شاهنامه فردوسی

0 امتیاز
41 بازدید
سوال شده آذر 22, 1397 در اساطیر و افسانه ها توسط بی نام
درود، ابیاتی در شاهنامه وجود دارد که در بیان نفرت از اعراب و هجومشان به ایران سروده شده...برخی ادعا دارند که این ابیات به اصطلاح ضدعرب،جعلی است و فردسی آنها را نسروده است.
آیا این ادعا درست است؟ و آن ابیات سانسور شده ؟
نسخه اصلی شاهنامه،کدام است؟وچگونه و از کجا میتوان آنرا تهیه کرد ؟

1 پاسخ

0 امتیاز
پاسخ داده شده آذر 22, 1397 توسط majid-khaleghian مدیر سایت (9,730 امتیاز)
درود

اصل موضوع به نامه رستم فرخ زاد به بردارش بر می گردد. پیش از جنگ قادسیه رستم فرخ زاد در نامه ای به برادرش پیش بینی می کند که در این جنگ ایرانیان شکست می خورند و عرب ها در آینده حکم فرما می شوند. او پیش بینی می کند که در دوران فرمانروایی عرب‌ها کژی و کاستی فراگیر می‌شود و آبادانی این سرزمین از دست می رود.

در همه شاهنامه های معتبر این ابیات وجود دارند و نمی توان اصل موضوع را جعلی دانست. برای مثال ابیات زیر بخشی از پیش بینی رستم فرخ زاد درباره آینده است

ابیات واقعی:

ز پیمان بگردند و از راستی / گرامی شود کژی و کاستی

نهان بَتّر از آشکارا شود / دل شاهشان سنگ خارا شود

به گیتی کسی را نماند وفا / روان و زبان‌ها شود پر جفا

(شاهنامه فردوسی، تصحیح جلال خالقی مطلق، کانون فردوسی، مرکز پژوهش حماسه‌های ایرانی، 1386: دفتر هشتم، صص 419-418)

اما ابیاتی هم نقل می‌شود که در نسخه‌های کهن شاهنامه وجود ندارند. مانند ابیات زیر:

ز شیر شتر خوردن و سوسمار / عرب را به جایی رسیده ست کار

که تاج کیانی کند آرزو / تفو بر تو ای چرخ گردون تفو
...
عرب هر چه باشد به من دشمن است / ﮐﺞ ﺍﻧﺪﯾﺶ ﻭ ﺑﺪ ﺧﻮﯼ ﻭ ﺍﻫﺮﯾﻤﻦ ﺍﺳﺖ


این ابیات علاوه بر اینکه در نسخه های کهن دیده نمی شوند، تا حدودی نظم سستی دارند، برای مثال «تفو» اصلا قافیه جالبی نیست و با دیگر ابیات شاهنامه همخوانی ندارد.

در واقع خردمند توس، ظلم و جور حکام عرب بر ایرانیان را در قالب پیش بینی رستم فرخ زاد از آینده آورده است اما به هیچ وجه توهین به عرب ها نکرده است. بنابراین ما نمی توانیم اصل موضوع را زیر سوال ببریم و نادیده بگیریم.

ولی متاسفانه پیام ها و متن هایی دست به دست می شود که ابیات واقعی و غیر واقعی را در کنار هم آورده اند، حتی ابیاتی را از بخش‌های دیگر شاهنامه در این میان چسبانده‌اند که ربطی به موضوع ندارد که کار درستی نیست.

نکته مهم آن است که دست نویس خود فردوسی به ما نرسیده است و نمی‌توانیم بگوییم نسخه اصلی شاهنامه کدام است. با این حال دست‌نویس‌ها و نسخه‌های خطی بسیار کهن به دست ما رسیده است که در کتابخانه‌های کشورهای گوناگون جهان نگه داری می‌شوند. مانند نسخه فلورانس و نسخه لندن و... . هر گاه ابیاتی در آنها مشترک باشد طبیعتا به اصل سروده فردوسی نزدیک تر است اما وقتی در یکی از نسخه‌های جدید تر بیتی آمده که در نسخه‌های قدیمی دیده نمی‌شود، طبیعتا باید به آن شک کرد.

پیشنهاد می کنم به شاهنامه تصحیح دکتر خالقی مطلق، بخش «پادشاهی یزدگرد شهریار- گفتار اندر نامه رستم به نزد برادر و بازگفتن بودنی‌ها» مراجعه کنید. دکتر خالقی مطلق دستنویس‌ها و نسخه‌های کهن شاهنامه را بررسی کردند و در چاپ‌های چند جلدی تصحیح ایشان، در پانویس‌ها ذکر کردند که ابیات در کدام نسخه‌ها آمده و اگر تفاوت‌هایی هم بوده تذکر داده‌اند. بنابراین باید پذیرفت معتبرترین تصحیح شاهنامه، تصحیح خالقی مطق است.

304 سوال

331 پاسخ

11 کاربر

کانال رسمی خردگان donate-small

...