استفاده از مطالب پس از قبول پیمان نامه کاربری امکان پذیر است

خانه » ایران باستان » ایران در سده پنجم میلادی

ایران در سده پنجم میلادی

کانال رسمی خردگان

| نویسنده: پوریا پارسا | واپسین به روزرسانی:  ۱۲ خرداد ۱۳۹۴ |


 ایران در سده پنجم میلادی

 ایران در سده پنجم میلادی

شاه یزدگرد اول (٣٩٩-۴٢٠) کوشش داشت با اقدامات پیچیده‌اى نفوذ روحانیان و اشراف لشکرى را در دستگاه حکومت از میان ببرد، بنابراین از مسیحیان پشتیبانى مى‌کرد (به این انگیزه اشراف و روحانیان به او لقب گناهکار دادند) و هواخواه ایجاد حسن روابط با امپراطورى بیزانتین بود. این شاهنشاه سرانجام قربانى توطعه‌هاى اشراف ایرانى شد.

در طول سده پنجم روابط میان ایران و بیزانتین صلح‌آمیز بود. این چگونگى به هردو دولت در سده پنجم امکان داد که نیروى خود را صرف دفع هجوم قبایل کوچ‌نشین کنند. این جریان هردو دولت را وادار کرد تا درباره دفاع مشترک گذرگاههاى کوهستانى قفقاز با یکدیگر به گفتگو پردازند آلدن‌ها، دربندیها و تا اندازه هونها غالبا از قفقاز شمالى به متصرفات ایران و بیزانتین هردو هجوم مى‌بردند. ایران ناگزیر بود در گذرگاه‌هاى کوهستانى دژهایى برپا و پادگانهایى را در آنجاها بگمارد بیزانتین هم براى این کار کمک مالى مى‌کرد.

منابع تاریخى پیکار میان ایران و کیداریت‌ها را در نیمه اول قرن پنجم و افتالیت‌ها را در نیمه دوم سده پنجم و نیمه اول سده ششم بگونه کوتاهى یاد کرده‌اند. نژاد این قبایل کوچ‌نشین به روشنى معلوم نشده است. بهرام پنجم ساسانى معروف به گور (۴٢١-۴٣٨) و یزدگرد دوم (۴٣٨-۴۵٧) در سرزمین‌هاى خراسان و تخارستان با این قبایل زدوخورد کرده‌اند. در نیمه دوم سده پنجم افتالیت‌ها دولت نیرومندى پدید آوردند و تخارستان، سغد و حتى استانهاى دیگر آسیاى میانه را تصرف کردند. شاه فیروز (۴۵٩-۴٨۴) ساسانى ضمن نبرد با افتالیت‌ها شکست خورد و اسیر آنها گردید، و براى آزادیش ناگزیر شد مبلغ گزافى تاوان بپردازد و مناطق واقع در شرق مرو را به آنها واگذارد. ضمن جنگ دیگرى با افتالیت‌ها فیروز شکست خورد و کشته شد.

بهرام پنجم (گور) و یزدگرد دوم برخلاف سیاست یزدگرد اول کوشش داشتند اشراف و روحانیان را از خود خشنود گردانند. بنابراین یزدگرد دوم در اندیشه آن بود که خود- مختارى ارمنستان را از میان ببرد و مسیحیان آن سرزمین را اجبارا به دین زرتشتى برگرداند و به خیال خود این استانها و کشورهاى دیگر ماورا  قفقاز را ایرانى کند. مالیات هاى کلانى براى ارمنستان بسته شد، بیشتر مقامات عالى به اشراف پارسى محول گردید.

یزدگرد دوم به بهانه وجود خطر از سوى کوچ‌نشینان به مدت ٧ سال چریکهاى سوار شاهزاده‌نشین ارمنستان را دور از زادگاه خود و در مرزهاى خاورى مامور کرد. به سال ۴۵٠ میلادى یزدگرد دوم از شاهزاده ارمنستان خواست که دین زرتشتى را به‌پذیرد و او را تهدید کرد درصورتیکه از این کار سرباز زند از حق مالکیت و حاکمیت آن سرزمین محروم خواهد شد. اما باوجوداینکه تقریبا چریکهاى ارمنى در محل نبودند، یک قیام مردمى خود به‌ خودى در ارمنستان درگرفت، شاهزاده و روحانیان مسیحى به این قیام پیوستند.

رهبرى این قیام به عهده سردار آزموده و شجاع ارمنى، واردان مامیکونیان بود. دامنه قیام به کارتلیا و آلبانیا کشانده شد. ارتش ایران پس از یک نبرد سرسختانه موفق شد نزدیک اوارائیر پیروزى قطعى به دست آورد، در اینجا واردان مامیکونیان (ماه مه ۴۵١ میلادى) کشته شد و قیام درهم شکست، اما یزدگرد دوم که از فرجام این قیام به هراس افتاده بود فقط به اعدام رهبران قیام اکتفا کرد. کشورهاى ماورا  قفقاز خودمختارى خود را حفظ کردند و یزدگرد از تحمیل دین زرتشتى به آنها منصرف شد.

در زمان فیروز دوباره موضوع محدود کردن خودمختارى کشورهاى ماورا  قفقاز مطرح گردید، در کارتلیا، ارمنستان و آلبانیا دوباره قیام مردمى آغاز شد، قسمت مهمى از اشراف محلى به این قیام پیوستند. پادشاه کارتلیا به نام واختانگ گرگاسال رهبر این قیام بود و فرماندهى ارتش قیام‌کننده را واهان مامیکونیان ارمنى به عهده داشت، پس از یک پیکار طولانى، جانشین فیروز شاه به نام بلاش (۴٨۴-۴٨٨) پیمان صلحى با اشراف کشور هاى ماوراء قفقاز بست (۴٨۴) ، به موجب این پیمان حقوق و امتیازات اشراف محلى و روحانیت مسیحى در مصونیت کامل قرار گرفت.

از بررسى منابع تاریخى چنین برمى‌آید که روند فعودالیزه شدن قسمت مهمى از دهقانان (که قبلا جزو جوامع آزاد بودند) و وابستگى آنها به اشراف فعودال در نیمه دوم قرن پنجم میلادى آغاز شده است. ناخشنودى توده‌هاى وسیع مردم در پایان سده پنجم در پى فشار سنگین مالیات‌ها و پیدایش بینوایى خودبه‌خودى خشکسالى، قحطى که باعث گرسنگى در سراسر کشور مى‌شد، قیام عظیمى را زیر عنوان پیروى از آیین مزدک در ایران برانگیخت.

بن مایه
– کتاب تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز – نویسنده : گرانتوفسکی‌، ادوین‌ آرویدوویچ – صفحه ۱۶۴ تا ۱۶۶
– با سپاس از کتابخانه دیجیتال نور (www.noorlib.ir )

www.kheradgan.ir

پایگاه پژوهش و گسترش فرهنگ و تاریخ ایران زمین


یک خواهش دوستانه

خواهشمند است اگر قصد رونوشت از این نوشتار را دارید، بن‌مایه ( www.kheradgan.ir ) و نویسنده آن را یاد کنید

ضعیفخوبمتوسطبسیار خوبعالی ( 1 رای داده شده , میانگین امتیاز این نوشته : 3٫00 ) نظر شما چیست ؟
Loading...


برگه‌های همیار و همکار خِرَدگان در اینستاگرام:

دوستداران خردگان در اینستاگرام persian.immortals در اینستاگرام سپندار در اینستاگرام
هواداران کوروش بزرگ در اینستاگرام سرزمین آزادگان در اینستاگرام


کانال‌های همیار و همکار خِرَدگان در تلگرام:

کانال تلگرام تاریخ ایرانشهر کانال «سرزمین آزادگان» در تلگرام کانال تاریخ پرسیا
کانال «داستان‌های شاهنامه فردوسی» در تلگرام کانال خردگان در تلگرام

کانال رسمی خردگان
دزدان فضای مجازی - خردگان

نوشتارهای پیشنهادی

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود.علامت دارها لازمند. *

*

برچسب ها:
رفتن به بالا