استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » ایران باستان » پرچم های ایران از آغاز تا کنون

پرچم های ایران از آغاز تا کنون

کانال رسمی خردگان

| آماده سازی نگاره ها: مجید خالقیان | واپسین به روزرسانی: ۸ مهر ۱۳۹۴ |


پیش از هر چیز باید اشاره کنیم که نگاره‌های این جستار مهم تر از نوشته‌ها هستند. در واقع بسیاری از نگاره‌های این نوشتار حاصل یک کار گرافیکی در سال ۱۳۸۹ می‌باشد که در تارنگار هفت کشور قرار گرفت (ن.ک: درباره ما). در آن زمان زیر نگاره‌ها آدرس و لوگوی هفت کشور قرار گرفت، اما متأسفانه عده‌ای ناشناس آدرس و لوگو را حذف کردند و در فضای مجازی پخش کردند.

نگاره‌ها به شبکه های مجازی، سایت‌ها و حتی خبرگزاری ها هم راه یافت.

به هر حال، اکنون با گذشت حدود ۵ سال از آن دوران، پس از به روزرسانی و افزودن چند مورد، نگاره‌ها را به خردگان انتقال دادیم. البته آدرس و لوگوی هفت کشور هم از زیر نگاره ها برداشته شد.

تأکید می‌کنیم که هدف اصلی از این جستار، نگاره‌ها هستند اما برای روشنگری بیشتر توضیحات مختصری هم به آنها افزوده‌ایم.

پرچم های ایران از آغاز تا کنون

تاریخچه پرچم ایران در تمام دوره های تاریخی

پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

چند نکته:

۱- عکس هایی که از درفش های ایران آورده شده است لزوماً در کل دوران مشخص شده جاری نبوده اند و شاید متعلق به یک دوره ی خاص از آن دوران باشند.

۲- برخی از درفش ها از روی گفته ها و منابع تاریخی بازسازی شده اند و شاید درفش ها به همین شکلی که در عکس ها تصویر شده اند، وجود نداشتند(برای مثال درفش اشکانیان).

درفش (پرچم) ایران در اسطوره ها

درفش کاویانی - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

درفش کاویانی (بر اساس آنچه در اسطوره ها بیان شده است)، نمادی از کاوه آهنگر و فریدون کاوه آهنگر

کاوه آهنگر در طول تاریخ مورد توجه ایرانیان بوده است به طوری که در داستان ها و اسطوره ها درفش کاویانی را با کاوه آهنگر در ارتباط دانسته اند.

شهرت اصلی درفش کاویانی به دوران ساسانیان باز می گردد؛ بنابراین در بخش مربوط به ساسانیان بیشتر درباره این درفش سخن می گوییم.

دوره پیش از تاریخ

درفش شهداد

درفش شهداد - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

درفش شهداد - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

اولین درفش یافت شده در ایران، در حاشیه غربی دشت لوت و در شرق کوه های کرمان (هزاره سوم پیش از میلاد).

درفش (پرچم) ایران در دوره هخامنشیان

درفش (پرچم) کوروش بزرگ

از دوره کوروش بزرگ پلاکی یافت شده است که با عقاب و یا شاهین تزیین داده می شده است. گویا کوروش در جنگ ها از این نماد بهره می برده است. اشاره به درفشی با عقاب زرین در کوروش نامه گزنفون هم به چشم می خورد (دفتر هفتم، بخش یکم).

پرچم کوروش - درفش کوروش - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

پرچم کوروش - درفش کوروش - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

(‏Sodacan, 2013)

 دیگر آثار هخامنشیان

اما از دوره هخامنشیان یک اثر بسیار جالب بدست آمده است. فروهر با رنگ های سبز سفید و قرمز که امروز در موزه لوور نگه داری می شود. این موضوع شاید به ما نشان دهد که سه رنگ سبز، سفید و قرمز از هزاران سال پیش در سرزمینی که امروز به نام ایران می شناسیم، جای داشته است.

پرچم هخامنشیان - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

فروهر مزین شده به سه رنگ سبز، سفید، قرمز به جا مانده از دوران هخامنشیان

جالب آنکه آثاری از «شیر و خورشید» که بعد ها نشانی بسیار محبوب و رایج در پرچم های ایران شد، از این دوره بدست آمده است. برگه ای از سده چهارم پیش از میلاد که شیر و خورشید در کنار یکدیگر قرار گرفتند. به نظر می رسد در این برگه، پادشاه در حال نیایش و ستایش اناهیتا است.

پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

هم شیر و هم خورشید اکثرا به صورت جداگانه از دوران باستان در آثار هنری ایران مورد توجه بوده‌اند اما تعبیرهای گوناگونی هم از آنها در طول تاریخ شده است. به طور کلی سنت هایی از دوران کهن در میان ملل باقی می ماند و رفته رفته تعابیر جدیدی می گیرند. نکته مهم اینجاست که شیر و همچنین خورشید در سنت ایرانیان گرامی و گاهی مقدس بودند و رفته رفته وقتی باور های مردم تغییر پیدا کرد، تعابیر جدیدی گرفته اند.

درفش (پرچم) ایران در دوره اشکانیان

در زمان اشکانیان پرچمی استفاده می‌شد که به خورشید مزین بوده‌است. گفته می شود دسته‌های هزار تایی ارتش اشکانی نیز دارای پرچمی ابریشمی مزین به اژدها بودند.

نباید فراموش کنیم که ممکن است اژدها نامیدن نماد موجود در این درفش ها، از روی اشتباه رویدادنگاران بیگانه باشد. به کارگیری موجودات اسطوره ای از دیر باز در آثار هنری ایرانیان به چشم می خورد. در ادامه این نوشتار به نشانی در دوران ساسانی که احتمالا نمادی از سیمرغ بوده است، اشاراتی می کنیم.

پرچم اشکانیان - درفش اشکانیان - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

درفش اشکانیان با خورشید مزین می شده است

درفش (پرچم) ایران در دوره ساسانیان

همان طور که اشاره شد در دوران ساسانی درفش کاویانی به عنوان نماد رسمی کشور استفاده می شده است. به نظر می رسد با ایده گیری از داستان های کهن ایرانی، درفش کاویان مورد توجه قرار گرفت.

پرچم ساسانیان - درفش ساسانیان - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

درفش کاویانی در دوران ساسانی به عنوان مهم ترین درفش ایران، مطرح بوده است. این درفش ریشه در داستان های کهن ایرانی داشته است. شکل بالا بر اساس گفته مورخان از درفش کاویانی عصر ساسانیان ترسیم شده است.

معمولا تصاویری که از درفش کاویانی گذاشته می شود، تصاویری کلیشه ای یا با کیفیت پایین است. از این رو در اینجا سعی کردیم شمایل درفش کاویانی را با کیفیت خوب ظراحی کنیم و در میان بگذاریم.

درفش کاویانی - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

برخی از پژوهشگران، بدون در نظر گرفتن افسانه ها ریشه شمایل درفش کاویانی را هنر های موجود در فرش پازیرک – به جا مانده از دوران هخامنشی – می دانند.

درفش کاویانی - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

بخشی از فرش پازیرک

 

اما در آثار هنری ساسانی، با جانوری اسطوره ای مواجه می شویم که یادآور سیمرغ می باشد. این نشان در بسیاری از آثار درباری دیده می شود.

پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

نشانی که در آثار به جا مانده از ساسانیان دیده شده است. به نظر می رسد این نشان همان سیمرغ باشد که ریشه در داستان های ایرانی دارد.

سیاه جامگان

پرچم ابومسلم - درفش ابومسلم - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

رنگ سیاه نماد پیروان ابومسلم خراسانی

سرخ جامگان

پرچم بابک خرم دین - درفش بابک خرم دین - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

رنگ سرخ نماد پیروان بابک خرم دین

درفش (پرچم) ایران در دوره صفویه

به نظر می رسد در دوران صفویه برای اولین بار، نماد «شیر و خورشید» به طور رسمی وارد پرچم ایران شد هرچند در آثار هنری ایرانی پیش از آن هم این نشان دیده می شد.

در این میان در شیر و خورشید صفوی دو موضوع نقش کلیدی داشتند؛ یکی ارزش های دینی و دیگری ارزش های ایرانی. گفته می شود خورشید سمبل «جمشید» و شیر سمبل «امام علی(ع)» بود. البته تفاسیر دیگری هم از این نشان شده است. به طور کلی به نظر می رسد هم رویکردی ملی و هم رویکردی مذهبی داشته است و به نظر می رسد با تأثیرات تمدن های گوناگون آن هم در طول هزاران سال، این نشان در پرچم ایران آمده باشد.

پرچم صفویان - درفش صفویان - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

مهم ترین و اصلی ترین پرچم دوران صفویه

 اما در دوران صفویه تنها یک پرچم هم مرسوم نبوده است و پرچم های دیگری هم از این دوران به جا مانده است. از آن دوران به بعد شیر و خورشید نمادی رایج در پرچم های ایران شد و تا دوران معاصر هم ادامه داشت. اما چنین می نماید که برداشتی که در زمان های گوناگون از این نماد شد متفاوت بود.

پرچم شاه اسماعیل صفوی - درفش شاه اسماعیل صفوی - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

پرچم شاه اسماعیل

پرچم شاه تهماسب صفوی - درفش شاه تهماسب - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

پرچم شاه تهماسب

درفش (پرچم) دوره افشاریان

پرچم شاه نادر شاه افشار - درفش نادر شاه افشار - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

در زمان نادرشاه افشار درفش‌هایی با رنگ های قرمز، آبی، سفید و زرد وجود داشتند

پرچم شاه نادر شاه افشار - درفش نادر شاه افشار - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

مهر نادرشاه، نشان شیر و خورشید بوده است

پرچم و درفش ایران  در دوره قاجار

در دوران قاجار بود که در دست شیر، شمشیری به نماد از ذوالفقار قرار گرفت. از دیگر تغییرات بارزی که در دوران قاجار بوقوع پیوست افزودن یال به شیر بود. شیرهای ایرانی چه نر و چه ماده، بی یال بوده‌اند نه همچون شیرهای آفریقا که نرهایشان یالدار و ماده شان بی یالست.

اما به نظر می رسد رفته رفته رویکرد مذهبی به این نشان جای خودش را به رویکردی ملی گرایانه داد و البته رفته رفته تبدیل به یک نشان شاهنشاهی شد. در دوران ناصرالدین سه رنگ سبز، سفید، قرمز به عنوان رسمی مورد استفاده قرار گرفت. اینکه این سه رنگ با چه تعبیری در آن زمان انتخاب شده‌است محل اختلاف نظر است. ولی  انتخاب رنگ های سبز و سفید بی ارتباط با سنت‌های شیعی و اسلامی نبوده و قرمز نشان دهنده قدرت نظامی بوده‌است. بعدها نشان پرچم تعبیری منطقی بدین صورت یافت که رنگ سبز به عنوان نشان اسلام، رنگ سفید نشان صلح و قرمز نشان رشادت است. این ترسیم پرچم تا زمان انقلاب مشروطیت ادامه پیدا می‌کند. در دوران پهلوی تقریبا پرچم ایران به همان شکل باقی ماند. در دوره رضا خان همان پرچم مشروطه حفظ شد.

 پرچم قاجار - درفش قاجار - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

در دوران قاجار نشان شیر و خورشید در درفش ها قرار داشته است اما با طرح ها و رنگ های گوناگون

پرچم ناصرالدین شاه - درفش ناصرالدین شاه - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

پرچم ایران در دوران ناصرالدین شاه، مشروطیت و پهلوی

درفش (پرچم) ایران در دوره پهلوی

پرچم پهلوی - درفش پهلوی - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

در برخی از درفش های دوره پهلوی تاج پهلوی دیده می شود

مدتی از دوره محمدرضا پهلوی، ایران دارای سه پرچم رسمی بوده‌است. «پرچم ملی» که فقط دارای سه قسمت مساوی به رنگ سبز، سفید و سرخ بود. «پرچم دولتی» که تنها تفاوت آن با پرچم ملی در نقش شیر و خورشید آن بود و مخصوص ادارات و دستگاه‌های دولتی و روابــط خارجی بود و در نهایت «پرچم سلطنتی» که به رنگ آبی آسمانی بوده و در گوشه سمت چپ آن تاج پهلوی نقش شده بود. به طور کلی باید بپذیریم که در دوره پهلوی بینشی که نسبت به شیر و خورشید ایجاد شد بیشتر به نمادی برای شاهنشاهی محدود می شد. اما در سال ۱۳۸۴ مجلس شورای اسلامی در قسمت تحقیقات مجلس با بررسی های تاریخی، نشان شیر و خورشید را یک نماد ملی و ایرانی نامید و در طی گزارشی که در روزنامه آفتاب یزد انتشار یافت آنرا بی ارتباط به نشان شاهنشاهی ایران دانست.

درفش (پرچم) ایران در دوره جمهوری اسلامی

پرچم جمهوری اسلامی - پرچم بازرگان - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

پرچم دوره دولت مهندس بازرگان 

در اصل هجدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹ میلادی) در مورد پرچم ایران به تفصیل سخن آمده است. پرچم جمهوری اسلامی از سه رنگ سبز (نماد اسلام)، سفید (نماد صلح و دوستی) و سرخ (نماد خون شهیدان و رشادت) تشکیل می‌شود و نشان جمهوری اسلامی در وسط آن قرار دارد. این نشان بیان‌گر «الله» و شعار «لا اله الا الله» و نمایشگر لاله که سمبل خون شهید است به رنگ قرمز در میان پرچم و روی رنگ سفید قرار گرفته‌است. همچنین ۲۲ «الله‌اکبر» به رنگ سفید و به نشانه پیروزی انقلاب در روز ۲۲ بهمن، در حاشیه پایین رنگ سبز و حاشیه بالای رنگ قرمز با خط بنایی (یعنی همان خطی که شعار الله اکبر را بر مناره‌های مساجد اسلامی نقش می‌کند) نوشته شده‌است.

پرچم جمهوری اسلامی - پرچم های ایران از آغاز تا کنون - درفش های ایران از آغاز تا کنون

بن‌مایه‌ها و یاری‌نامه‌ها: منبع - خردگان

– (۱۸ نوامبر ۲۰۱۰). «پرچم ایران». ویکی پدیای فارسی.

– (December 30, 2006).”New Archaeological Findings in Neyshabur“. The Circle of Ancient Iranian Studies (CAIS).

– Farrokh, Kaveh (August 14, 2009). “The Lion and Sun Motif of Iran: A brief Analysis“. The official websites of Dr. Kaveh Farrokh.

– Sodacan (2013). “Standard of Cyrus the Great (White).svg“. Wikimedia Commons.

 

اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه (www.kheradgan.ir) و نویسنده آن را یاد کنید

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 8 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 3٫63 ) نظر شما چیست ؟
Loading...

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

حواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

4 دیدگاه

  1. سلام. وقت خوش.
    در مورد شکل و شمایل شیر، پرسشی پیش می‌آید. اینکه گفته‌اید شیر ایرانی بی‌یال است خُب این بخش جانورشناسی‌ست و بماند امّا در تصویری که خودتان قرار داده‌اید «پادشاه در حال نیایش و ستایش اناهیتا است» شیر با یال است. از سویی من کتابِ «تاریخ پرچم ایران؛ درفش ایران از باستان تا امروز» نوشتهٔ دکتر بختور تاش را دارم. در این کتاب هم شیرها اکثراً یال‌دار می‌باشند. چه صفوی[ص ۲۱۷؛ ص ۲۱۹؛ ص ۲۲۰ شکل ۱۲ رنگی و …]، چه افشار[ص ۲۳۴] و زند[ص ۲۴۰] و مابقی.

    • سلام و سپاس

      منظور یال از نوع افریقایی آن هست. معمولا به موهای گردن و حوالی آن یال نمی گویند بلکه به شکل افریقایی آن یال می گویند

      • «…بلکه به شکل افریقایی آن یال می گویند» فکر نمی‌کنم چنین باشد دوست عزیز. یال به همان موی دور گردن اطلاق می‌شود. از سویی هم شیر ایرانی (نر) یال دارد و هم آفریقایی منتها با این تفاوت که یال‌های شیر ایرانی کم‌پشت‌تر از نوع آفریقایی‌ست. از سویی در عکسی که از پرچم صفویه گذاشته‌اید، بیشتر شبیه شیر ماده هست تا شیر نری که اغلب به صورت نماد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

      • خیر دوست گرامی در تصاویر بازسازی شده هم موهای گردن هستند. در این تصاویر سعی شده شبیه به نمونه هایی که در آثار به جا مانده دیده می شود درست شود.

        نگاه کنید به:
        http://kheradgan.ir/wp-content/uploads/2017/06/shir-khorshid.jpg
        http://kheradgan.ir/wp-content/uploads/2017/06/Lion_and_Sun_in_Aligholi_agha_Hammam_Isfahan.jpg

        به همان میزان که در این تصاویر موهای گردن دیده می شود، در تصاویر بازسازی شده هم تقریبا موهای گردن گذاشته شده است.

        چیزی که این روزها به عنوان نماد مطرح می شود شمایلی است که بیشتر در دوران پهلوی به کار می رفت که شمایلی افریقایی داشت. به طوری که یال شیر تا بالای گوش ها می رفت.

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا