استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » ایران باستان » اشکانیان » جنگ های ایران و روم – تجاوز ارتش تراژان امپراطورى روم به ایران

جنگ های ایران و روم – تجاوز ارتش تراژان امپراطورى روم به ایران

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی:  ۸ خرداد ۱۳۹۴ |


 جنگ های ایران و روم

جنگ های ایران و روم - تجاوز ارتش تراژان امپراطورى روم به ایران - خردگان - www.kheradgan.ir

تجاوز ارتش تراژان امپراطورى روم به ایران

جنگ‌هاى رومیان و پارت‌ها در سده دوم و اوایل سده سوم میلادى

رویدادهاى تاریخى آخرین دوره حکومت پارت‌ها را منابع تاریخى آشکارا معلوم نکرده‌اند. فقط گفته شده که در آخرین سالهاى سلطنت ولوگز، یکى از مدعیان سلطنت به نام پاکر دوم به سال ٧٩ میلادى با او به پیکار برخاست. ولوگز کشته شد، در سالهاى بعد تا آنجا که اطلاع حاصل شده رقیبان بر سر به‌دست گرفتن سلطنت باهم پیکار مى‌کردند.

در این هنگام ارمنستان وضع پیچیده‌اى به خود گرفت و در پى آن شرایط مساعدى براى تجاوز رومیان در این منطقه پدید آمد. به سال ١١۴ میلادى، امپراطور روم، تراژان جدا خود را براى هجوم به قلمرو پارت آماده کرد. ظاهرا یکى از انگیزه‌هاى اصلى تعرض رومیها، تلاش آنها براى به دست گرفتن راههاى بازرگانى‌اى بود که به شرق مى‌پیوست . در نخستین مرحله بنا بود ارمنستان تصرف شود و از آنجا ارتش روم به بین النهرین بتازد.

فرمانروایان استانها و شهرستانهاى شمالى بین النهرین تقریبا بدون نبرد زیر اطاعت تراژان درآمدند. عدم پایدارى جدى در برابر رومیان نشانه آن بود که در این هنگام ستیز داخلى سختى میان خسرو و ولوگز دوم درگرفته و علاوه بر این آتش شورش علیه پارتها در ایلام و پارس شعله‌ ور شده بود. به سال ١١۵ میلادى رومیان موقعیت خود را در شمال بین النهرین استوار کردند.

در بهار ١١۶ میلادى تعرض عمومى ارتش روم به جنوب آغاز گردید. در جریان این تعرض پایتخت دولت پارت یعنى تیسفون به وسیله رومیان تصرف شد. رومیان علاوه بر غنایم فراوانى که به چنگ آوردند، تخت طلاى آرشاک‌ها را هم تصرف کردند. پس از آن ارتش روم به سوى کناره‌هاى خلیج فارس رهسپار شد و ناوگان رومى در رود دجله و خلیج فارس به حرکت درآمدند.

اما هنگامیکه ارتش روم از باده پیروزى سرمست بود، وضع ساکنان محلى تغییر کرد، در سرتاسر استانهاى بین النهرین که رومیان تسخیر کرده ١ بودند، آتش طغیان شعله‌ور شد. انگیزه اصلى این رویداد آن بود که رومیان یک مرکز ایالتى در بین النهرین بنا نهادند.

از پیش یک مرکز ایالتى هم در ارمنستان ایجاد کرده بودند. به سال ١١۵ میلادى مرکز ایالتى بین النهرین تاسیس گردید که حدود قلمرو آن تا سواحل آشور و بابل و مرز مسنا مى‌رسید. با تاسیس این مراکز ایالتى (که زیر کنترل بیدادگرانه شهرهاى یونانى بود) ، فرمانداران کوچک محلى که نخست تسلط رومیان را به رسمیت شناخته بودند، از لحاظ پرداخت مالیات و باج به عاملان رومى به ناخشنودى گراییدند، هم‌اکنون مى‌دیدند خود مختارى ناچیز آنها از میان رفته و زیر نفوذ اقتصادى رومیان قرار گرفته‌اند و به راستى بازرگانان از انجام بازرگانى آزاد محروم گردیدند. همه این انگیزه‌ها ساکنان بین النهرین را به جنبش علیه رومیان که سرتاسر بین النهرین را به تصرف درآورده بودند، برانگیخت. بسیارى از پادگانهاى رومى که در شهرها بودند، به وسیله مردم نابود شدند، این رویداد ارتش روم را به سختى ناتوان کرد. در این هنگام ستیز داخلى دولت پارت پایان یافت، مخالفان باهم متحد شدند و نیروى واحدى را تشکیل دادند. «شاهنشاه کبیر» خسرو نیروى عظیمى از پارتیان را به بین النهرین فرستاد وضع جنگ به سود پارتیان تغییر کرد. در این هنگام تقریبا در بیشتر ایالت‌ها قیام علیه امپراطورى روم آغاز شد و نیروهاى رومى ناچار به ترک مخاصمه شدند، ارتش تراژان ناگزیر عقب نشست.

