استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » ایران باستان » پادشاهى مانى‌ها

پادشاهى مانى‌ها

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی: ۳ خرداد ۱۳۹۴ |


 پادشاهى مانى‌ها

پادشاهی مانی ها - خردگان - www.kheradgan.ir

در قرن هشتم ق. م. هنگامیکه جنگ میان آشوریها و اورارت‌ها ادامه داشت، مانا متحد ضعیفى براى آشور به شمار مى‌رفت. فرمانرواى مانى از جنگ بین اورارت و آشور بهره برد و به تقویت خود پرداخت، در زمان فرمانروائى ایرانزو (پیش از ٧١٨/٧١٧- ٧٣۵ ق. م.) چند «کشور» کوچک را که در پایان قرن نهم ق. م. مستقل بودند، به خود ضمیمه کرد. اما برخى از کشورها درعین‌حال که حکومت موروثى‌ شان را حفظ کردند، به قلمرو مانا پیوستند. به اصطلاح دولت‌هاى آندى، مدى، اویشدیشا و زیکیرتو از آن جمله بودند. بخش‌هاى مهم این منطقه به دهستانهایى با جمعیت زیاد تقسیم مى‌شدند. گذشته از خودمانى‌ها گروههاى نژادى محلى دیگر که در مرزهاى این سرزمین مى‌زیستند همه ایرانى زبان بودند، ازجمله در میسى – در جنوب اوایشدیشا – در شمال باخترى و زیکیرتو – در شمال شرقى مرکز مانا.

گرایش به استوارى قدرت مرکزى واکنش‌هاى متفاوتى را در فرمانروایان و اشراف مانى پدید آورد. برخى از گروههاى ضد آشورى (در آلابرى و غیره) که زیر حمایت مانى‌ها و آشوریها سالم مانده بودند به‌وسیله روساى اول اورارتى حمایت شدند و علیه مانى‌ها به‌پا خاستند، اما سارگن دوم در(  ٧١٩ ق. . م) چندین‌بار در کارهاى مانا مداخله کرد شورشیان و قیام‌کنندگان علیه شاه مانا را کیفر داد. جنگ بى‌رحمانه‌اى در سال ٧١۴ ق. م. در کوههاى اوارش (شاید، سهند) درگرفت

روسا و متحد مهمش مى‌ تاتى زیکیرتو به سختى شکست خوردند. بسیارى از املاک اورارتى‌ها و مناطق پیشین مانا در کنار ارومیه از میان رفتند. رویدادهاى این سال سرانجام به نیرومندتر شدن مانا گرایید، اما در مناطق وابسته، دولت‌هاى محلى یا از میان رفتند یا ناتوان شدند.

اقتصاد بخش‌هاى مهم قلمرو مانا، پیشرفت کشاورزى و دامدارى در سطح بالا ازجمله پرورش اسب در برخى از این بخش‌ها مانند املاک مجاور اورارت‌ها بود. صنعت این منطقه در سطح بخش‌هاى شمالى آسیاى باخترى قرار داشت، این ارزیابى، طبق پژوهشى که از آثار قرون هشتم تا هفتم ق. م. از «صخره سکز» واقع در روستاى زیوى (٢۴ کیلومتر شرقى سکز) به عمل آمده، و همچنین کاوش دژهاى تپه زیوى، انجام گرفته است (ظاهرا دژ زیوى متعلق به مانى‌ها بوده است) .

سرشت اقتصادى جامعه این زمان متناسب با رژیم اجتماعى آن، ازجمله وجود گروههاى مهمى از دهقانان وابسته یا بردگان است. اما در مانا هم مانند بیشتر قلمرو – هاى باستانى خاور مردم معمولى آزاد نقش مهمى را در روند زندگانى جامعه ایفا مى‌کردند. در این هنگام قشر گسترده‌اى از اریستوکراتها (خویشان و بستگان پادشاه) ، نظامیان و مستخدمان (سرکرده‌هاى ارتش، فرمانداران دژها و غیره) بر این سرزمین حکومت مى‌کردند. شاه از نزدیکان و خویشاوندان خودش، از شخصیت‌هاى بلندپایه و افراد وابسته به خانواده‌هاى اشرافى کهن، شورا تشکیل مى‌داد. پسر ارشد شاه در زمان زندگیش عنوان ولیعهدى و وراثت سلطنت را داشت.

در آغاز قرن هفتم ق. م. مانا از زیر بار تحت الحمایگى آشوریان خارج شد و جنگى تعرضى را علیه آنها آغاز کرد. در فاصله سالهاى ۶٨٠-۶٧٧ ق. م. آسارخاندن موفق شد موقتا حمله مانى‌هاى سرکش را سرکوب کند و متحد پادشاه مانا اسکف ایشپاکا را درهم شکند. نخستین‌ بار نام اسکیف در آسیاى باخترى برده مى‌شود. کمى پیش‌تر از پایان سده هشتم از کیمریتز نام برده شده (آنوقت با اورارت‌ها مى‌جنگیدند.)

در نخستین سده‌هاى هزاره یکم ق. م. در دشت‌هاى یورازى دامداران کوچ‌نشین پدید آمدند و عشایر کوچ‌نشین را تشکیل دادند. بیشتر اینها که به زبانهاى ایرانى سخن مى‌گفتند، شاخه‌هاى شرقى یا شمالى کوچ‌نشینان را تشکیل مى‌دادند. از میان اینها، عشایر کیمریتز و اسکیف از راه قفقاز به آسیاى باخترى نفوذ کردند (و قسمتى از اسکیف‌ها بعدها به دشت‌هاى اروپا روى آوردند) . این دو گروه عشیره‌اى از لحاظ روش زیست و وضع اجتماعى به‌هم مى‌مانستند. اینها براى نخستین‌بار در آسیاى باخترى روش سوارى و تیراندازى و نبرد سواره را که تاکنون معمول نبود، به‌کار بردند. به مسافرت‌هاى دور دستى مى‌رفتند تا سواحل دریاى اژه (کیمریتز) ، تا مرزهاى مصر (اسکیف‌ها) و جاهاى دیگر . این عشایر مراکز ثابتى هم داشتند, کیمریتزها در شمال شرقى آسیاى صغیر و اسکیف‌ها در باختر آذربایجان (این منطقه ظاهرا مرز سه کشور اورارت، مانا و اسکیف بود) . گروه‌ها یا یکانهاى چریکى آنها غالبا با بعضى از «کشور» ها متحد مى‌شدند؛ اسکیف‌ها مدت زیادى در مانا اقامت کردند؛ کیمریتزها هم در آنجا نفوذ داشتند.

در نیمه دوم دورۀ فرمانروائى آسارخاندن، مانى‌ها دوباره به تهدید مرزهاى آشوریها پرداختند و پس از آن با کمک کیمریتزها و اسکیف‌ها و مادى‌ها در استانهاى شرقى علیه آشوریان وارد کارزار شدند. در نتیجه این نبرد مانا تعدادى از دژهاى آشوریان و «کشور» هاى پوشالى‌ اى از قبیل آلابریا را به تصرف درآورد و هم‌اکنون در سرتاسر منطقه از ماد گرفته تا منطقه‌هاى زاب بزرگ با آشور هم‌مرز شد.

در زمان آشور بانیپال در حدود ۶۵۵ ق. م. آشوریها تا اندازه‌اى این شکست را جبران کردند: تا پایتخت مانى‌ها یعنى ایزورتو پیش رفتند اما نتوانستند آنرا تصرف کنند، ولى موفق شدند دژهاى از دست رفته‌شان را بازگیرند. در مانا پس از تحمل شکست «مردم کشور» (به اصطلاح شهروندان آزاد و معمولى) علیه پادشاه اخشرا به‌ پا خاستند، او را کشتند و جسدش را در کوچه‌ها روى زمین کشیدند؛ برادر و افراد خانواده‌اش را با اسلحه از پاى درآوردند. هم‌اکنون اوالى پسر اخشرا که زنده مانده بود براى دریافت کمک به آشور بانیپال پناه برد. اتحاد مانى‌ها و آشوریها پس از نیرومند شدن ماد و هنگام جنگ آشوریان با مادى‌ها و بابلیها، استوار شد. در ۶١۶ ق. م. آشوریها و مانى‌ها در فرات شکست سختى از بابلیها خوردند و مانا بى‌درنگ زیر تسلط مادیها قرار گرفت.

آخرین بار به سال ۵٩٣ ق. م. از مانا به عنوان تحت الحمایه ماد یاد شده است.

مانا نقش مهمى در تاریخ و فرهنگ ایران ایفا کرده است. از منابع آشورى چنین استنباط مى‌شود که در مانا خط و نویسنده حرفه‌اى خط وجود داشته است. به موجب کشفیاتى که نزدیک زیوى شده، هنر ویژه مانى و در عین‌حال روابط هنرى این کشور با آشور، اورارت و غیره به‌دست آمده است؛ هنر مانى نفوذ فراوانى روى تمدن مادى، پارسى و حتى اسکیف‌هاى دشت‌هاى یورازى داشته است.

بن مایه
تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز – نویسنده : گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ – صفحه ۵۷ تا ۵۹
– با سپاس از کتابخانه دیجیتال نور (www.noorlib.ir )

www.kheradgan.ir

پایگاه پژوهش و گسترش فرهنگ و تاریخ ایران زمین


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

 

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 1 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 4٫00 ) نظر شما چیست ؟
Loading...


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

دوستداران خردگان در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال تاریخ پرسیا
کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام کانال خردگان در تلگرام

کانال رسمی خردگان
دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا