استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » پیش از تاریخ » پیدایش دامداری و کوچ‌نشینی در ایران

پیدایش دامداری و کوچ‌نشینی در ایران

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی: ۱۵ خرداد ۱۳۹۴ |


 پیدایش دامداری و کوچ‌نشینی در ایران

 پیدایش دامداری و کوچ‌نشینی در ایران - خردگان - www.kheradgan.ir

از هزاره یکم ق. م. در کوهستانهاى ایران و شمال آسیاى باخترى، عشایرى پدید آمدند که به قول نویسندگان قدیمى آنها را «کوچ‌نشینان» مى‌نامیدند، اینها در برابر روستانشینان به خانه‌ بدوشان شهرت یافتند و اغلب به راهزنى مى‌پرداختند. غالبا کوچ‌نشینان داراى نیروى چشم‌گیرى بودند، و در حالیکه به کوهها پناه مى‌بردند فرمانبردارى از دولت‌هاى بزرگ را نمى‌پذیرفتند. راست است که همه این عشایر کوچ‌نشین راهزن نبودند؛ در بسیارى از مناطقى که این کوچ‌نشینان اکثریت داشتند، روستاهاى ثابتى کشف شده است (این روستاها در منطقه لرستان تا پیش از حکومت ساسانیان وجود داشته‌اند) . اما در نیمه دوم هزاره یکم ق. م، عشایر دامدار در مناطق گوناگون فلات ارمنستان، در کوههاى شمال ایران و در زاگرس و غیره مى‌زیستند، این نشانه آنست که در آغاز حکومت هخامنشیان این عشایر به مقیاس گسترده‌اى وجود داشته‌اند. اما گسترش آنها در محلهاى نامبرده ممکنست در ربع دوم هزاره یکم ق. م. انجام پذیرفته باشد.( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

عشایر غربى هنگام گسترش در ایران داراى روابط اقتصادى گوناگون بودند، اما بعدها عشایرى که به اقتصاد دامدارى-کشاورزى گرایش یافتند از آنها جدا شدند، اینها در حال گذار از زندگى کوچ‌نشینى به اقتصاد کشاورزى بودند. هردوت نقل مى‌کند که از ده قبیله پارسى ۶ تا به کشاورزى مى‌پرداختند و ۴ تاى دیگر به کوچ‌نشینى ادامه مى‌دادند. مادیها هم کاملا داراى زندگى کشاورزى بودند. گروههاى روستانشین ایرانى زبان در همان مراحل نخستین تشکیل دولت ماد و هخامنشى، بر پایه اقتصاد کشاورزى عشایر پارسى، مى‌زیستند. ( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

عشایر کوچ‌نشین ایرانى در ایران و آسیاى باخترى فقط در ناحیه‌هاى کوهستانى به‌سر مى‌بردند، در این مناطق شرایط طبیعى براى زندگى دامدارى کوچ‌نشینى و نیمه کوچ نشینى مساعد بود، و روند اقتصادى این کوچ‌نشینان از هزاره‌هاى چهارم/سوم ق. م. آغاز شده بود. اما عشایر ایرانى این دامدارى کوچ‌نشینى را با شرایط تازه و با آزمودگى بیشترى انجام مى‌دادند. اسب‌سوارى و پرورش اسب یکى از پدیده‌هاى نوین اقتصاد دامدارى وچ‌نشینان بود که عشایر ایرانى سخت به آن دل بسته بودند. از زمانیکه عشایر ایرانى در این منطقه ساکن شدند، مسئله پرورش اسب در میان ساکنان داراى اعتبارى فراوان گردید و حتى بومیان هم به پرورش و سوارى اسب، سخت گرایش یافتند.( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

گذشته از شرایط اقتصادى، استقرار زندگى کوچ‌نشینى و نیمه کوچ‌نشینى، بعدها نقش مهمى را در زندگى اجتماعى و سیاسى جامعه ایرانى ایفا کرد. این نقش در زمانهاى مختلف به‌ویژه در مناطق کوهستانى ایران بسیار موثر بود. مثلا پس از سقوط دولت ساسانى شماره روستاها کاهش یافت، بیشتر از ساکنان روستاها که با اقتصاد کشاورزى زندگى مى‌کردند به سوى زندگى کوچ‌نشینى رو آوردند و به عشایر کوچ‌نشین پیوستند.

گسترش عشایر کوچ‌نشین در سده‌هاى هشتم-هفتم ق. م. در کوههاى ایران و فلات ارمنستان درست با ناپایدارى اجتماعى و سیاسى در این نواحى همزمان بود، و در نتیجه به مهاجرت و کوچ شماره بى‌شمارى از مردمى که به حال روستانشینى به‌سر مى‌بردند، گرایید. هنگامیکه میان آشوریها و اورارت‌ها جنگ جریان داشت و همچنین ضمن ستیز هاى آشوریها، اورارت‌ها، مانى‌ها و ایلامیها، بسیارى از «کشورهاى» کوچک یک‌باره از سکنه خالى شدند و به ویرانى گراییدند، قسمتى از ساکنان که باقیماندند مورد استثمار بیرحمانه مهاجمان قرار گرفتند (و شماره بى‌شمارى از زادگاهایشان بیرون رانده شدند) .

برخى از ساکنان به کوهستانها یا «کشورهاى» مجاور پناه بردند، بیشتر اینها ناگزیر شدند روند زندگى روستانشینى را که به آن خو گرفته بودند رها کنند و به زندگى کوچ‌نشینى رو آورند.( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

در مرحلۀ تازه جنگ‌هاى ویران‌کننده، هنگامیکه هجوم متجاوزان پیشین پایان یافت، دولت ماد اقدام به لشکرکشى‌هایى کرد، ضمن آن ساکنان مناطق گوناگون ایران به سوى آن کشانده شدند، در این هنگام بیشتر مراکز روستائى و قصبه‌هاى کشاورزى که به تصرف آشوریها و اورارت‌ها درآمده بودند، ویرانه‌هایى به نظر مى‌رسیدند، اما قسمتى از این مناطق به وسیله متجاوزان اشغالگر مسکون شدند. در میان این ساکنان گروههایى با زندگى کوچ‌نشینى به‌سر مى‌بردند، شاید اینان به تازگى این نوع زندگى را برگزیده بودند. بنابراین در شمال شرقى کشور آشور، در مرزهاى کردستان آینده گروههایى به نام ساگارتى‌ها زندگى مى‌کردند. اقتصاد این گروه با عشایر دیگر ایرانى فرقى نداشت، این طایفه بنا به نوشته نویسندگان قدیمى یکى از عشایر کوچ‌نشین ایرانى بودند.

در جنگ‌ها و مهاجرت‌هاى پایان قرن هشتم تا آغاز قرن ششم کیمریتزها و اسکیف‌ها نقش مهمى داشتند. در آسیاى باخترى، آنها با زندگى کوچ‌نشینى بسر مى‌بردند (با وجود شرایط گوناگون جغرافیائى منطقه) ، مراکز توقف آنها مناطق شرقى آسیاى صغیر، آذربایجان ایران و کردستان بود، کوهستانهاى این مناطق بعدها به‌گونه سنتى جاهاى مناسبى براى دامداران کوچ‌نشین به‌شمار آمد.( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

در مناطق مشخصى از کوهستانهاى ایران و شمال آسیاى باخترى، ظاهرا گروههایى از روستانشینان محلى قدیمى به‌گونه کوچ‌نشینى زندگى مى‌کردند اما در این هنگام گروههائى که با زبان‌هاى گوناگون سخن مى‌گفتند، اصولا در ردیف عشایر ایرانى قرار گرفتند، و از زمان مادها به بعد زبان ایرانى نقش مهمى را در تشکل این عشایر ایفاء کرده است.( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

نوشته‌هاى نویسندگان قدیمى، دو قبیله کوچ‌نشین ایرانى را به نام ماردها و کیرتى‌ها (کورتى) نام مى‌برند. گویا اینها در کوههاى آذربایجان ایران و کناره دریاى خزر، فلات ارمنستان، کردستان و جنوب زاگرس بسر مى‌برده‌اند. از نام این دو قبیله نژادشان مشخص نمى‌شود، اما گویا به شیوه کوچ‌نشینان ایرانى‌زبان زندگى مى‌کرده‌اند؛ کیرتى گویا ریشه واژه ایرانى «کورتى» است. (در زبان فارسى میانه کورت به معناى دامدار کوچنده است بعدها به واژه کرد تبدیل شده است) به نظر مى‌رسد که کردهاى امروزى از نژاد اینها هستند. بعدها در پایان دوره باستان بازماندگان این دو قبیله جامعه کرد را در کردستان مرکزى که اقامتگاهشان بود، پدید آوردند.

برخى از قبایل کوچ‌نشین پارس و لرستان آینده از لحاظ قدمت همزمان ماردها و کیرتى‌ها بودند. نامهاى لر، بختیارى و غیره از آغاز قرون وسطى، هنگامى که جوامع نژادى آنها شکل گرفت، روى آنها گذاشته شد. اما نخستین مراحل پیدایش عشایر کوچ‌نشین و نیمه کوچ‌نشین این مناطق بایستى هنگام پایان دولت ماد و آغاز دولت هخامنشى باشد.( دامداری و کوچ‌نشینی در ایران )

برگرفته از:

گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ؛ پطروشفسکی، ایلیا پاولوویچ؛ بلوی، ل. ک؛ ایوانوف، میخائیل سرگی یویچ؛ کاشلنکو، گ. آ؛ داندامایف‌، محمد (۱۳۵۹). تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. ترجمه کیخسرو کشاورزی. جلد ۱. تهران: پویش. قابل دستیابی در: تصویر کتاب تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. صص ۷۳-۷۵٫


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 2 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 5٫00 ) نظر شما چیست ؟
Loading...

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

حواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا