استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » اسطوره » چهارشنبه سوری در منابع کهن

چهارشنبه سوری در منابع کهن

کانال رسمی خردگان

|نویسنده: مجید خالقیان* | واپسین به روزرسانی: ۲۵ اسفند ۱۳۹۵ |


چهارشنبه سوری در منابع کهن.

چهارشنبه سوری شاد باد

نویسنده: مجید خالقیان (دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه تهران)

این روزها به اشتباه گفته می شود که ایرانیان روزهای هفته را از عرب ها و در دوران پس از اسلام گرفته اند! اما بر خلاف این گفته در متون مربوط به جهان ایرانی پیش از اسلام روزهای هفته را می بینیم. به نظر می‌رسد سغدیان مانوی به روزهای هفته علاقه نشان دادند به طوری که نام روزهای هفته با نام‌های ایرانی به جا مانده است. بنا بر نوشته بدرالزمان قریب علاقه سغدیان مانوی به نجوم باعث شد که نام روزهای هفته به نام ستارگان در زبان چینی دخیل شود (قریب، ۱۳۸۶: ص ۲۷). لازم به ذکر است که چهار شنبه با تیر پیوند داشته است.

برای دانش بیشتر نگاه کنید به:

پیوند «چهارشنبه سوری» و «سیزده به در» با تیر

پس تا اینجا مشخص شد که آشنایی ایرانی فرهنگان با روزهای هفته مربوط به دوران پس از اسلام نیست بلکه پیش از اسلام هم ایرانیان آشنایی داشتند. حداقل در همان بخش‌هایی که پس از اسلام پایگاه بزرگی برای فرهنگ ایرانی شد (همانند سمرقند و بخارا که بخشی از سغد باستانی بودند).

جالب آنکه در منابع پس از اسلام از برگزاری جشن سوری در همان مناطق یاد می شود. در تاریخ بخارا اینچنین آمده است:

آنگاه امیر سدید (به سراى) بنشست، [هنوز] سال تمام نشده بود که چون شب سورى، چنانکه عادت قدیم است آتشى عظیم افروختند (نرشخى، ١۳۶۳: ص ۳۷).

می بینیم که در همان مناطق از شب سوری یاد می شود و آن را «عادت قدیم» می‌نامد. این در حالی است که در شاهنامه فردوسی هم پس از داستان گذر سیاوش از آتش این ابیات آمده است:

می آورد و رامشگران را بخواند

همه کام ها با سیاوش براند

.

سه روز اندر آن سور می در کشید

نبد بر در گنج بند و کلید

پریدن از آتش هم یادآور همان گذر سیاوش از آتش می باشد و شاید آمدن واژه «سور» در این ابیات و همچنین پریدن از روی آتش  بی ارتباط با چهارشنبه سوری نباشد.

در همان مناطق سغد باستانی سیاوش شخصیت بسیار محبوبی بوده است (ن.ک: خالقیان، ١۳۹۴: ص ۹۶ و ص ١۰۵). در دیوارنگاری‌های باستانی سغد تصویر سوگ سیاوش دیده می شود که توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب کرده است (ن.ک: بلنیتسکی، ۱۳۹۰: ص ۱۵۹).

.

سوگواری در ایران باستان، سوگ سیاوش در سغد باستان

بازسازی سوگ سیاوش در دیوارنگاری سغدی (رایس، ۱۳۶۹: ص ۳۵۸)

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که داستان سیاوش جایگاه والایی در سغد داشته است و حتی گیتی آذرپی این پرسش را مطرح می‌کند که «آیا سیاوش می‌توانسته نیای همه اشراف سغدی باشد؟». در منابع چینی، چائو-وُو  نام یک خانواده حکمران سغدی است که شباهت به سیاوش دارد (Azarpay, 1981: p.130).

این همانندی ها، از روزهای هفته در مناطق باستانی سغد گرفته تا داستان سیاوش در شاهنامه و دیوارنگاری سوگ سیاوش در سغد باستان نمی تواند تصادفی باشد. وقتی که در تاریخ بخارا هم از شب سوری یاد می‌شود و آن را عادت قدیم می نامد دیگر تردیدی باقی نمی ماند که جشن سوری ریشه باستانی دارد. البته ممکن است چنین جشن هایی در خرده فرهنگ‌ها بوده باشد و رفته رفته تغییراتی در آن به وجود آمده باشد. موضوعی که در همه آیین ها و جشن های اقوام بشری رخ می‌دهد و حتی می تواند به عنوان یک نکته مثبت باشد.

شادباش چهارشنبه سوری

02

من ایرانی ام پس چهارشنبه سوری را ایرانی برگزار می کنم

من ایرانی ام پس چهارشنبه سوری را ایرانی برگزار می کنم

پانویس:

*دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه تهران

کتاب‌نامه:

– خالقیان، مجید (۲۵ اسفند ۱۳۹۵). «چهارشنبه سوری در منابع کهن». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: http://kheradgan.ir/?p=15641

– بلنیتسکی، الکساندر (۱۳۹۰). هنر تاریخی پنجکنت. ترجمه عباس‌علی عزتی، تهران: موسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».

– خالقیان، مجید (شهریور ١۳۹۴). «نقش سغدیان در حفظ، تداوم و گسترش فرهنگ ایرانی در عهد باستان». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.

– رایس، تامارا تالبوت (آذر ۱۳۶۹). «هنر قوم های کهن – نقاشی های سغدی». ترجمه رقیه بهزادی. چیستا. ش ۷۳. صص ۳۵۸-۳۶۸.

– قریب، بدرالزمان (۱۳۸۶). مطالعات سغدی. به کوشش محمد شکری فومشی، تهران: طهوری.

– نرشخى، ابوبکر محمد بن جعفر (١۳۶۳). تاریخ بخارا. ترجمه ابونصر احمد بن محمد بن نصر القباوى. تلخیص محمد بن زفر بن عمر. تحقیق محمد تقى مدرس رضوى. تهران: توس.

– Azarpay, Guitty (1981). Sogdian Painting: The Pictorial Epic in Oriental Art. With contributions by A.M. Belenitskii, B. I. Marshak, and Mark J. Dresden. London: University of California Press.

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده یا رونوشت از نوشتارها بر اساس پیمان نامه کاربری امکان پذیر است، اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه آن را یاد کنید. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 1 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 5٫00 ) نظر شما چیست ؟
Loading...

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

1 دیدگاه

  1. این پوسترهاتون “نقاشی های زیبای ایران باستان” با مهر خردگان و توضیحات ایینها و شاهنامه و …. خیییلی زیبا و فوق العادست…. تمام اینستاگرام و تلگرام پر شده از پوسترهای نقاشی شما .. لطفا بیشتر رو این پوسترهای زیبا کار کنید .. با شاهنامه و گزنفون و یا سخنان اندیشمند ترکیه ایلبر اورتایلی درباره فردوسی و…. سپاس فراوان …. پاینده باشید…

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا