استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » تمدن ایلام » تمدن ایلام

تمدن ایلام

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی:  ۱۴ خرداد ۱۳۹۴ |


 تمدن ایلام در هزاره نخست پیش از میلاد

تمدن ایلام - خردگان - www.kheradgan.ir

چغازنبیل بخش بر‌جای مانده از شهر باستانی دوراونتش مهمترین شهر تمدن عیلام

تمدن ایلام پس از تحمل شکست از بابلیها در پایان قرن ١٢ ق. م. تقریبا سه قرن نتوانست نقش فعالى را در امور بین‌المللى ایفا کند. اما مدارک باستان شناسى سده‌هاى یازدهم – هفتم نشان میدهند که صنایع و فرهنگ تمدن ایلام در این دوره مراحل پیشرفت را پیموده و در سطح عالى قرار گرفته و حتى در مناطق مجاور ازجمله لرستان نفوذ فراوان کرده است. تمدن ایلام در طى این مدت با وجود اینکه داراى تمرکز سیاسى ضعیفى بود، نفوذ فرهنگى و هنریش چشم‌گیر مى‌نمود؛ اما در سده هشتم ق. م. قدرت سیاسى این منطقه هم موقتا فزونى گرفت. سیاست سنتى تمدن ایلام در پایان سده نهم ق. م. با واکنش مخالف آشوریان مواجه شد اما ایلامیها از عشایر خالدیى که در جنوب بین النهرین مى‌زیستند پشتیبانى کردند و این خود انگیزه نیرو گرفتن بابلیها که به ناتوانى گراییده بودند، گردید. ( تمدن ایلام )

به سال ٨١۴ ق. م. آشوریها با بابلیها جنگیدند و دررا که سر راه ایلام بود به تصرف درآوردند. قبل از شرح این رویداد لازم به یادآورى است که در مرز ایلام ایالت پارساماش یا پارسوماش قرار داشت. ساکنان این ایالت به نظر مى‌رسد وابسته به مردم پارساوا باشند که یکى از «کشورهاى» شمال باخترى ایران به‌شمار مى‌رفت، اینان از نژاد قدیمى عشایر پارسى بودند بعدها به نام پارسا نامیده شدند و یونانیان آنها را «پرسى» یا «پرسیا» نام نهادند. ساکنان عشیره‌اى جنوب ایلام این نام را به خود گرفتند و همین‌ها بودند که بعدها شاهنشاهى هخامنشیان را بنیان نهادند. ( تمدن ایلام )

پادشاه ایلام به نام خومپانوکاش (٧١٧-٧۴٢) به سال ٧٢٠ ق. م. آشوریها را نزدیک در شکست داد و در بابل تا پیش از ٧١٠ ق. م. پادشاه خالدیى که با ایلام متحد بود حکومت داشت. بنابراین موقعیت این متحدین در زاگرس نیرومند شد. شوتروک ناخونت دوم (۶٩٩-٧١٧) ضمن اعلامیه‌ ایکه متن ایلامى آن به‌دست آمده خبر داده است، متصرفات او تا مناطق دوال گسترده شده و فرمانروایى الیپ واقع در شمال لرستان که سابقا از متحدین آشور بوده با پشتیبانى ایلام به آشور حمله کرده است.

در این میان بابل نسبت به آشور وضع تعرضى به خود گرفت، اما به سال ۶٩۴ پادشاه سناخریب با ناوگانى که در آنها ناوى‌هاى فنیقى و یونانى خدمت مى‌کردند کناره‌هاى ایلام را به باد تاراج گرفت. در برابر این اقدام ایلامیها وارد بابل شدند. پسر سناخریب را که قبلا پادشاه اعلام شده بود اسیر کردند و او را کشتند، پس از آن دوباره آشوریها پیروز شدند. اما پادشاه ایلام خومپانیمنا (۶٨٨-۶٩٢) به تعرض پرداخت، مخالفان آشوریها از قبیل الیپ‌ ها، آنشان‌ها، پارس‌ها با او متحد شدند. نزدیک خالول (کنار سامره امروزى) در کنار رود دجله جنگ بزرگى میان آنها درگرفت؛ اما هیچ‌یک از دو سو پیروزى به‌دست نیاوردند. دیرى نپایید در ایلام شورش درگرفت و بابل در برابر آشور تنها ماند، بنابراین به وسیله سناخریب تصرف و ویران شد. ( تمدن ایلام )

در آغاز سده هفتم ق. م. در ایلام آشفتگى سختى پدید آمد، گاهگاهى در کشور، دو یا چند پادشاه که همه وابسته به خانواده سلطنتى بودند به این کشور فرمان مى‌راندند. ( تمدن ایلام )

چند ایالت از اطاعت مستقیم دولت ایلام سرپیچیدند. آنشان که در قرن هشتم ق. م. جزو تابعان ایلام درآمده بود ضمن جنگ خالول، از آن جدا شد، اگرچه مانند ایالت پرس در چارچوب دولت ایلام باقى ماند. رهبر پارسها آن وقت ظاهرا آخمن بنیان‌گذار دودمان نامدار هخامنشیان بود. پسرش چیش پیش (در سالهاى ۶۴۵-۶٧۵) عنوان پادشاه آنشان را به خود گرفت، او دره مرکزى فارس را که شهر آنشان در غرب آن قرار داشت به تصرف خود درآورد. بعدها پایتخت هخامنشیان یعنى پاسارگاد و پرسپولیس در این ناحیه بنا گردید و نام پارس یا فارس روى این منطقه نهاده شد. ( تمدن ایلام )

ایلام باز هم در کار بین النهرین مداخله مى‌کرد، اما در اواسط سده هفتم ق. م. دیگر نمى‌توانست در برابر آشوریها موفقیتى به‌دست آورد، آشوریها چندبار به ایلام هجوم بردند، اما شوش مرکز قلمرو ایلام را کاملا نابود نکردند. آشوریها مجسمه‌هاى خدایان ایلامى را از شوش خارج کردند، این نشانه شکست کامل و از دست دادن استقلال ایلامیها بود.

در آغاز سده ششم ق. م. خود بابلیها شوش را به تصرف درآوردند و قسمتى از سرزمین‌هاى پیشین ایلامیها را گرفتند، ظاهرا این اقدام پیش از تسلط کوروش دوم انجام گرفت. ( تمدن ایلام )

پس از ویرانى ایلام به‌وسیله آشوریها، شاه پارس به نام کوروش اول (پسر چیش پیش و پدربزرگ کورش دوم (کبیر) در حدود ۶۴٠ ق. م. پسر بزرگش را به عنوان گروگان و مقدارى خراج براى پادشاه آشور فرستاد. اما دیرى نپایید که پارسها فرمانبردارى مادها را پذیرفتند و تا پیش از تشکیل دولت هخامنشى به رهبرى کوروش دوم همانگونه تابع آنها بودند. بعدها همین دولت هخامنشى جاى پادشاهى ماد را گرفت (۵۵٠ ق. م.)

برگرفته از:

گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ؛ پطروشفسکی، ایلیا پاولوویچ؛ بلوی، ل. ک؛ ایوانوف، میخائیل سرگی یویچ؛ کاشلنکو، گ. آ؛ داندامایف‌، محمد (۱۳۵۹). تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. ترجمه کیخسرو کشاورزی. جلد ۱. تهران: پویش. قابل دستیابی در: تصویر کتاب تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز. صص ۵۹-۶


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی (هنوز امتیازای داده نشده است !! نخستین نفر باشید !!! )
Loading...


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

دوستداران خردگان در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال تاریخ پرسیا
کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام کانال خردگان در تلگرام

کانال رسمی خردگان
دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا