استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » تاریخ جهان » یونان » اسکندر مقدونی » جنگ های ایران و یونان

جنگ های ایران و یونان

جنگ های ایران و یونان| نویسنده: کوروش شهرکی | واپسین به روزرسانی: ۲۸ اسفند ۱۳۹۶ |


شرق وشرق غرب در جدالی باستانی

«بررسی آمار مورخین یونانی از جنگ های هخامنشیان با یونانیان»

ارتش هخامنشی در برابر یونان

در آمدی بر جنگ های ایران و یونان

جنگ های ایران و یونان یکی از جذاب ترین و در عین حال پر بحث ترین رویداد های تاریخی باستان به شمار میرود. حتی هرودوت دلیل نوشتن کتابش را پوشش دادن اتفاقات این جنگ ها و دلاوری های ایرانیان و یونانیان عنوان میکند.(همدانی،دی۱۳۷۷:ص۱۷) شاید استفاده از واژه ایران کمی در این موضوع نادرست باشد چراکه ایران یا همان امپراطوری هخامنشی متشکل از تمامی ملل متمدن و غیر متمدن شرق به شمار می آمد ، در سپاه هخامنشی ماد ها و پارس ها تنها بخشی از سپاه را شکل میدادند بخشی که حتی بزرگ تر هم بود شامل سپاهیانی از شرقی ترین نواحی هخامنشی یعنی هندیان و سغدیان تا غربی ترین نقطه آن مصری ها و لیبیایی ها بوده است، از شمال تراکیه ای ها و ایونی ها و در جنوب عرب ها از جمله رزمندگان جنگ علیه یونان بودند.

یونان نیز در عالی ترین هنگامه خود یعنی زمان اسکندر مقدونی اتحادیه ای بود از نیرو های جهان هلنی در اروپا، پیش از فلیپ و پسرش اسکندر ناحیه ای که ما آن را به نام یونان میشناسیم درگیر جنگ های داخلی میان دولتشهر های آتن ، اسپارت ، مقدونیه و… بود،  سر انجام اتحاد صلحی به رهبری و با برتری مقدونیان شکل گرفت که هدفش جنگ علیه هخامنشیان بود، عده ای از دولتشهر های هلنی نیز مخالف این اقدام بودند که سرکوب و منقاد اتحادیه هلنی شدند.

با این تفاسیر جنگ شرق و غرب شاید عنوانی دقیق تر برای توصیف شرایط باشد ، چنانکه در تاریخ دیده میشود با شکست هخامنشیان که بلوک شرق را نمایندگی میکردند ، گستره اسطیلای یونانیان تنها به ماد و پارس به عنوان کانون جماعت ایرانی امپراطوری هخامنشی ختم نشد بلکه سپاهیان تحت خدمت اسکندر ، لیدی ، بابل ، مصر، فلسطین ، هند و… را نیز تحت کنترل خود در آوردند.

البته جنگ شرق و غرب با غروب آفتاب هخامنشیان پایان نیافت و با ظهور اشکانیان و ساسانیان ملل شرقی و مخصوصا ایرانیان دوباره بلوک قدرتی مقتدر و مستقل را در برابر رومیان تشکیل دادند، البته تنوع قومیتی در امپراطوری های اشکانی و ساسانی بسیار کمتر از آن چیزی بود که ما در هخامنشیان شاهد آن هستیم.

آمار تلفات جنگ های ایران و یونان

در این نوشتار به بررسی آمار و ارقام ارائه شده توسط مورخین یونانی در مورد جنگ های هخامنشیان با یونان میپردازیم.

مجموعا ۶ جنگ مهم میان ایران و یونان درگرفت که میتوان به جنگ ماراتون در زمان داریوش بزرگ ، ترموپیل و سالامیس در زمان خشایارشا ، گرانیکوس، ایسوس و گوگمل در زمان داریوش سوم اشاره کرد. از بین این ها تنها نبرد سالامیس در زمان خشایارشا یک رویارویی دریایی و بقیه نبرد هایی زمینی بودند، نبرد های ماراتون ، ترموپیل و سالامیس در خاک یونان و گرانیکوس، ایسوس و گوگمل در خاک هخامنشیان درگرفت.

مورخین یونانی با اغراق در بزرگی سپاه ایران و کوچکی رزمندگان یونانی قصد خلق یک حماسه را داشتند، حماسه ای که غالبا با توجه به علاقه قومی این مورخین که به یونان متمایل بود با تلفات بسیار سپاه شرقی و اندک سپاه غربی به نفع یونان به پایان میرسید.

با نگاهی به آمار و ارقام یونانیزه شده جنگ ماراتون تلفات ۶۴۰۰ نفری برای ایران و تنها ۱۹۲ نفر برای یونان را مشاهده میکنیم.(فرخ،۱۳۹۰:ص۲۷) به عبارت دیگر به ازای هر یونانی ۳۳ ایرانی کشته شدند. آیا یک چنین چیزی منطقی است؟ به نظر یونانی ها که منطقی بود ، چراکه بعد ها آمار و ارقامی به مراتب جالب تر از این عدد خلق کردند.

 نمونه برجسته این آمار و ارقام در نوشته های هرودوت در وصف لشگریان خشایار شا در حمله به یونان دیده میشود ، سپاهی که به قول هرودوت زمان نوشیدن از یک رودخانه آنقدر مینوشیدند تا آب رودخانه خشک میشد! (هرودوت،۱۳۸۹:ج۲،ص۷۶۷) هرودوت شمار نیرو های زمینی خشایارشا را یک میلیون و هفتصد هزار نفر گزارش میکند!! دکتر ثاقب فر میگوید هرودوت گاها به اعداد ۳ یا ۵ میلیون نفر نیز اشاره کرده است. (هرودوت،۱۳۸۹:ج۲،ص۷۸۴)

حتی امروزه با وجود رسیدن جمعیت جهان به ۷ ملیارد نفر هیچ کشوری ارتشی ۵ میلیون نفری ندارد چه برسد به دوران باستان!

تاریخ دانان معاصر با توجه به واقعیت های جمعیت شناختی و امکانات نظامی هخامنشیان تخمین زده اند نهایتا مجموع ارتش زمینی و دریایی خشایار شا ۱۲۰ تا ۱۸۰ هزار نفر میتوانسته باشد. (فرخ،۱۳۹۰:ص۱۳۹) با این اوصاف حتی اگر رقم یک میلیون و هفتصد هزار نفری را از هرودوت معیار قرار دهیم ، پدر تاریخ جهان ۱۰۰۰ درصد بزرگ نمایی کرده است تا شکست نسبی خشایارشا در یونان را هرچه بیشتر حماسی تر و لذت شنیدن چنین داستانی را در کام شنوندگان یونانی خود شیرین تر کند.

همچنین مورخین یونانی شمار کشتی های خشایارشا را ۱۲۰۷ فروند گزارش کرده اند که ۳۰ فروند آن در نبرد با یونانی ها نابود شد ، ۲۰۰ فروند دیگر هم در طوفان غرق شدند و مابقی نیز در دام دریاسالار یونانی تمیستوکلس در جنگ سالامیس گرفتار شده و سرنگون گشتند! (فرخ، ۱۳۹۰:ص۱۴۲تا۱۴۵)

حال که سخن از نبرد دریایی خشایار شا شد جا دارد نگاهی به فیلم های هالیودی بی اندازیم. فیلم هایی که با جلوه های ویژه بی نظیر و هزینه فراوان در خدمت جعل و تحریف تاریخ ایران باستان هستند. بسیاری از جهانیان کتابی پیرامون ایران باستان نخوانده اند ، اما جلوه های اکشن فیلم های هالیودی باعث شده تا فیلمی مانند «۳۰۰:ظهور یک امپراطوری» را بار ها و بار ها ببینند.

شاید فکر کنید ظهور یک امپراطوری منظورش ایران است اما در این فیلم عنصر تکرار شونده فقط شکست های تحقیر آمیز ایرانیان است! فیلم سازان پای را از مستندات تاریخی یکجانبه یونانی نیز فرا تر گذاشته اند. قهرمان فیلم «۳۰۰: ظهور یک امپراطوری» جنگجوی آتنی به نام «تمیستیوکلس» است ، تمیستوکلس در برابر نیروی دریایی خشایار شا مقاومت کرده و آن ها را شکست میدهد به سان اسطوره ای معرفی میشود که از آزادی و دموکراسی! یونان در برابر ایران دفاع میکند! 

جالب است بدانید همین «تمیستوکلس» بعد ها در پی درخواست پناهندگی از اردشیر یکم (جانشین خشایارشا)، از دست آتنی ها که او را طرد کرده بودند گریخت. چنانکه گفته میشود او به رئیس جدید خود قول داد یونان را فتح کنند، اما پیش از آنکه به قول خود جامع عمل بپوشاند چشم از جهان فروبست. (فرخ، ۱۳۹۰: ص۱۵۶)

نبرد های نهایی میان شرق و غرب در ۶ سال حکمرانی داریوش سوم (۳۳۶-۳۳۰ق.م) به وقوع پیوست، اولین درگیری (نبرد گرانکوس) در خاک هخامنشیان به وقوع پیوست ، آمار مورخین یونانی با یک دیگر تناقض دارد آریان سپاه ایران را دارای ۲۰ هزار سواره و ۲۰ هزار پیاده دانسته است اما دیودوروس از وی سبقت گرفته و شمار ایرانیان را ۱۱۰ هزار نفر دانسته، مورخین معاصر رقم این نیرو ها را بین ۳۵ تا ۴۰ هزار تن درست برابر با سپاهیان ۳۶۵۰۰ نفره اسکندر دانسته اند. (فرخ،۱۳۹۰:ص۱۷۳و۱۷۵) تلفات ایران ۱۲ هزار نفر و یونان ۱۱۵ نفر گزارش شده ، یعنی به ازای هر یونانی ۱۰۴ ایرانی کشته شدند!! (فرخ،۱۳۹۰ :ص۱۷۶) .

شمار ایرانیان در جنگ بعدی (ایسوس) به روایت دیودوروس نیم میلیون نفر و به روایت کوینتوس کورتیوس حدود ۳۰۰ هزار نفر بوده! با این حال اشاره ای به افزایش رزمندگان اسکندر نمیشود. در این نبرد نیز ۱۱۰ هزار ایرانی و ۴۳۰ مقدونی به خاک و خون غلطیدند و به ازای هر یونانی که به خاک می افتاده ۲۵۵ ایرانی گشته شدند!! (فرخ، ۱۳۹۰:ص۱۷۸و ۱۸۰)

در اینجا شاهد جسارت مورخان یونانی در خلق عدد هایی به مراتب جدید تر هستیم به طوری که در جنگ ماراتون به ازای هر یونانی ۳۳ ایرانی کشته شدند در جنگ گرانکوس به ازای هریونانی ۱۰۴ ایرانی کشته شدند و حال این رقم با افزایش ۲٫۵ برابری به ۲۵۵ ایرانی به ازای هر یونانی رسیده است!! افسانه تا کجا؟ به واقع اگر ایرانی ها با دست خالی هم به جنگ شمشیر میرفتند چنین تراژدی اتفاق نمی افتاده است.

شاه پارس آخرین مقاومت خود را در نبرد گوگمل نشان میدهد ، همانند سایر روایات یونانی از این جنگ ها سپاهیان ایرانی بسیار زیاد تر از واقعیت نشان داده شده اند تا پیروزی اسکندر ارزشی دوچندان پیدا کند ، رقم سپاه ایران مورد اختلاف این مورخین است به طوری که آریان یک و نیم میلیون نفر را مرقوم کرده است! پلوتارک کمی از سپاهیان خیالی شاه هخامنشی را بخشیده و به رقم یک میلیون نفر اکتفا نموده است و از همه قانع تر کوینتوس کوریتوس است که به ۲۴۵ هزار نفر رضایت داده است!! (فرخ، ۱۳۹۰:ص۱۸۳و۱۸۴) تنوع ادعا ها در مورد شمار سپاهیان هخامنشی نشان دهنده این نکته است که این آمار و ارقام پای در هوا داشته و تنها از روی ذوق و سلیقه مورخ یونانی برخواسته است.

حتی با در نظر گرفتن پایین ترین رقم گذارش شده ، سپاه ایرانی ۶ برابر جنگجویان اسکندر خواهد بود. تلفات جناح ایران را هم متفاوت نوشته اند آریان ۳۰۰ هزار کشته را در سپاه هخامنشی و ۱۱۰۰ نفر را برای یونانی ها دانسته و دیودوروس ۹۰ هزار کشته را در صفوف ایرانی ها و ۵۰۰ مرگ را برای یونانی ها نوشته است!!

با در نظر گرفتن پایین ترین و منطقی ترین آمار های مورخین به ازای هر یونانی ۱۸۰ ایرانی کشته شده است!!

 

پایان سخن:

با بررسی عقلانی آمار و ارقام ذکر شده توسط مورخین یونانی به این نتیجه میرسیم که اغراق و بزرگ نمایی در تمامی جنگ های ایرانیان و یونانیان دیده میشود. مورخین بر آمده از جهان هلنی در ذکر ابعاد و اندازه رویارویی های نظامی ایران و یونان جانب بی طرفی را رعایت نکرده اند. این موضوع اغراق ها در نوشتار هایی بیش از همه نمود پیدا میکند که یک طرف اتفاقات یونان ویا عناصر یونانی باشد، به دیگر سخن اغراق هایی اینچنین عجیب را در رویارویی های ایرانیان با سایر ملل که در تواریخ یونانی ضبط شده است کمتر میبینیم.

مورخین معاصر نیز همواره در شمار سپاهیان ایران و یونان ابراز تردید کرده و حتی رقم دو تا پنج میلیون نفری هرودوت را به ۱۲۰ تا ۱۸۰ هزار نفر فروکاسته اند. این حقیقت که ایرانیان در بسیاری از جنگ ها شکست خورده اند در نوشتار های مورخین یونانی قابل پذیرش است اما نه ارتش یونان چهل هزار نفری بودند و نه سپاه ایران میلیون ها تن، به واقع تعداد دقیق رزمندگان دو طرف هر چه باشد از لحاظ شمار بسیار نزدیک به هم خواهند بود.

همچنین مطالعه کنید:

به آتش کشیده شدن تخت جمشید به دست اسکندر

 

بن مایه ها و یاری نامه ها:

– شهرکی ، کوروش (۲۸ اسفند ۱۳۹۶)، «جنگ های ایران و یونان»، خردگان

نشانی رایاتاری: http://kheradgan.ir/?p=17470

– هرودوت (۱۳۸۹)، تاریخ هرودوت، جلد دوم، ترجمه مرتضی ثاقب فر، انتشارات اساطیر ،چاپ اول

– همدانی، علی کرم (دی ۱۳۷۷)، « ایران آغاز عصز هخامنشی در تاریخ هرودوت بررسی تطبیقی گزارش های هردوت با مستندات تاریخی»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا

– فرخ، کاوه (۱۳۹۰)، سایه های صحرا (ایران باستان در جنگ)، ترجمه شهربانو صارمی، انتشارات ققنوس

شرایط استفاده از نوشتار:

از آنجایی که هرگونه استفاده یا رونوشت از نوشتارها بر اساس پیمان نامه کاربری امکان پذیر است، اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه آن را یاد کنید. طبیعی است که ذکر مواردی مانند نام پدیدآور (نویسنده، گردآورنده و…)، تاریخ واپسین به روز رسانی، عنوان کامل نوشته به همراه پیوند (لینک) و همچنین ذکر تارنمای خردگان (www.kheradgan.ir) ضروری است.

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

خواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK




برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام armtin136 سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام خردگان در اینستاگرام تاریخ ایران در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال «ایران در قفقاز و آسیای مرکزی و آناتولی» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

1 دیدگاه

  1. سلام.چرا ایران یا حداقل گروهی حقوقیاز ایران در مورد برگزاری جشن پوریم به سازمان حقوق بشر شکایت نمی کنند. من فکر می کنم که اینکار می تواند هم فشارهای را (به خصوص در این زمان ترامپ و نتانیاهو و ترکیه و عربها) کاهش دهد و هم می تواند قدرت مانور خوبی را برای نیروهای ملی گرا و ایران پرست در داخل بوجود آورد. گذشته از اینها آیا نباید یک گروه ایرانی به این تمسخر و تحقیر دو هزار و چند صد ساله اعتراض کند!!!

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا