استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » اسطوره » سوگواری در ایران باستان

سوگواری در ایران باستان

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: مجید خالقیان* | واپسین به روزرسانی: ۲۶ امرداد ۱۳۹۵ |


سوگواری در ایران باستان.

سوگواری کوروش بزرگ برای همسرش.

دیوارنگاری سوگ سیاوش در سغد.

سوگواری در شاهنامه.

سوگواری در ایران باستان، سوگ سیاوش در سغد باستان

تصویر ۱: بازسازی سوگ سیاوش در دیوارنگاری سغدی (رایس، ۱۳۶۹: ص ۳۵۸)

نویسنده: مجید خالقیان (دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه تهران)

با آنکه در برخی از متون مربوط به ایران باستان گریه بر مردگان نهی شده است، اما آثاری از ایران باستان و نواحی گوناگون جهان ایرانی به دست آمده که نشان می‌دهد سوگواری برای درگذشتگان رواج داشته است. همانطور که به نظر می‌رسد در زمان هخامنشیان مراسم‌های سوگواری برگزار می‌شده است.

یکی از سوگواری‌های آشکار و مهم دوران هخامنشیان، سوگواری کوروش بزرگ برای همسرش است. این موضوع در یک سند معتبر و مهم یعنی رویدادنامه نبونئید آمده است:

در ماه [ارخسمنو، رو ..ام همـ]سر شاه در می‌گذرد. از روز بیست و هفتم ماه ارخسمنو تا روز سوم ماه نیسان، سوگواری (رسمی) در اکد برپا می شود. همه مردم با سرهای ژولیده (بیرن می آمدند) (رویداد نامه نبونئد، ستون ۳، بند ۲۳ ترجمه ارفعی، ١۳۸۹: ص ١۵).

این سوگواری در جهان باستان بسیار مشهور بوده است چرا که هرودوت مورخ یونانی هم به آن اشاره کرده است:

«[همسر کوروش] پیش از کوروش درگذشته و کوروش آیین سوگواری بزرگی برایش برپا کرده و در سراسر شاهنشاهی سوگ همگانی اعلام کرده بود» (تاریخ هرودوت، کتاب ۲، بند ۱).

این منابع به وضوح نشان می‌دهند که سوگواری برای درگذشتگان در دوران کوروش بزرگ رواج داشته است اما اسناد و مدارک مهم تر دیگری هم از جهان ایرانی دوران باستان آن هم برای چندین قرن پس از کوروش بزرگ به دست آمده است که باز هم سوگواری برای درگذشتگان را آشکار می‌سازند.

از جمله می‌توان به دیوارنگاری‌های سغد باستان اشاره کرد که سوگواری به طور آشکار ترسیم شده است. از دستاوردهای مهم هنری سغد می‌توان به دیوارنگاری‌ها و نقاشی‌ها اشاره کرد که همواره توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. نقاشی‌های سغدی علاوه بر اینکه از نظر هنری اهمیت فوق‌العاده‌ای دارند، حرف‌های زیادی درباره فرهنگ مردمان سغد برای گفتن دارند. این نقاشی‌ها دارای محتوای بسیار مهمی هستند که ما را به قلب زندگانی مردم آن دوران می‌برند.

از صحنه‌های مشهور این دیوارنگاری‌ها که یادآور ادبیات حماسی و داستان‌های اسطوره‌ای ایران می­‌باشد، صحنه  سوگواری است که بر اساس فرضیه‌هایی بیانگر سوگ سیاوش می‌باشد. دیاکونوف پیشنهاد کرد که این نقاشی را بر اساس داستان سیاوش، قهرمان حماسی شاهنامه تفسیر کنیم و بلنیستکی هم فرضیه او را تأیید کرد (بلنیتسکی، ۱۳۹۰: ص ۱۵۹). اما به هر حال بهتر است این نقاشی را مرتبط با یک آیین سوگواری بدانیم. به عبارتی این نقاشی یک آیین را نشان می­دهد که احتمالاً در جاهای مختلف جهان ایرانی هم این نوع سوگواری برگزار می‌شده و با نام سوگ سیاوش جا افتاده است. تصاویری مانند چنین تشریفاتی برای سوگواری در خوارزم هم ترسیم شده است (Azarpay, 1981: p 130).

دیوارنگاری سیاوش در سغد باستان. صحنه سوگواری، یافت شده از پنجکنت

تصویر ۲: صحنه سوگواری، یافت شده از پنجکنت، دیوار جنوبی سالن اصلی پرستشگاه ۲ (Azarpay, 1981: p 127)

ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه هم مواردی نوشته است که یادآور سنت مورد بحث می‌باشد. بیرونی در این باره نوشته است: «[اهل سغد] برای مردگان طعام و شراب می‌برند…» (بیرونی، ۱۳۸۶: صص ۳۶۳-۳۶۴). آنطور که بیرونی نوشته است، سغدیان در این روز بر مردگان گریه می‌کردند و نوحه می‌خواندند (همان).

این تصاویر و این نوشته‌ها کاملا یادآور آنچیزی است که در رویدادنامه نبونئید درباره سوگواری همسر کوروش بزرگ در دوران هخامنشی آمده است.

در شاهنامه فردوسی هم پس از مرگ پهلوانان، شاهزادگان یا شاهان سوگواری انجام می‌شود و یا داستان‌های غمبار نقل می‌شود؛ از جمله داستان اندوه بار سیاوش که بسیار مشهور است.

سنت هایی مانند سووشون و سوگواری‌های بزرگ بازمانده‌هایی از سنت‌های سوگواری ایرانی باستان هستند.

پانویس:

*دانش آموخته کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه تهران

 

کتاب‌نامه:

– خالقیان، مجید (۲۶ امرداد ۱۳۹۵). «سوگواری در ایران باستان». پایگاه خردگان.

نشانی رایاتاری: http://kheradgan.ir/?p=14170

– ارفعی، عبدالمجید (١۳۸۹). فرمان کوروش بزرگ. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش های ایرانی و اسلامی).

– بلنیتسکی، الکساندر (۱۳۹۰). هنر تاریخی پنجکنت. ترجمه عباس‌علی عزتی، تهران: موسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».

– بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد (١٣٨۶). آثارالباقیه عن القرون الخالیه. ترجمه اکبر داناسرشت. تهران: امیر کبیر.

– خالقیان، مجید (شهریور ١۳۹۴). «نقش سغدیان در حفظ، تداوم و گسترش فرهنگ ایرانی در عهد باستان». پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.

– رایس، تامارا تالبوت (آذر ۱۳۶۹). «هنر قوم های کهن – نقاشی های سغدی». ترجمه رقیه بهزادی. چیستا. ش ۷۳. صص ۳۵۸-۳۶۸.

– هرودوت (١٣٨٩). تاریخ هرودوت. ترجمه مرتضی ثاقب فر. تهران: اساطیر.

– Azarpay, Guitty (1981). Sogdian Painting: The Pictorial Epic in Oriental Art. With contributions by A.M. Belenitskii, B. I. Marshak, and Mark J. Dresden. London: University of California Press.

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده یا رونوشت از نوشتارها بر اساس پیمان نامه کاربری امکان پذیر است، اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه آن را یاد کنید. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 5 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 4٫40 ) نظر شما چیست ؟
Loading...

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK




برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا