استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » ایران باستان » تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران

تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی:  ۱۱  خرداد ۱۳۹۴ |


 تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران

تمدن آشوری ها - خردگان

تصویری بازسازی شده از کاخ های آشوربانیپال توسط آستین هنری لایارد

با نیرو گرفتن آشوریها در پایان سده دهم و آغاز سده نهم ق. م. ارتش آشور از مرزهاى شمال باخترى ایران به درون این سرزمین نفوذ کرد و تا پایان سده هشتم که دولت آشورى موقتا سقوط کرد این اردوکشى ادامه یافت. به سال ٨٨٠ ق. م. زامویا به‌دست آشوریان افتاد و جزو یکى از ولایات تابعi این دولت درآمد اما آشوریها مناطق واقع در خاور را به خاک خود ملحق نکردند، منظور اصلى‌شان این بود که از ساکنان آنها خراج، اسیر یا غنیمت به‌گیرند. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

هنگامى که برخى از بخش‌ها در برابر آشوریها پایدارى مى‌کردند، دژهایشان را ویران و روستاهایشان را به آتش مى‌کشیدند، با شیوه‌هاى ددمنشانه‌اى ساکنان آن منطقه را مى‌کشند. مردم بیشتر از «کشور» ها براى آزاد ماندن خود تلاش مى‌کردند، اما در اثر جنگ نابرابر یکى پس از دیگرى در مقابل یکى از نیرومندترین دولت هاى آن زمان که صاحب تکنیک جنگى پیشرفته و سلاح‌هاى قلعه‌کوب بود، نابود مى‌شدند و بى‌گمان آشورىها پیروز مى‌گردیدند. بیشتر چنین روى مى‌داد که ساکنان به محض نزدیک شدن ارتش آشور، دژهاى خود را رها کرده و در کوهها پنهان مى‌شدند. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

در زمان سالماناسار سوم (٨۵٩-٨٢۴) آشوریها به یک رشته لشکرکشى اقدام کردند: در سال‌هاى  ٨۵٩،٨۵۵،٨۴٣ (هنگامى که نخستین بار نام مانا، الابریا، پارسویا برده شده است) ،٨٣۴ (نخستین بار تا قلمرو ماد پیش رفتند) ،٨٢٨ و ٨٢٧ ق. م. و در دهه‌هاى بعدى، آنها هرچه بیشتر به سوى خاور تاختند دو بار به مانا، هشت بار به قلمرو ماد هجوم آوردند. اما پس از سال ٨٠۶ ق. م. آنها دیگر با مانا نجنگیدند: این کشورها ضمن جنگ با اورارت‌ها با آشوریها متحد شدند. نامدار شدن مانا و چند «کشور» دیگر در باختر ایران بیگانگان را برانگیخت که به آنها تجاوز کنند. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

در پایان قرن نهم ق. م. دولت آشور ضمن نبرد با اورارت در سوریه، شمال بین النهرین و ایران ناکام شد. در فاصله سال‌هاى بین ٨٢۵-٧٩٠ اورارتى‌ها منطقه باختر و جنوب ارومیه را تصرف کردند و در ناحیه پایین جغتو نزدیک مرز مانا دژهایى ساختند (تاش تپه نزدیک میاندوآب) . تا اواسط قرن هشتم ق. م. پادشاهان اورارت چندین‌بار با مانى‌ها به نبرد پرداختند، غنایم گرانبها و اسیران فراوان از آنها به چنگ آوردند، قسمتى از سرزمین آنها را گرفتند، اما به‌طور کلى مانى‌ها به فرمانبردارى آنها تن درندادند. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

اورارتى‌ها از روستاهاى جنوب ارومیه به سوى پارسویا و مناطق جنوبى‌تر تا نواحى شمالى کرمانشاه تاختند. این لشکرکشى علاوه بر تهدید جناح خاورى آشوریها، به منظور غارت، گرفتن اسیر و غنیمت جنگى انجام مى‌گرفت. اما در کنار منطقه ارومیه اورارتى‌ها کوشش داشتند مواضع خود را استوارتر کنند، قسمت مهمى از این منطقه در اواسط قرن هشتم ق. م. جزو قلمرو اورارت بود. پس از آن «کشور» پولوادى واقع در شمال شرقى آذربایجان ایران را تصرف کردند.

به سال ٧١۴ ق. م. پس از شکست اورارت از آشور و مانا، منطقه واقع در جنوب شرقى کناره ارومیه به مانا پیوست (یا به آن برگردانده شد) ، آشوریها قلمرو اورارتى‌ها را که نزدیک ارومیه بود، در سر راهشان، سوزاندند یا غارت و ویران کردند. اما این مناطق به‌وسیله اورارتى‌ها حفظ شد و پادشاه آنها به نام آرگیشتاى دوم (٧١۴-۶٨۵ ق. م.) هم قلمرو خود را در فاصله میان ارومیه و دریاى خزر گسترش داد، این جریان در کتیبه‌اى که نزدیک سراب (سر راه تبریز-اردبیل) از او باقیمانده ذکر شده است. معلوم نیست تا چه زمانى اورارت‌ها در منطقه آذربایجان شرقى تسلط داشته‌اند، اما مناطق شمال غربى تا زمان سقوطشان در پایان قرن هفتم و آغاز سده ششم، در تصرف آنها بود. در فاصله میان تبریز و ماکو چند دژ اورارتى کشف شده، این دژها در سده هفتم ق. م. وجود داشته‌اند.

از شرح لشکرکشى سال ٧١۴ ق. م. آشوریها به این مناطق چنین برمى‌آید که در این نقاط آبادى‌هاى پربرکت و پیشرفته‌اى با اقتصاد کشاورزى وجود داشته است. در بسیارى از این دژها ذخیره‌هاى عظیم غله و شراب‌هاى معطر به‌دست آمده که رزمندگان آشورى این شراب‌ها را «مانند آب رودخانه مصرف مى‌کردند» . زمین‌هاى پهناورى از این منطقه آبیارى مى‌شد. با وجود اینکه از پیش آبیارى مصنوعى در شمال غربى ایران رایج بود، اما کارهاى آبیارى با مقیاس بزرگ فقط در صورتى امکان داشت که شرایط تمرکز و به‌کار بردن وسایل پیشرفته و منابع انسانى در محل موجود مى‌بود. اطلاعات جالبى درباره شهر اولخو (شاید نزدیک مرند کنونى باشد) به شرح زیر به‌دست آمده:

کانال بزرگى وجود داشت که به کمک سدى آب را به شهر و کاخ پادشاه اورارت مى‌رساند، به وسیله نهرها، قصبات سرسبز با درختان چنار سایه‌دار، باغ‌هاى پهناور و کشت‌زارها آبیارى مى‌شدند، چراگاه‌هاى زیبایى براى اسبان وجود داشت. ساختمان‌هاى زیرزمینى‌اى از نوع کاریز (در مناطق دیگر ایران این نوع شبکه آبیارى فقط از زمان هخامنشیان به‌دست آمده است) براى آبیارى به‌کار مى‌رفت. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

قلمرو اورارت به قسمت‌هاى جزئى تقسیم مى‌شد که زیر اداره حکومت مرکزى بودند، بیشتر این بخش‌ها همان «کشورهاى» کوچک پیشین بودند و همان حاکمان پیشین آنها را اداره مى‌کردند. در دژهاى اورارت، اشراف اورارتى، مقام‌هاى ادارى، پادگان، صنعت گران و غیره مى‌ زیستند. زمین‌هاى زراعتى مجاور متعلق به پادشاه بودند، بردگان و هقانان وابسته آنها را مى‌کاشتند و عمل مى‌آوردند، بیشتر اسیران کشورهاى دیگر هم به این کار مى‌پرداختند. گروه‌هایى از مردم محلى پس از اشغال سرزمین‌شان به‌وسیله اورارت‌ها معمولا زاد بومشان را ترک کردند، ماندگان ناگزیر بودند براى استیلاگران به کار بى‌گارى (ساختمان و غیره) و پرداخت باج تن دردهند. (در چند نقطه به‌جاى باج اسب مى‌دادند)

در اواسط سده هشتم ق. م. در مرحله تازه تجاوز آشوریها، روش‌هاى استثمار مردم مغلوب تغییر کرد. این تغییرات از نمونه‌هاى اصلاحات تیکلات پالاسار سوم اورارتى (٧۴۵-٧٢٧ ق. م.) الهام مى‌گرفت. در زمان او آشوریها چندبار اورارتى‌ها را شکستند و مرزهایشان را به آنسو گسترش دادند. در خاور، دو ایالت جدید پس از فتح سال ٧۴۴ به آشور اضافه شد. پارسویا و بیت خمبان با چند «کشور» کوچک مجاور از آن‌جمله بودند در لشکرکشى سال ٧۴۴ ق. م. پس از تحمل کشتارهاى دسته‌جمعى معمولى، قسمتى از مردان جنگى اورارت رها شدند و به خانه‌هایشان رفتند، اما براى آن‌که دیگر نتوانند نبرد کنند انگشتانشان را بریدند. ساکنان مغلوب مناطق تصرف شده مانند ایالات دیگر بایستى باج مى‌پرداختند و بى‌گارى مى‌دادند. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

از مناطق شرقى آشوریها چندین بار گروه‌هایى از مردم را به سوریه و فنیقه کوچاندند، این‌گونه ساکنان سامى این مناطق و مناطق دیگر آسیاى باخترى تغییر محل دادند. مهاجران در محل‌هاى تازه زبان آشوریشان به آرامى تغییر کرد. این‌گونه در شمال شرقى عراق و مناطق مجاور ایران جمعیتى پدید آمدند که با زبان آرامى و سپس با لهجه خاورى سخن مى‌گفتند سوریه‌اى یا آشورى.

پس از لشکرکشى سارگن دوم (٧٠۵-٧٢٢) به ایران دو استان دیگر آشورى به نام کیشسو و خرخر پدید آمد. دو استان دیگر به نام کارکاشى و ساپاروا نام برده شده که خراج‌گذار دولت آشور بودند. این‌ها در باختر قلمرو ماد که آن هم جزو خراج‌گذاران به‌شمار مى‌رفت، قرار داشتند. در این مناطق چند «کشور» کوچک مشخص باقیماندند، حکمرانان این «کشورها» غالبا با یکدیگر در حال ستیز بودند و حتى گاهى علیه آشوریها وارد عمل مى‌شدند. این‌گونه حکومت‌هاى محلى در قسمت‌هاى دیگرى از مناطق شرقى وجود داشتند (حتى در زامویا) ، اما در آنجاها دژهاى نیرومند آشوریها وجود داشت و قدرت آشوریها در این مناطق استوار بود.

در زمان آسارخاندن (۶٧٩-۶٨٠ ق. م.) یک لشکرکشى به کوه‌هاى بیکنى (ظاهرا همان دماوند است) انجام گرفت و «کشور» پاتوشار (شمال شرقى دماوند) به تصرف آشوریها درآمد. اما این لشکرکشى (تقریبا ۶٧٧ ق. م.) آخرین پیروزى آشوریها در شرق بود. بزودى این وضع دگرگون شد، گاهگاهى لشکرکشى‌هایى که به منظور جمع‌آورى خراج انجام مى‌گرفت به حمله ساکنان به لشکریان آشورى مى‌انجامید. آسارخاندن کوشش داشت با عده‌اى از فرمانروایان زامویا و ماد متحد شود و به سال ۶٧٢ ق. م. پیمانى با آنها بست که حاوى وفادارى این دولت‌ها نسبت به او بود و ضمنا شاه آشور هم حق حاکمیت آنها را بر سرزمین‌هایشان تضمین کرد. در همین سال یا سال بعد در مناطق شرقى خیزش آشکارى به منظور استقلال ماد اوج گرفت. اما آشوریها توانستند تا چند دهه بعد مناطق ایران ازجمله کیشسو و خرخر را در تصرف خود نگاهدارند. (تاخت‌وتاز آشوریها و اورارتى‌ها در ایران )

بن مایه
– کتاب تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز – نویسنده : گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ – صفحه ۵۴ تا ۵۷
– با سپاس از کتابخانه دیجیتال نور (www.noorlib.ir )
– بن مایه فرتور : سایت بی بی سی فارسی ( www.bbc.co.uk )

www.kheradgan.ir

پایگاه پژوهش و گسترش فرهنگ و تاریخ ایران زمین


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 1 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 5٫00 ) نظر شما چیست ؟
Loading...

پرسش ها تنها از بخش پرسش و پاسخ

حواهشمندیم پرسش‌ها را تنها در بخش «پرسش و پاسخ» در میان بگذارید. پرسش‌ها در بخش دیدگاه‌ها پاسخ داده نمی‌شوند. با سپاس فراوان


راهیابی به بخش «پرسش و پاسخ»:

KHERADGAN.ir/ASK


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

=خرد و تاریخ در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام
کانال تاریخ پرسیا کانال خردگان در تلگرام

دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا