شوروي.

4-      امضاي پيمان منع آزمايشات اتمي در فضا و زير درياها و ماوراي جو میان آمریکا و شوروی وانگلستان وبسیاری از کشورهای دیگر  در 5 اوت 1963 .

5-      انعقاد قرارداد منع گسترش سلاح­هاي اتمي با كشورهايي كه فاقد اين نوع تسليحات هستند.

6-      مشخص­شدن بارز و آشكار «بازدارندگي» به­عنوان يكي از ويژگي­هاي عمده سلاح­هاي اتمي

.

نتیجه

بر پایه ی آنچه گفته شد بحران موشکی کوبا یکی از مهمترین و خطرناکترین وقایع دوران جنگ سرد بود ، که با برملا شدن استقرار موشکهای اتمی شوروی در کوبا آغاز شد و به مدت دو هفته تمام جهان را در یک قدمی جنگ اتمی قرار داد .این بحران به علت سیاست دخالت دو ابر قدرت در امور کشورهای جهان سوم به وجود آمد اما این بحران را می توان نقطه ی عطفی در تاریخ جنگ سرد به حساب آورد که موجب شد ایده ی تضمین امنیت جهانی با مسابقه ی تسلیحاتی ناکارآمد شود.در این میان خویشتن داری اجباری هر دو قدرت بزرگ به عنوان یک شکست برای اتحاد جماهیر شوروی دیده شد.در آن زمان در غرب چنین تصور شد که سازش نتیجه برتری آمریکایی ها بود وایالات متحده شوروی را مجبور به حذف موشک ها از کوبا کرد اما می توان اظهار کرد که این بحران دو قدرت بزرگ را متوجه کرد که اگر در موارد حساس با بصیرت لازم عمل نکنند.می توانند دنیا را به آسانی نابود سازند.به همین سبب بعد از بحران کوبا کشورهای شوروی ˛آمریکا ˛انگلستان وبسیاری از کشورهای دیگر در مسکو قرارداد مبتنی بر تحریم آزمایشات اتمی در زیر زمین در دریا ودر دریا امضا کردند.

پانویس:

*دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه باهنر کرمان

کتاب‌نامه:

– آمبروز، استفن (1363). روندسلطه گری (تاریخ سیاست خارجی آمریکا 1983 – 1938). ترجمه احمد تابنده. تهران. چاپ آشنا.

– ابراهیمی، شهروز (تابستان 1380). سازمان ملل متحد: خلع سلاح وکنترل تسلیحات بعدازجنگ سرد. سیاست دفاعی. شماره 35.

– برشتین، سرژ و پی یر میلزا (1370). تاریخ قرن بیستم (1939تا 1953). ترجمه امان الله ترجمه. معاونت فرهنگی آستان قدس.

– يرنز، مك گرگور˛(بی تا). كوشش و پيروزی (سرگذشت پريزيدنت كندی). تهران: نشريه اداره اطلاعات سفارت آمريكا.

– بگبی، وسلی ماروین (1384). روابط بین المللی آمریکا پس از جنگ جهانی اول (1919 -1999). ترجمه اسماعیل شفیعی عیدی، محمد مختاری. اصفهان: اندیشه نیکان.

 

– بويل، پيتر جی (1380). تاريخ روابط امريكا و شوروی، ترجمه غلامرضا علي بابايی و محمد رفيعي مهر آبادی. ج2. تهران: دفتر مطالعات سياسي و بين المللي.

– تايمن، ويليام (1386). خروشچف و عصر او. ترجمه  فريدون دولتشاهي. تهران: نشر اطلاعات.

– جمعي از نویسندگان (1367 ). از لنین تا گوباچف. ترجمه محمود طلوعی. تهران، نشر هفته.

– خروشچف، نيكاتا˛(1369). خاطرات نيكاتا خروشچف. ترجمه ابراهيم يونسي. ج 2. تهران: نشر نگاه.

– دویچر، ایزاک (1356). روسیه غرب و چین (1953-1966). ترجمه محمود ریاضی. تهران: انتشارات چاپ بخش.

– رامونت، ایگناسیو (1387). تاریخ جهان به روایت فیدل کاسترو: صد ساعت با فیدل: زندگی و خاطرات فیدل کاسترو˛ ترجمه کیومرث پارسای. انتشارات اخوان.

– سيورامونت، ايگانا (1387). صد ساعت با فيدل. ترجمه كيومرث پارساي. تهران، نشر اخوان.

– شولیزینگر، رابرت (1379). دیپلماسی آمریکا در قرن بیستم (1998-1997). ترجمه محمد رفیعی مهر آبادی. تهران: وزارت امور خارجه.

– طیب، علیرضا (1369). رقابت ابر قدرت ها در جهان سوم در دهه 1990. اطلاعات سیاسی اقتصادی˛شماره 35.

 

– نقیب زاده، احمد (1388). تاریخ دیپلماسی و روابط بین الملل از وستفالی تا امروز. تهران. نشر قومس.

– وايدن، پيتر (1369). خليج خوك ها. ترجمه غلامعلي مقدم. ‌تهران: نشر سپهر.

– ولوشانسکی، بوگسلاو (1377). پشت پرده مهیج ترین رویدادهای قرن بیستم. ترجمه روشن وزیری. تهران: انتشارات طرح نو.

– Cry, Arthur (2013). the cuban missle after fifty years. published for the foreign policy research institute.

با سپاس فراوان از:

noorportal.net

www.pajoohe.com

www.centralclubs.com

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده يا رونوشت از نوشتارها بر اساس پيمان نامه کاربري امکان پذير است، اگر قصد رونوشت از اين نوشتار را داريد، بن‌مايه آن را ياد کنيد. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

برچسب ها:
پست قبلی
پست بعدی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

رفتن به بالا