به سال ١١٧ م. رومیان کلیه سرزمین‌هاى متصرفى را رها کردند. تراژان خود را براى لشکرکشى تازه‌اى به شرق آماده مى‌کرد اما مرگ به او فرصت این کار را نداد.

جانشین او به نام اردیان ترجیح داد به‌شرط بازگشت وضعیت به پیش از جنگ ، با پارت‌ها صلح کند. پارت‌ها در طى صد سال مرز قلمرو خود را به کناره‌هاى فرات رسانده بودند. اما این‌بار موفق نشدند در برابر لژیون‌هاى رومى تراژان پایدارى کنند. رومیان ثروتمند ترین استانهاى تابع پارت را اشغال و تاراج کردند، و این رویداد ضربه کوبنده‌اى به حکومت پارت بود. انگیزه اصلى این رویداد آن بود که از پیش زمینه ازهم‌ پاشیدگى دولت آرشاک‌ها فراهم شده بود. وضع شهرهاى قلمرو پارت در بین النهرین چنان بود که قسمتى از کناره‌هاى فرات در دست سلوکیدها بود. این شهرهاى سلوکى در طول صد سال تکیه‌گاه رومیان و گروههاى هواخواه روم بودند، در جریان نبردهاى تراژان اینها آشکارا علیه پارت‌ها وارد عمل مى‌شدند. این واقعیت داراى اهمیت ویژه‌اى بود اما ضمن تسلط پارت‌ها استقلال «پلیس» ها از میان رفت، شهرها در چارچوب ساختمان حکومت پارت سخت محدود شدند.

شهرهاییکه به دولت پارت گرایش داشتند، هنگام تجاوز رومیان سخت پایدارى مى‌کردند.

در طول چند دهه در مرزهاى روم پارت صلح برقرار بود، در زمان خود پارت‌ها پس از لشکرکشى تراژان آرامش نسبى برقرار شد. ضمن سالهاى سلطنت ولوگز دوم (١٢٩-١۴٧ م) و به‌ویژه در زمان ولوگز سوم (١۴٨-١٩٢) ، مى‌توان پنداشت که ستیزهاى داخلى مهمى در پارت روى نداد. اما وضع پارت‌ها هم چندان استوار نبود.

آشفتگى جدى‌اى در این دوره در مرزهاى شمالى و خاورى قلمرو پارت به چشم مى‌خورد.

پیدایش دولت‌هاى کوشان باعث خطر داعمى در شرق بود. در این هنگام ظاهرا گیرکانى استقلال به‌دست آورد. علاوه‌ بر این استانهاى شمالى چندبار مورد تاخت‌ و تاز ویرانگرانه الان‌ها قرار گرفتند. به‌ویژه به سال ١٣۶ هجوم سختى از سوى این طایفه انجام گرفت.

ارمنستان مانند پیش مانع حسن روابط روم پارت بود. مى‌توان پنداشت که هم رومیان و هم پارت‌ها تلاش مى‌کردند تا نفوذ خود را بر ضد یکدیگر در این منطقه که کلید مواصلات شرق و غرب بود، پابرجا کنند.

رومیان در دوره سلطنت آنتونین‌ پى (به سال ١۵۵ م.) موفق شدند تسلط خود را در ارمنستان برقرار کنند. پارت‌ها نتوانستند بیدرنگ علیه رومیان به عملیات جنگى بپردازند، فقط پس از ۶ سال، یعنى پس از مرگ امپراطور، به ارمنستان لشکر کشیدند. پایدارى پادگان رومى به‌سرعت درهم شکست. حاکم رومى ارمنستان به نام کاپادکى که دست‌ پاچه شده بود پس از سه روز نبرد خونین در الگى با همه لشکریانش نابود شد. جناح شمالى جبهه دفاعى رومیان در شرق درهم شکست. ارتش پارت به سوریه هجوم برد، در اینجا هم نیرو هاى ناقص رومى نتوانستند پایدارى جدى‌ اى از خود نشان دهند. در سوریه بیم یک قیام همگانى علیه فرمانرواى رومى مى‌رفت. وضع بسیار بحرانى بود. رومیان ناچار شدند کلیه نیروهاى خود را براى از بین بردن این خطر بسیج کنند. به سال ١۶٣ م. نبرد سختى میان دو طرف درگرفت، پارت‌ها در ارمنستان شکست خوردند، به‌دنبال آن رومیان به بین النهرین نفوذ کردند. شرایط صلح براى پارت‌ها سنگین بود  تمام مناطق غربى بین النهرین که در تصرف پارت‌ها بود تا رودخانه خابور به رومیان واگذار شد.

روابط صلح میان پارت‌ها و رومیها تقریبا سه دهه ادامه داشت. پس از این مدت در پى پیکارهایى که چند ماه طول کشید، ولوگز سوم از تخت سرنگون شد و ولوگز چهارم (١٩٢ م.) جاى او را گرفت. در پى جنگ داخلى که به سال ١٩٣ در روم آغاز گردید، شاه تازه پارت برآن شد که از این موقعیت بهره ببرد و سرزمین‌هاى ازدست‌ رفته را باز گرداند. پارت‌ها یکى از مدعیان امپراطورى روم به نام پسژینیانیگرا را نزد خود نگاهداشتند.

این چگونگى باعث برانگیختن مدعى دیگر شد که جنگ را علیه پارت‌ها آغاز کرد. در بهار سال ١٩۵ م. ارتش روم به مرزهاى پارت تجاوز کرد، نبرد در بین النهرین چند سال طول کشید. این جنگ قیام ضد پارتى را در سراسر کشور به سود رومیان نیرو بخشید، این قیام‌ها در ماد، پارس رویداد و با دشوارى به‌وسیله ولوگز سرکوب شدند. لشکرکشى رومیان ضربت کوبنده به پارت‌ها وارد آورد، در این هنگام ثروتمندترین مناطق کشور ویران گردیدند، تقریبا یکصد هزار تن از ساکنان این سرزمین به سوریه کوچانده شدند و به‌عنوان برده به فروش رسیدند. وضع سیاسى در پارت پس از انعقاد پیمان صلح تا سالهاى ٢٠٧/ ٢٠٨، هنگامیکه ولوگز چهارم، پسرش ولوگز پنجم را جانشین خود کرد، تقریبا کاملا روشن نیست. به سال ٢١٣ م. برادر ولوگز پنجم به نام اردوان علیه برادرش قیام کرد و ماد را به تصرف درآورد، این رویداد دوباره شرایط مساعدى را براى مداخله رومیان در کارهاى پارت‌ها پدید آورد، از سویى آغاز مخالفت با رومیان در ارمنستان و اسروعن، این مداخله را ایجاب مى‌کرد. در تابستان ٢١۶-م. ارتش روم زیر فرماندهى کاراکالا به بین النهرین تاخت، در این هنگام بین النهرین در تصرف اردوان بود (ولوگز سلوکیه را در تصرف داشت) . قسمت مهم بین النهرین و منطقه ماد به‌وسیله رومیان ویران شد.

در تابستان ٢١٧-م. اردوان پنجم نیروى مهمى گرد آورد و پیکارى جدى را علیه رومیان آغاز کرد. در این هنگام کاراکالا به‌دست توطعه‌گران کشته شد و ماکرین امپراطور روم گردید. جنگى سخت در نزدیکى شهر نصیبین روى داد. پس از یک جنگ سه‌ روزه ، رومیان ناچار شدند به مذاکره صلح تن دردهند، قرار شد ٢٠٠ میلیون سستر تاوان بپردازند، اسیران را بازگردانند و تمام شهرهائى را که رومیان خراب کرده‌اند بازسازى کنند. اینگونه با وجود موفقیت‌هاى نخستین، آخرین لشکرکشى رومیان علیه پارتها به شکست گرابید.

بن مایه
– تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز – نویسنده : گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ – صفحه ۱۵۱ تا ۱۵۵
– با سپاس از کتابخانه دیجیتال نور (www.noorlib.ir )

www.kheradgan.ir

پایگاه پژوهش و گسترش فرهنگ و تاریخ ایران زمین


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

 

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 2 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 4٫50 ) نظر شما چیست ؟
Loading...


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

دوستداران خردگان در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال تاریخ پرسیا
کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام کانال خردگان در تلگرام

کانال رسمی خردگان
دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا