استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » ایران باستان » اشکانیان » جنگ های ایران و روم

جنگ های ایران و روم

کانال رسمی خردگان

| فرستنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی:  ۱۲  خرداد ۱۳۹۴ |


 جنگ های ایران و روم

جنگ های ایران و روم - خردگان - www.kheradgan.ir

جنگ سپاه ایران و روم – بازی rome 2

نخستین تماس میان پارت‌ها و رومیان به سال ٩٢ ق. م. انجام گرفت، در این سال سردار رومى به نام سولا در فرات با سفیر پارت ملاقات کرد. نتیجه این مذاکرات نامعلوم است. ( جنگ های ایران و روم )

پارت‌ها در جنگهاى میان رومیان با پادشاه پونتى و ارمنستان با وجود اینکه اینان تقاضاى کمک کرده بودند، مداخله‌اى نکردند. دولت پارت در آن زمان از خطری که تجاوز رومیها به سوى شرق پدید مى‌آورد ناآگاه بود، اما سیاست کشورگشایى‌ اى که اخیرا جمهوری هاى رومى سخت از آن پیروى مى‌کردند باعث تصادم میان روم و پارت گردید و تضاد میان آنها سیستم «سیاست دوجانبه» را که طى چند سده، سرنوشت مدیترانه شرقى به آن وابسته بود، پدید آورد. جنگ‌هاى میان ایران و روم براى به دست آوردن چیرگى در مدیترانه شرقى تنها به تصادمات جنگى محدود نشد، نقش اصلى را در این پیکارها مداخله در امور داخلى کشورى در کشور دیگر و بالعکس که با بهره‌ورى از تضادهاى داخلى کشورهاى مخالف انجام مى‌گرفت، ایفا کرد.( جنگ های ایران و روم )

اگرچه به‌طورکلى رومیان در این زمینه، یعنى مداخله در امور داخلى قلمرو پارت، فعالیت فراوانى انجام مى‌دادند، اما پارت‌ها هم بارها کوشیدند که از دشواریهاى سیاست داخلى جمهوری هاى رومى بهره ببرند. به‌ویژه در سده یکم ق. م. این کار براى پارت‌ها آسان بود، چون اولا در این هنگام تقریبا جنگ‌هاى داخلى پیوسته‌اى در روم جریان داشت (نشانه پایان جمهورى) و ثانیا قدرت رومیان در شرق چندان پایدار نبود، مخالفان گوناگون دولت وقت روم، امید امکان سرنگون کردن قدرت حاکم را از دست نداده بودند. اینان حساب مى‌کردند که پارت‌ها تنها نیرویى هستند که قادر خواهند بود «نظام رومیان» را در شرق از بین ببرند. مداخله رومیان در امور داخلى پارت‌ها به آسانى جنگ داخلى را در درون دولت پارت برمى‌انگیخت و باعث تشدید تضادهاى قشرهاى حاکم مى‌گردید.( جنگ های ایران و روم )

در پارت ضمن نیمه دوم سده دوم و آغاز سده اول ق. م. دو نیروى مهم سیاسى پدید آمد، که پیکارهاى میان این دو نیرو روند تاریخ پارت و روابط روم-پارت را مشخص کرد. یکى از این نیروها شامل ساکنان متشخص یونانى و محلى شهرهاى بابل، بین النهرین و حتى اشراف پارتى بودند که در این مناطق مى‌زیستند. مهمترین نیرو در این اعتلاف ساکنان شهرهاى یونانى بودند. پیشروى رومیان در این مناطق امید تازه‌ ای را در گروههاى یونانى پدید مى‌آورد. سیاست رومیها چنان بود که نه‌تنها این قشرها را به سوى شعار دفاع از هلنیسم در برابر «بربریت» مى‌کشاند، بلکه به آنها امید مى‌بخشید که پس از پیروزى لژیون‌هاى رومى صلح کامل در منطقه برقرار خواهد شد. اینگونه «رژیم رومى» را برده‌داران شهرهاى یونانى آسیاى صغیر و اشراف سرزمین‌هاى دیگر با گرمى پذیرا بودند.

علاوه بر این در بین النهرین کشوریکه داراى نظام سنتى بسیار کهن برده‌دارى بود (قشر یونانى و اشراف شرقى بر اوضاع مسلط بودند اینها در شهرهایى نظیر «پلیس» هاى یونانى زندگى مى‌کردند) ، قشرهاى ممتازش، منبع ثروتمند شدن خود را وجود اقتصاد برده‌دارى مى‌دانستند، اما در نتیجه جنگهاى پیوسته که بیگمان شکست‌هایى را در پى داشت فعالیت‌هاى اقتصادى و بازرگانى پرسود این قشر دچار وقفه مى‌شد، از آنجا آشوب‌ها و عدم اعتماد در منطقه براى آنها بسیار ناپسند بود. سرانجام دولت پارت رفته‌رفته کوشش کرد تا استقلال شهرهاى یونانى را محدود کند، از سویى رومیها در قسمتى از سوریه با اشراف محلى اعتلاف کردند، و رژیم‌هاى «پلیس» را در شهرها نگاهداشتند، اینگونه تکیه‌گاهى در میان برده‌داران متشخص شهرها براى خود پدید آوردند.( جنگ های ایران و روم )

گروه‌بندى دوم قشرهاى حاکم دولت پارت شامل دولتهاى محلى اشراف ایرانى بودند. این گروه روابط نزدیکى با حکام عشایر کوچ‌نشین دوردست داشتند، خود پارت‌ها که در راس این گروه بودند داراى سیاست کشورگشایى بودند. این قشر همراه با رزمندگان معمولى، هسته مرکزى نیروهاى مسلح پارت‌ها را تشکیل مى‌دادند. آنها راه ثروتمند شدن را کشورگشایى هرچه گسترده‌تر مى‌ انگاشتند، از شعار «وراثت هخامنشیان» و «تصرف سرتاسر آسیا» پیروى مى‌کردند. اینها در حالیکه در صدد ایجاد نیروئى توانا به منظور گسترش قلمرو دولت بودند، یکى از موانع راه پیشرفت‌شانرا، خودمختارى شهرهاى یونانى و شرقى مى‌پنداشتند، به‌ویژه که اشراف این شهرها روحیه طرفدارى از روم را داشتند. نخستین تصادم این دو گروه در سال ۵٧-۵۵ ق. م. به عنوان آغازى از جنگ‌هاى روم- پارت، به ابتکار کراس سردار پیروزى‌خواه روم، رویداد. عملیات رزمى در سال ۵۴ ق. م. آغاز گردید و نبرد قطعى در ششم ماه مه سال ۵٣ ق. م. نزدیک شهر کارا انجام گرفت.

ارتش پارت زیر فرماندهى سردار سورنا شکست سختى به رومیان وارد آورد. اهمیت این نبرد بسیار فراوان بود. دولت روم در اوج چنان قدرتى که خیال تصرف شرق را در سر مى‌ پروراند، دچار چنین ضربت کمرشکنى گردید. در این هنگام پیشروى رومیها به سوى شرق متوقف شد، خاطره تلخ شکست هراسناک ارتش روم در کارا، انگیزه سقوط دولت روم گردید.( جنگ های ایران و روم )

این جنگ نقش مهمى را در روابط داخلى دستگاه حکومت پارت ایفا کرد، در اینجا گروه ضد رومى که قدرت گرفته بود توانست به‌طور موقت آرامشى در قلمرو غربى دولت پارت پدید آورد. شکست رومیان به دولت پارت امکان داد که عملیات جنگى را به مرزهاى دولت روم بکشاند، و در جریان سالهاى ۵٢-۵١ ق. م. پارت‌ها با نیروهاى نسبتا کمى قلمرو رومیان را در مرزها ویران کردند. اما در این هنگام دولت پارت نتوانست از ثمرات پیروزى بر رومیان و رزمندگان محلى بهره برگیرد، در این سالها رویدادهاى مهمى در مرزهاى خاورى دولت پارت به وقوع پیوست و پارت‌ها ناگزیر شدند قسمت عمده ارتش خود را به آن‌سو گسیل دارند.

فقط به سال ۴٠-ق. م. پارت‌ها تعرض گسترده خود را به متصرفات رومیان در شرق مدیترانه آغاز کردند. آنها توانستند از اوضاع نابسامانی که در نتیجه جنگهاى داخلى روم پدید آمده بود بهره ببرند. سردار برجسته رومى به نام کوینت لابپن به سود پارتها مى‌جنگید.( جنگ های ایران و روم )

قسمت عمده آسیاى صغیر به وسیله پارت‌ها و متحدانشان تصرف شد. یکانهاى آنها تا ایونى، سوریه نفوذ کردند و به استثناى تیرا تمام این سرزمین‌ها به دست پارت‌ها افتاد. در بسیارى از شهرها اینها با استقبال گرم مردم محلى روبرو شدند. این موقعیت بحرانى، گروههاى رقیب رومى را که به‌خاطر کسب قدرت در داخل باهم مى‌جنگیدند، وادار به سازش کرد رهبران گروههاى مخالف در روم آنتونیا و اکتاویانا بودند، به آنتونیو امکان داده شد که ارتش را براى عملیات علیه پارت‌ها و لابین تمرکز دهد. علاوه بر این، اگر گروههاى معینى در روم شرقى از پارت‌ها پشتیبانى مى‌کردند، در برابر آنها توده‌هاى اصلى مردم شهرهاى خودمختار یونانى و هلنى روحیه ضد پارت و هواخواه روم را داشتند.

این چگونگى، کار سردار رومى ونتیدیا را که از سوى آنتونیا مامور جنگ شده بود، آسان کرد، نامبرده از پراکندگى نیروى دشمن بهره برد و شکست‌هایى را به پارت‌ها وارد آورد. پس از شکست پارت‌ها و لابین در آسیاى صغیر، رومیان مواضع خود را در سوریه دوباره تصرف کردند. پارت‌ها که براى هجوم به سوریه نیروى مهمى گرد آورده بودند، در نبرد خونینى نزدیک شهر گیندارا، شکست خوردند. (سال ٣٨ ق. م.) . ظاهرا در نتیجه این شکست بحران سیاسى سختى در دولت پارت پدید آمد که منجر به کشته شدن ارد شاه پارتى گردید، پس از او فرهاد چهارم به تخت سلطنت نشست (سال ٣٧ ق. م.) . به موجب اسنادی که وجود دارد، در این هنگام شماره بى‌شمارى از هواخواهان شاه سابق (ازجمله خویشاوندان او) کشته شدند. گویا انگیزه این کشتار نفرت عمومى از شاه و اشراف هواخواهش بود، ضمنا عده‌اى از نمایندگان آنها به روم گریختند.

پس از رفع این بحران نیروى پایدارى پارت‌ها در برابر هجوم رومیان کاهش یافت.( جنگ های ایران و روم )

آنتونیا براى اینکه از اوضاع داخلى دولت پارت بیشترین بهره را ببرد، خود را براى تعرض تازه‌اى به پارت آماده کرد. به نظر چنین مى‌رسد که پارت‌ها پس از شکست گیندار قدرت پایدارى در برابر رومیان را از دست داده بودند. در تابستان سال ٣۶ ق. م. آنتونیا با نیروى بى‌شمارى به سوى قلمرو پارت رهسپار شد، او ضمن استفاده از تجربه کراس راه دشت‌هاى بین النهرین را براى تعرض انتخاب نه‌کرد، بلکه این بار از راه ارمنستان به پیشروى پرداخت (ارمنستان ناگزیر با روم متحد شد) در این منطقه کوهستانى سواره‌نظام پارت ( که مهمترین نیروى ضربتى ارتش پارت به‌شمار مى‌آمد) نمى‌توانست قدرت‌نمایى کند. رومیان از ارمنستان به ماد آتروپاتن هجوم بردند و پایتخت آن یعنى فراسپ را محاصره کردند.( جنگ های ایران و روم )

در این هنگام آنتونیا ناچار به عقب‌نشینى شد،٣/١ افراد سردار روم ضمن عقب‌نشینى تلف شدند. اینگونه پارت‌ها با وجود شکست در سوریه و آسیاى صغیر توانستند تلاش‌هاى تعرضى رومیان را خنثى کنند.

با به قدرت رسیدن اکتاویان اگوست در روم سیاست رومیان در شرق دگرگون شد:

تجاوز داعمى که شیوه جمهوری هاى پیشین رومى بود به اقدامهاى صلح‌ آمیز تبدیل شدند.

انگیزه این تصمیم نتنها خستگى رومیان از جنگ‌هاى پیوسته داخلى و خارجى بود، بلکه آنها این واقعیت را دریافتند که در روم نیروى کافى براى چیرگى در شرق وجود ندارد.

این سیاست که به وسیله اگوست اعلام شد مورد علاقه پارت‌ها بود، چون اینها هم ضمن تجربه‌ ایکه از پیش به دست آورده بودند اعتقاد داشتند که نمى‌توانند مناطق شرقى روم را تصرف و بگونه استوار آنها را نگاه دارند.( جنگ های ایران و روم )

اما انصراف رسمى دولت روم از استیلاى در شرق دلیل بر آن نبود که آنها در امور داخلى پارت‌ها دخالت نخواهند کرد. پیکار داخلى دو گروه‌ بندى مهم در رژیم حکومتى پارت این دخالت را براى رومیان آسان مى‌کرد. ظاهرا وضع سیاست داخلى پارت بى‌نهایت بغرنج بود، چون فرهاد در پایان سلطنت، فرزندانش را گویا به عنوان گروگان به روم فرستاد.

شدت تضادهاى داخلى دولت پارت سرانجام به قیام بابل گرایید. اگوست بنا به تقاضاى قیام کنندگان، یکى از پسران فرهاد چهارم به نام ونون را که مدتها در روم به‌سر مى‌برد به بابل فرستاد ونون خود را «شاهنشاه» اعلام کرد.( جنگ های ایران و روم )

این رویداد نشانه کامیابى مهم دیپلماسى روم بود، اما درعین‌حال آغاز مرحله مهمى از پیکار بین گرایشهاى دو گروه در میان اشراف پارت هم به‌شمار مى‌آمد. سیاست طرفدارى از روم ونون باعث تقویت نیروهاى «وابسته به قشر ممتاز» محلى گردید، اما دیرى نپایید که اردوان پسر حاکم گیرکانى و کارامانى (که از سوى مادر با ارشاک‌ها خویشاوند بود) به کمک کوچ‌ نشینان ساکن منطقه شمال شرقى پارت، علیه ونون وارد جنگ شد. اردوان پس از کشتن ونون در برابر دست‌نشاندگان تازه رومى قرار گرفت. در این پیکار پیچیده‌ ایکه به‌منظور به‌دست گرفتن قدرت در پارت درگرفت و در سالهاى سلطنت فرهاد دوم جریان داشت وضع نیروهاى متخاصم با دقت روشن شده است. دست‌نشاندگان رومى را طبق معمول قشرهاى ممتاز شهرهاى بابل و بین النهرین پشتیبانى مى‌کردند. این منابع به‌ویژه روى روابط خصمانه اردوان و سلوکیدها در دجله تاکید مى‌کنند. در این هنگام مداخله رومیان در امور داخلى دولت پارت بارها بیش از پیش بود.

هواخواهان اردوان علیه تبدیل سلطنت به تابعیت رومیها و نزدیک شدن شاه به یونانیان وارد عمل شدند. پیکار با رومیان و دست‌نشاندگان رومى زیر شعار پیکار به‌خاطر تجدید شاهنشاهى کوروش و اسکندر بود. اردوان جنگهاى سختى را بر سر تسلط ارمنستان با روم آغاز کرد. از لحاظ سیاست داخلى او کوشش داشت خودمختارى شهرهاى یونانى را محدود کند. قسمت عمده اشراف پارت از این سیاست اردوان پشتیبانى کردند. تکیه‌گاه اصلى شاه پارت، استانهاى شمال شرقى کشور بود، از این مناطق بود که او نیروهاى زبده‌اى براى هجوم و حتى عقب‌نشینى آماده مى‌کرد. اردوان روابط بسیار نزدیکى با قبایل کوچ‌نشین آسیاى میانه داشت. پیکارهاى دیرپایى که میان دو گروه در جریان بود، سرانجام به پیروزى «میهن‌پرستان» و شکست هواخواهان روم گرایید و اردوان دوم به تخت سلطنت نشست.

بن مایه:

گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ؛ پطروشفسکی، ایلیا پاولوویچ؛ بلوی، ل. ک؛ ایوانوف، میخائیل سرگی یویچ؛ کاشلنکو، گ. آ؛ داندامایف‌، محمد (۱۳۵۹). تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. ترجمه کیخسرو کشاورزی. جلد ۱. تهران: پویش. قابل دستیابی در: تصویر کتاب تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. صص ۱۳۸-۱۴۳.

www.kheradgan.ir

پایگاه پژوهش و گسترش فرهنگ و تاریخ ایران زمین


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 3 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 3٫33 ) نظر شما چیست ؟
Loading...

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

حواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا